توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل تفسير آيه متعة‌ النساء دارای 120 اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ريختگي احتمالي در متون زير ،دليل ان کپي کردن اين مطالب از داخل فایل مي باشد و در فايل اصلي پاورپوینت کامل تفسير آيه متعة‌ النساء،به هيچ وجه بهم ريختگي وجود ندارد

---

بخشی از متن پاورپوینت کامل تفسير آيه متعة‌ النساء :

آیه متعه‌النساء (تفسیر منقول)

اهل بیت (علیهم‌السّلام) در ترویج و توسعه فرهنگ قرآنی، به ویژه تفسیر قرآن کریم، نقش کلیدی و اساسی در تبیین حقایق قرآنی دارند.
در این مقاله نمونه‌ای از تفاسیر معتبر منقول از اهل بیت (علیهم‌السّلام) به عنوان آموزش کیفیت صحیح پرداختن به تفسیر قرآن کریم و روش استنباط معانی حکیمانه آن، با عنوان تفسیر آیه متعه‌النساء که شامل بحث‌هایی از جمله حلیت عقد موقت در زمان پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) و تحریم آن توسط عمر بعد از پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) و اختلاف حلیت و حرمت عقد موقت در میان اهل سنت را آورده و به بررسی آن خواهیم پرداخت.

فهرست مندرجات

1 - مقدمه
2 - منسوخ نبودن آیه عقد موقت
3 - نزول آیه درباره عقد موقت
4 - اقوال در عقد موقت
4.1 - قول گروه مثبتین عقد موقت
4.1.1 - اشکال بر این گروه
4.2 - قول گروه نافین عقد موقت
4.3 - قول قرطبی
4.4 - قول سایرین
4.5 - قول طبری و ابن حزم
5 - ثابت‌قدمان بر حلیت عقد موقت
6 - نقد و بررسی بدعت عمر
6.1 - اولین نقد
6.1.1 - داستان عمرو بن حریث
6.2 - دومین نقد
6.3 - سومین نقد
7 - استدلال عمر
8 - قول عمر و توجیهات علمای سلف
8.1 - قول فخر رازی
8.2 - قول قسطلانی
8.2.1 - سخنی عجیب از قوشجی
9 - تحریم عقد موقت توسط عمر
9.1 - حدیث اول
9.2 - حدیث دوم
9.3 - حدیث سوم
9.4 - حدیث چهارم
10 - داستان مامون و ابن اکثم
11 - حلیت دائمی متعه زنان
11.1 - طعنه ابن زبیر به ابن عباس
12 - مخالفین با بدعت عمر
12.1 - عبدالله بن عمر
12.1.1 - داستان ابن عمر با مرد شامی
12.2 - ابن ابی‌وقاص
12.3 - عمران بن حصین
13 - جواب شیخ مفید در مسأله متعه زنان
14 - دلایل اهل سنت از تحریم عمر
14.1 - دلیل اول
14.1.1 - جواب از دلیل اول
14.2 - دلیل دوم
14.2.1 - نقد روایت اول
14.2.2 - نقد روایت سلمه
14.2.3 - نقد روایت سبره
15 - نتیجه استدلال تحریم متعه زنان
16 - پانویس
17 - منبع

مقدمه

در قرآن کریم، سوره نساء آیه 24، به‌صراحت بیان می‌دارد که متعه وجود دارد و حلال است با شرایطی که مذکور شده است.
«فما استمتعتم به منهن فاتوهن اجورهن فریضه؛

[1] نساء/سوره4، آیه24.

و زنانی را که متعه کرده‌اید، مهرشان را به عنوان فریضه‌ای به آنان بدهید.»

منسوخ نبودن آیه عقد موقت

میان فقها اختلاف است که آیا حکم این آیه، نسخ شده است یا نه؛ و اگر نسخ شده ناسخ آن چیست؟ آیا آیه دیگری در خود قرآن کریم است یا سنت شریف دلیل نسخ آن است؟ ائمه اهل بیت (علیهم‌السّلام) برآنند که این آیه از آیات محکم است و حکم آن هم‌چنان در شریعت ثابت است و ناسخی برای آن -نه از قرآن و نه از سنت- وجود ندارد؛ تعداد زیادی از صحابه و تابعان نیز بر همین عقیده‌اند، ولی فقهای دیگر مذاهب به دلیل اینکه عمر از ازدواج موقت منع کرد و در این‌باره بسیار هم سخت‌گیری می‌کرد، با دیدگاه بزرگان صحابه و تابعان و ائمه اهل بیت مخالفت ورزیده‌اند؛ و نیز برای توجیه نظر خود از کتاب و سنت دلیلی چند تراشیده‌اند که از نظر اساتید فن و در میزان نقد و بررسی وزنی ندارد.

