توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل گسترش تشيع در دوره عباسي دارای 120 اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ريختگي احتمالي در متون زير ،دليل ان کپي کردن اين مطالب از داخل فایل مي باشد و در فايل اصلي پاورپوینت کامل گسترش تشيع در دوره عباسي،به هيچ وجه بهم ريختگي وجود ندارد

---

بخشی از متن پاورپوینت کامل گسترش تشيع در دوره عباسي :

گسترش تشیع در عصر عباسیان

تشیع از آغاز عصر عباسیان، سال 132 هـ ق، تاپان غیبت صغری، ‌سال 329 هـ ق، از گسترش بیشتری، نسبت به عصر امویان برخوردار بود؛ این مسئله علل و عواملی داشت که به بخشی از آن در این مقاله اشاره می‌کنیم: اتحاد هاشمیان اعم از عباسیان و علویان در عصر بنی امیه؛ به پایان رسیدن عصر اموی و روی کار آمدن عباسیان سبب ایجاد ‌فرصت برای امام باقر و امام صادق (علیهماالسلام) برای تربیت شاگرد در رشته‌ها و علوم متفاوت و مهاجرت و پراکنده شدن سادات و علویان در سرزمین‌های مختلف اسلامی از مهم‌ترین علل گسترش تشیع، ‌در عصر عباسیان بشمار می آیند.

فهرست مندرجات

1 - تشیع از عباسیان تا عصر غیبت
1.1 - شیعه بودن بعض دولت‌ مردان
1.2 - خطر گشترش تشییع
1.3 - تاسیس نهاد وکالت
1.4 - تشیع در قرن چهارم
1.5 - آزادی عمل نسبی شیعیان
1.6 - متوکل و دشمنی با خاندان پیامبر
2 - کنترل رهبران شیعه توسط عباسیان
2.1 - تحت فشار قراردادن امام صادق
2.2 - مهدی عباسی و آزادی علویان
2.3 - فشار بر امام کاظم
2.4 - به شهادت رساندن امام کاظم
2.5 - مامون و تحت نظر گرفتن ائمه
3 - علل افزونی شیعیان در عصر عباسیان
3.1 - اتحاد هاشمیان در عصر بنی‌امیه
3.2 - پایان عصر اموی و توسعه تشیع
3.3 - مهاجرت علویان
3.3.1 - سادات در اکثر مناطق
3.3.2 - حکومت علویان طبرستان
3.3.3 - ولایت عهدی امام رضا
3.3.4 - جایگاه علویان نزد مردم
3.3.5 - احترام علویان توسط مردم
4 - پانویس
5 - منبع

تشیع از عباسیان تا عصر غیبت

تشیع از آغاز عصر عباسیان، سال 132 هـ ق، تاپان غیبت صغری، ‌سال 329 هـ ق، از گسترش بیشتری، نسبت به عصر امویان برخوردار بود. شیعیان در اقصی نقاط سرزمین پهناور اسلامی پراکنده بودند؛ چنان که هنگام سعایت از امام کاظم (علیه‌السّلام) نزد‌ هارون گفته می‌شود که