نزول آیه درباره عقد موقت

ابن کثیر می‌گوید: به عموم این آیه بر مشروعیت ازدواج موقت استدلال شده است و تردیدی نیست که این عمل در ابتدای اسلام مشروع بود و پس از آن نسخ شد. به روایت احمد از ابن عباس و گروهی از صحابه نقل شده است که قائل به اباحه آن در شرایط ضروری هستند. ابن عباس، ابی‌ بن کعب، سعید بن جبیر و سدی آیه را چنین قرائت می‌کردند: فما استمتعتم به منهن -الی اجل مسمی- فاتوهن اجورهن فریضه که به عنوان تفسیر آیه الی اجل مسمی را اضافه می‌کردند. مجاهد می‌گوید: آیه درباره ازدواج موقت نازل شده است، ولی جمهور فقها بر خلاف آیه نظر داده‌اند.

[2] ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، تفسیر ابن کثیر، ج2، ص259.

اقوال در عقد موقت

ابن قیم جوزیه می‌گوید: فقها درباره ازدواج موقت دو گروه‌اند؛

قول گروه مثبتین عقد موقت

گروهی بر آنند که تنها عمر آن را حرام کرده و از آن نهی نموده و پیامبر فرمان داده است که هر سنتی را که خلفای راشدین بنا کردند باید پیروی شود.
این گروه، حدیث سبره بن معبد را که می‌گوید ازدواج موقت زمان فتح خیبر تحریم شد، صحیح نمی‌دانند؛ زیرا این روایت از طریق عبدالملک بن ربیع بن سبره جُهَنی از پدرش از جدش می‌باشد که ابن معین «یحیی بن معین از سران نامی جرح و تعدیل است و از مشایخ احمد بن حنبل می‌باشد. در شناخت صحیح از سقیم احادیث او یگانه مرجع مورد اعتماد به شمار می‌رود.
عجلی می‌گوید: خداوند کسی را به دانایی او، نسبت به احادیث نیافریده است. وفات او به سال 233 است.»

[3] ابن حجرعسقلانی، احمد بن علی، تهذیب التهذیب، ج11، ص280.

در شخصیت او سخنی دارد که تردید او را می‌رساند.
بخاری هم حدیث او را با اینکه نیاز به آن بوده و یکی از احکام اصلی شریعت است، در صحیح خود نیاورده و اگر حدیث سبره نزد او صحیح می‌بود، هر آینه نقل می‌کرد و به آن استناد می‌جست.

اشکال بر این گروه

گفته‌اند اگر روایت سبره از رسول خدا صحیح بود حتما بر عبدالله بن مسعود (این صحابی بزرگ و جلیل‌القدر) پوشیده نمی‌ماند. از وی روایت شده که صحابه ازدواج موقت را انجام می‌دادند؛ و به آیه استدلال جسته است و نیز اگر حدیث سبره صحیح می‌بود عمر نمی‌گفت: ازدواج موقت در زمان رسول خدا جایز بود و من از آن نهی می‌کنم و برای آن کیفر قرار می‌دهم، بلکه می‌گفت: پیامبر آن را تحریم کرد و از انجام آن نهی نموده است. نیز گفته‌اند اگر حدیث سبره صحیح می‌بود در زمان حکومت ابوبکر که به درستی دوران خلافت (جانشینی) نبوت بود نباید ازدواج موقت جریان می‌داشت!

قول گروه نافین عقد موقت

گروه دوم بر آنند که حدیث سبره صحیح است و بر فرض عدم صحت آن، حدیث علی که می‌فرماید: پیامبر ازدواج موقت را حرام ساخت صحیح است. بنابراین امثال حدیث جابر را که بیانگر حلیت ازدواج موقت است باید حمل بر این کرد که تحریم پیامبر به سمع آنان نرسیده و حدیث تحریم تا زمان عمر مشهور نگشته بود؛ زیرا در آن زمان بود که بر سر آن نزاع در گرفت؛ لذا تحریم آن آشکار شد و مشهور گشت.
ابن قیم در پایان می‌گوید: با این بیان، می‌توان احادیث متعارض وارد در این باب را سازش داد.

[4] ابن قیم جوزیه، محمد بن ابی‌بکر، زاد المعاد، ج3، ص407 - 406.

قول قرطبی

قرطبی صاحب تفسیر بر آن است که آیه درباره ازدواج موقت نیست بلکه بیانگر ازدواج دایم است. می‌گوید: جایز نیست آیه بر جواز نکاح موقت حمل شود؛
اولا پیامبر از ازدواج موقت نهی نمود و آن را حرام گردانید و ثانیا خداوند می‌فرماید: فانکحوهن باذن اهلهن و روشن است که ازدواج با اذن اهل، عبارت است از ازدواجی که با اجازه ولی و با حضور دو شاهد باشد که ازدواج موقت چنین نیست.
علاوه بر این، جمهور گفته‌اند: مقصود از آیه ازدواج موقتی است که در صدر اسلام مشروع بود و سپس با آیه میراث همسران نسخ شد؛ زیرا در ازدواج موقت میراث وجود ندارد.

قول سایرین

عایشه و قاسم بن محمد گفته‌اند: تحریم آن و نسخش در خود قرآن است؛ زیرا در آیه وارد شده است: «و الذین هم لفروجهم حافظون الا علی ازواجهم او ما ملکت ایمانهم؛

[5] مومنون/سوره23، آیه5-6.

و کسانی که پاک‌دامنی می‌ورزند مگر در مورد زنانشان یا ملک یمینشان (کنیزانی که به دست آورده‌اند) که در این صورت نکوهیده نیستند.» حال آنکه متعه نه ازدواج است و نه ملک یمین.
به ابن مسعود نسبت داده شده که گفته است: متعه منسوخ است و با تشریع طلاق، عده و میراث نسخ شده است.
برخی دیگر گفته‌اند: متعه در اول اسلام مباح شمرده می‌شده و سپس چند بار تحریم شد.
ابن عربی می‌گوید: متعه از احکام شگفت‌آور دین است؛ زیرا در صدر اسلام حلال شد. سپس در روز جنگ خیبر حرام شد؛ باز در غزوه ارطاس مباح و پس از آن حرام اعلام شد و حرمت آن استمرار پیدا کرد.
این مساله در شریعت نظیری جز مساله قبله ندارد؛ زیرا مساله قبله هم دو بار نسخ شد و پس از آن ثابت گردید.
کسان دیگری غیر از ابن عربی -که گمان کرده‌اند همه طرق احادیث را در این‌باره گرد آورده‌اند- می‌گویند: از روایات برمی‌آید که متعه هفت بار تحلیل و تحریم شده است که تحریم پایانی استمرار یافت.
گروهی گفته‌اند: متعه ناسخی جز نهی عمر ندارد. و عطاء از ابن عباس روایت کرده است که گفت: ازدواج موقت رحمتی بود از جانب خداوند که بر بندگان ارزانی داشته و اگر نبود نهی عمر، جز افراد شقی و سیه‌دل به زنا نمی‌افتادند.

[6] انصاری قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لاحکام‌القرآن، ج5، ص132 - 130.

قول طبری و ابن حزم

نیز ابن جریر طبری از امام امیرمؤمنان (علیه‌السّلام) روایت کرده است که فرمود: اگر عمر از متعه نهی نکرده بود جز‌ اندکی از مردم کسی زنا نمی‌کرد.

[7] طبری، محمد بن جریر، جامع البیان، ج8، ص178.

ابن حزم می‌گوید: ازدواج موقت تا مدت معلومی -در زمان پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) حلال بود. سپس خداوند آن را بر زبان پیامبر نسخ نمود؛ نسخی کامل تا قیامت.

ثابت‌قدمان بر حلیت عقد موقت

عده‌ای از سلف پس از رسول خدا بر حلال بودن آن باقی ماندند که از صحابه می‌توان اسماء دختر ابوبکر، «ابوداوود طیالسی در کتاب مسند»

[8] طیالسی، ابی‌داوود، مسند، ج3، ص208.

از مسلم قری نقل می‌کند که بر اسماء دختر ابوبکر وارد شدیم و از او درباره متعه پرسیدیم. گفت: در زمان پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) ما به متعه عمل می‌کردیم

[9] ر. ک:امینی، عبدالحسین، الغدیر، ج6، 209.

در گفت‌وگویی که بین ابن عباس و عروه بن زبیر درباره متعه اتفاق افتاد، ابن عباس به او گفت: از مادرت اسماء بپرس.

[10] ابن قیم جوزیه، محمد بن ابی‌بکر، زاد المعاد، ج2، ص191.

نیز گفت‌گویی بین ابن عباس و عبدالله بن زبیر واقع شد که ابن عباس به او گفت: نخستین بار، متعه در خاندان زبیر روی داد.

[11] ابن عبد ربه، احمد بن محمد، العقد الفرید، ج4، ص99.

علامه امینی در الغدیر»

[12] امینی، عبدالحسین، الغدیر، ج6، ص209 - 208 به نقل از محاضرات راغب.

[13] راغب اصفهانی، حسین بن محمد، محاضرات، ج2، ص234.

[14] مسعودی، علی بن حسین، مروج‌الذهب، ج3، ص90-91.

می‌گوید: عبدالله بن زبیر، ابن عباس را به خاطر اینکه متعه را حلال می‌دانست سرزنش کرد. ابن عباس به او گفت: از مادرت بپرس که چگونه با پدرت آشنا شده است، و او وقتی از مادر خود سوال کرد گفت: تو را با متعه به دنیا آوردم. برای آگاهی بیشتر درباره این داستان رجوع کنید به مروج‌الذهب»

[15] نیشابوری، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، ج2، ص909.

جابر بن عبدالله انصاری، «حدیث او را خواهیم آورد. همو بود که صریحا اعلان داشت که متعه از زمان پیامبر تا اواسط خلافت عمر مباح بود تا اینکه عمر به دلایلی که خواهیم آورد، از آن نهی کرد. او سخن کسانی را که گمان برده‌اند متعه در زمان پیامبر و با امر او ممنوع شده را باطل می‌شمرد.» ابن مسعود، نووی از او نقل کرده است که آیه را چنین می‌خواند «فما استمتعتم به منهن الی اجل».

[16] نووی، محی‌الدین، شرح صحیح مسلم، ج9، ص179.

ابن عباس، هموست که فتوای مشهور خود را در زمینه اباحه متعه در مکه صادر کرد و (این سخن) از آن‌جا به دیگر شهرها برده شد.

[17] ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، فتح الباری، ج9، ص168.

عمرو بن حریث، «در زمان عمر، کنیزی را به ازدواج موقت در آورد و از او آبستن گردید.»

[18] ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، فتح الباری، ج9، ص172.

ابوسعید خُدری، «هم او بود که در حلیت متعه از دوران عهد رسالت با جابر هم‌صدا بود.»

[19] عینی، بدرالدین، عمده القاری، ج8، ص310.

[20] ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، فتح الباری، ج9، ص174.

سلمه و معبد فرزندان امیّه بن خلف «این مطلب را به هر دوی آنان نسبت داده‌اند.» «عبدالرزاق با سند صحیح نقل می‌کند: تنها چیزی که عمر را به وحشت‌ انداخت این بود که‌ ام اراکه حامله شد، عمر از او پرسید: از چه کسی حامله شده‌ای، گفت: از سلمه در ازدواج موقت. و در روایت دیگر است: از معبد.»

[21] ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، فتح الباری، ج9، ص174.

[22] ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، الاصابه، ج3، ص121.

را نام برد.
-ابن حزم در ادامه می‌گوید:- جابر از تمامی صحابه نقل کرده است که متعه در زمان پیامبر و ابوبکر و عمر -تا اواخر دوران خلافتش- حلال بود. از تابعان که بر این عقیده بودند می‌توان از طاووس، عطاء، سعید بن جبیر و دیگر فقهای مکه یاد کرد.

[23] اندلسی، علی بن حزم، المحلی، ج9، ص519-520، شماره 1854.

نقد و بررسی بدعت عمر

آنچه از تاریخ و احادیث بدان گواهی می‌دهد این است که متعه در قرآن جایز شمرده شده و سنت پیامبر هم بر همان اساس استوار مانده و اصحاب نیز از دوران رسالت تا پایان خلافت ابوبکر و نیمه خلافت عمر بدان عمل می‌کردند که در این هنگام عمر متعه را تحریم و بر آن سخت‌گیری کرد. تحریم عمر اسباب و عواملی داشت و عمر می‌پنداشت این عوامل به او اجازه می‌دهند تا دست به چنین اقدامی بزند.

اولین نقد

مسلم از طریق عبدالرزاق از ابن جُرَیج از عطاء از جابر بن عبدالله انصاری نقل می‌کند که برای به جا آوردن عمره به مکه آمد. نزد او رفتیم. مردم سوالاتی چند پرسیدند. سپس از متعه سوال کردند. جابر گفت: آری، ما در زمان پیامبر و ابوبکر و عمر، به ازدواج موقت دست می‌زدیم.
نیز از ابن جریج نقل می‌کند که: ابوزبیر به من گفت: از جابر بن عبدالله شنیدم که می‌گفت ما در زمان پیامبر و ابوبکر، با‌ اندک اجرتی زنان را به ازدواج موقت در می‌آوردیم تا اینکه عمر به خاطر ماجرای عمرو بن حریث آن را منع کرد.

[24] نیشابوری، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، ج2، ص1023.

نیز در حدیث قیس از جابر است که گفت: ما مجاز بودیم با‌ اندک مزدی با زنان ازدواج موقت کنیم و سپس عبدالله این آیه را خواند: «یا ایها الذین آمنوا لا تحرموا طیبات ما احل الله لکم و لا تعتدوا ان الله لا یحب المعتدین؛

[25] مائده/سوره5، آیه87.

ای کسانی که ایمان آورده‌اید، چیزهای طیب و پاکیزه‌ای را که خدا برای (استفاده) شما حلال کرده، حرام مشمارید و از حد تجاوز نکنید که خدا تجاوزگران را دوست نمی‌دارد.»

[26] ر. ک:نیشابوری، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، ج2، ص1022.

تمسک جستن او به این آیه بیانگر این نکته است که خداوند دوست دارد به رخصت‌های شرعی درباره طیبات عمل شود تا اینکه از جانب شارع حکیم منعی برسد و این سخن، اشاره به این است که نهی عمر درباره یک حکم شرعی که ذاتا و بر حسب اطلاق نص شرعی تداوم دارد تاثیر ندارد.

داستان عمرو بن حریث

اما داستان عمرو بن حریث -چنان‌که عبدالرزاق در کتاب خود به نام المصنف از ابن جریج نقل کرده است- بدین قرار است: ابوزبیر از جابر نقل می‌کند که: عمرو بن حریث به کوفه آمد و کنیزی را به ازدواج موقت در آورد. کنیز حامله شد. او را نزد عمر آوردند؛ اعتراف کرد. جابر می‌گوید: اینجا بود که عمر متعه را ممنوع کرد.

[27] ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، فتح الباری، ج9، ص172.

«عبدالرزاق آن را در کتاب خود المصنف از ابن جریج نقل کرده است.»

[28] امینی، عبدالحسین، الغدیر، ج6، ص206 - 207.

داستان سلمه و معبد پسران امیه بن خلف هم نظیر همین ماجراست.

دومین نقد

عبدالرزاق با سند صحیح از عمرو بن دینار از طاووس از ابن عباس نقل می‌کند که گفت: عمر از ازدواج موقت نگران نبود و وحشتی نداشت تا اینکه‌ ام اراکه حامله شد. عمر از او پرسید چگونه حامله شدی؟ گفت: از سلمه بن امیه در ازدواج موقت حامله شدم.

[29] ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، فتح الباری، ج9، ص174.

ابن حجر در الاصابه نقل می‌کند: سلمه، کنیز آزاد شده حکیم بن امیه را به ازدواج موقت خود در آورد و او بچه‌دار شد و سلمه بچه را انکار نمود. کلبی اضافه می‌کند: این خبر به عمر رسید و او ازدواج موقت را ممنوع کرد.
نیز روایت شده است که سلمه زنی را به ازدواج موقت خود در آورد؛ این خبر به عمر رسید و او سلمه را تهدید کرد.

[30] ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، الاصابه فی تمییز الصحابه، ج3، ص121.

ابن حجر می‌گوید: ماجرای سلمه و معبد یکی بیش نیست و اختلاف در این است که داستان برای کدام یک از آنان اتفاق افتاده است.

[31] ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، فتح الباری، ج9، ص174.

سومین نقد

مالک و عبدالرزاق از عروه بن زبیر نقل کرده‌اند که گفت: خوله دختر حکیم بر عمر وارد شد و گفت: ربیعه بن امیه کنیزکی را که در اسلام به دنیا آمده بود به ازدواج موقت گرفته و آن زن از او حامله شده است. عمر در حالی که از شدت عصبانیت عبایش روی زمین کشیده می‌شد خارج شد و گفت: این است نتیجه متعه! و اگر پیش از این اقدام کرده بودم، اکنون او سنگسار می‌شد؛

[32] سیوطی، جلال‌الدین، الدرالمنثور، ج2، ص486.

یعنی اگر اعلام منع کرده بودم.
طبری در تاریخ خود از عمران بن سواده نقل می‌کند که گفت: نماز صبح را با عمر به جا آوردم و آنگاه برخاست تا برود و من نیز با او برخاستم؛ گفت: سوالی داری؟ گفتم: آری. گفت: دنبالم بیا و من رفتم؛ وقتی به خانه‌اش رفت به من اجازه داد که بر او وارد شوم. به او گفتم: نصیحتی دارم! گفت: درود بر ناصح هر صبح و شام. گفتم: مردم بر تو چهار عیب گرفته‌اند! عمر چوب دستی خود را بر ران خود زیر چانه نهاد و گفت: آنها را بر شمار! گفتم: مردم می‌گویند: اولا او عمره را در ماه‌های حج، (شوال، ذی‌قعده، ذی‌حجه)، حرام کرده است در حالی که نه پیامبر خدا چنین کرد و نه ابوبکر، بلکه حلال بود. «عرب در دوران جاهلیت معتقد بود که به جا آوردن عمره در ماه‌های حج یکی از بزرگ‌ترین گناهان است.»

[33] بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح بخاری، ج2، ص175.

[34] نیشابوری، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، ج4، ص56.

«پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) با این عادت جاهلی سخت به مبارزه برخاست و اصرار داشت که قولا و عملا با آن مخالفت ورزد. بنابراین، اقدام عمر کوششی در جهت بازگرداندن یک رسم کهن جاهلی و مخالف با شرع بود.»

[35] امینی، عبدالحسین، الغدیر، ج6، ص217.

استدلال عمر

عمر عذر آورد که اگر آنها در ماه‌های حج، عمره به جای آورند فکر می‌کنند که مجزی از حج است.
ثانیا می‌گویند: او ازدواج موقت را تحریم کرد در حالی که از طرف خدا اجازه داده شده بود. عمر گفت: پیامبر خدا آن را برای دوران ضرورت اجازه داده بود و در حال حاضر مردم ضرورتی ندارند.
ثالثا می‌گویند: عمر حکم کرده است که وقتی کنیز از مولای خود باردار شد، خود به خود آزاد می‌شود. «کنیز فرزنددار -‌ام ولد- نه فروخته می‌شود و نه به ارث برده می‌شود تا اینکه پس از مردن مولایش از سهم‌الارث فرزندش آزاد گردد.» گفت: حرامی را به حرام دیگر ملحق ساختم و من جز قصد خیر نداشتم و اکنون از خدا آمرزش می‌طلبم.
رابعا می‌گویند: عمر با مردم با خشونت رفتار می‌کند. عمر جوابی طولانی داد که خلاصه‌اش این است: برای برقراری نظم و سامان بخشیدن به امور چاره‌ای جز آن شیوه رفتار کردن نیست. «با تلخیص از: تاریخ طبری»

[36] طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج3، ص290، حوادث سال 23.

[37] ابن ابی‌الحدید، عبدالحمید، شرح نهج البلاغه، ج12، ص121.

«از طبری نقل کرده و برخی از واژه‌های آن را طبق شرح ابن قتیبه توضیح داده است.»

[38] ر. ک:ابن قتیبه، عبدالله بن مسلم، غریب الحدیث، ج1، ص585.

قول عمر و توجیهات علمای سلف

آنچه مسلم و قطعی است این است که عمر مانع استمرار جواز متعه در اسلام شد و این عملی حلال بود تا اینکه خلیفه بی‌آنکه از پیش دلیل بر نسخ یا تحریم آن رسیده باشد از متعه منع کرد. این جمله او معروف است دو متعه در زمان پیامبر حلال بود و من آنها را تحریم می‌کنم و هر کس انجام دهد کیفر خواهم نمود؛ یکی متعه زنان و دیگری متعه حج.
این سخن که ظاهرش، به قول ابن ابی‌الحدید معتزلی

[39] ابن ابی‌الحدید، عبدالحمید، شرح نهج البلاغه، ج1، ص182.

بسیار ناشایست است توجیهی دارد که فقها در آن اختلاف کرده‌اند.

قول فخر رازی

فخر رازی در این زمینه می‌گوید: از ظاهر کلام عمر که می‌گوید: من از آن نهی می‌کنم، چنین به دست می‌آید که این دو مشروعیت داشتند و نسخ هم نشده بود تا اینکه عمر آنها را نسخ کرد و چیزی هم که پیامبر آن را نسخ نکرده باشد تا ابد نسخ نخواهد شد. آنگاه سخن عمر را این‌گونه توجیه می‌کند: منظور عمر این است که من از آن منع می‌کنم، چون بر من ثابت شده است که پیامبر آنها را نسخ کرده است.
فخر رازی می‌گوید: زیرا اگر مرادش این باشد که متعه در دین اسلام و شریعت محمدی مباح بوده و من از پیش خود آن را ممنوع می‌کنم تکفیر او و تکفیر هر کس با او به مقابله بر نخاسته است لازم می‌آید و این هم منجر به تکفیر امیرمؤمنان علی (علیه‌السّلام) می‌شود که چرا به مقابله با او برنخاسته و سخن او را رد نکرد.

[40] فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر، ج10، ص44.

قول قسطلانی

قسطلانی در شرح خود بر کتاب بخاری توجیهی بسیار عجیب دارد؛ می‌گوید: نهی عمر، مستند به نهی پیامبر است که بر دیگر اصحاب پوشیده مانده بود و عمر آن را برای ایشان بیان کرد؛ لذا آنان ساکت ماندند یا با او موافقت کردند!.

[41] قسطلانی، احمد بن محمد، ارشاد الساری بشرح البخاری، ج3، ص136.

این توجیه چیزی جز کوته‌گویی و تفسیر کلام بما لایرضی صاحبه نیست.

سخنی عجیب از قوشجی

از این عجیب‌تر، سخن قوشجی در شرح تجرید الاعتقاد، خواجه نصیر طوسی است. او می‌گوید: عمر بر روی منبر رفت و گفت: ‌ای مردم! سه چیز در زمان رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) حلال بود، ولی من از آنها نهی کرده و تحریم می‌کنم و هر کس انجام دهد کیفرش خواهم داد؛ متعه زنان، متعه حج و حی علی خیر العمل. -سپس می‌گوید:- این حدیث موجب طعن بر عمر نیست؛ زیرا مخالفت ورزیدن مجتهدی با مجتهد دیگر در مسائل اجتهادی بدعت (پدیده نوی) نیست.
«شرح التجرید، آخر مباحث امامت.» جای شگفتی است که مرد دانشمندی چون قوشجی چگونه او را به نادانی می‌زند و صاحب رسالت را که جز با وحی سخن نمی‌گوید با فردی از امت، همتا می‌گیرد؟! آن هم فردی مانند عمر که بارها و بارها به طور صریح اعلام داشته که همه مردم از او داناترند.

[42] ابن ابی‌الحدید، عبدالحمید، شرح نهج البلاغه، ج1، ص181.

«بابی را گشوده و در آن مواردی را که عمر فتوا داده و سپس فتوای خود را نقض کرده است، بیان داشته است.»

[43] ر. ک:امینی، عبدالحسین، الغدیر، نوادر الاثر فی علم عمر، ج6، ص83 - 325.

تحریم عقد موقت توسط عمر

اکنون رشته سخن را به حدیث دو متعه معطوف می‌داریم که عمر آن را در ملا عام حرام کرده است:

حدیث اول

بیهقی در کتاب سنن از ابونضره نقل می‌کند که: به جابر بن عبدالله انصاری گفتم: ابن زبیر از متعه منع می‌کند، ولی ابن عباس بدان فرمان می‌دهد! جابر گفت: این حدیث توسط خود من منتشر شده است؛ در زمان پیامبر خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) و ابوبکر ما ازدواج موقت داشتیم، ولی عمر که به خلاف رسید برای مردم سخنرانی کرد و گفت: همان‌طور که یقینا پیامبر خدا پیامبر و قرآن قرآن است، بدانید که دو متعه در زمان پیامبر حلال بود که من آنها را ممنوع می‌کنم و بر آن مجازات مقرر می‌دارم؛ یکی ازدواج موقت؛ و اگر مردی را ببینم که دست به ازدواج موقت زده است، او را زیر انباشته‌های سنگ پنهان خواهم کرد و دیگری متعه حج.

[44] بیهقی، احمد بن حسین، سنن بیهقی، ج7، ص335.

حدیث دوم

مسلم هم در صحیح خود از ابونضره روایت می‌کند که گفت: ابن عباس به ازدواج موقت فرمان می‌داد و ابن زبیر از آن نهی می‌کرد. این موضوع را به اطلاع جابر رساندم. گفت: این حدیث توسط خود من مطرح شد. ما در زمان پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) ازدواج موقت داشتیم، ولی چون دوران خلافت عمر فرا رسید گفت: خداوند برای پیامبرش آنچه می‌خواست -با هر دلیلی که می‌خواست- حلال کرد و قرآن در جایگاه خود نازل شده است؛ حج و عمره را مطابق امر خدا، برای خدا به جا آورید و ازدواج موقت را رها سازید که اگر نزد من مردی را بیاورند که ازدواج موقت انجام داده باشد قطعا او را سنگسار خواهم کرد.

[45] نیشابوری، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، ج2، ص885.

حدیث سوم

ابوبکر جصاص از شعبه از قتاده نقل می‌کند که گفت: از ابونضره شنیدم که می‌گفت: ابن عباس به ازدواج موقت فرمان می‌داد و ابن زبیر از آن منع می‌کرد؛ مطلب را به عرض جابر رساندم و او گفت: حدیث توسط من منتشر شد؛ ما در زمان پیامبر اقدام به متعه می‌کردیم تا اینکه عمر به خلاف رسید و گفت: خداوندی برای پیامبر آنچه را خواست -به وسیله آنچه خواست- حلال گردانید؛ حج و عمره را چنان‌که خدا فرمان داده به‌جا آورید و از نکاح متعه دوری گزینید؛ اگر کسی را پیش من آورند که دست به متعه زده باشد حتما سنگسار خواهد شد. جصاص می‌گوید: عمر برای متعه حکم سنگسار شدن را بیان کرد، ولی این حکم می‌تواند صرفا به عنوان تهدید باشد تا مردم را از آن باز دارد.

[46] جصاص، احمد بن علی، احکام‌القرآن، ج2، ص185.

«سرخسی در مبسوط خود،»

[47] سرخسی، محمد بن احمد، المسبوط، ج5، ص153.

«به روایت عمر استناد جسته است که عمر گفت: اگر مردی را نزد من آورند که ازدواج موقت انجام داده باشد قطعا او را سنگسار خواهم کرد و حتی اگر مرده باشد و من با مرده او برخورد کنم، قبرش را سنگسار خواهم کرد.»

حدیث چهارم

جصاص درباره متعه حج که یکی از دو متعه‌ای به شمار می‌رود که عمر آن را منع نمود، آورده است که گفت: «متعتان کانتا علی عهد رسول الله انا انهی عنهما و اضرب علیهما: متعه الحج و متعه النساء؛

[48] جصاص، احمد بن علی، احکام‌القرآن، ج1، ص352.

همچنین ابوعبدالله ابن قیم جوزیه می‌گوید: ثابت شده است که عمر گفت...

[49] ابن قیم جوزیه، محمد بن ابی‌بکر، زاد المعاد، ج3، ص406.

نیز شمس‌الدین سرخسی می‌گوید: در حدیث وارد شده است که عمر مردم را از متعه بازداشت و گفت: «متعتان...

[50] سرخسی، محمد بن احمد، المسبوط، ج4، ص27.

قرطبی هم روایت را با همین لفظ آورده است

[51] انصاری قرطبی، محمد بن احمد، تفسیر قرطبی، ج2، ص392.

و فخر رازی به این شکل متعتان کانتا مشروعتین.

[52] فخر رازی، محمد بن عمر، تفسیر الکبیر، ج10، ص53 - 52.

و دیگر فقیهان

[53] ر. ک:‌ اندلسی، علی بن حزم، المحلی، ج7، ص107.

و مفسران بزرگ؛ که همه کاشف از این است که منع از دو متعه (متعه النساء و متعه الحج) به خود عمر مستند است و ارتباطی به وحی و شریعت ندارد. همین امر بسیاری از‌ اندیشوران را وا داشته تا این روایت عمر را دلیلی بر جواز متعه بدانند و نظر او را به خودش واگذارند؛ زیرا هیچ رایی در مقابل شریعت حجیت ندارد هم‌چنان که اجتهاد در برابر نص هم روا نیست.

داستان مامون و ابن اکثم

ابن خلکان در شرح حال یحیی بن اکثم آورده است: مامون عباسی فرمان داد که به اطلاع مردم برسانند متعه حلال است؛ یحیی بن اکثم بر او وارد شد و دید او مسواک می‌زند و در حالی که بسیار خشمگین است، سخن عمر را -با تمسخر- تکرار می‌کند و می‌گوید: متعتان کانتا علی عهد رسول الله و علی عهد ابی‌بکر و انا انهی عنهما! و من انت یا جعل!؟

[54] خطیب بغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد، ج14، ص202.

یعنی تو کیستی! ‌ای بخت برگشته تا از آنچه پیامبر و ابوبکر انجام داده‌اند نهی کنی؟!
راغب نقل می‌کند: یحیی بن اکثم در بصره از طرف مامون به عنوان قاضی منصوب شد. به یکی از بزرگان بصره گفت: تو از چه کسی در جواز متعه پیروی می‌ک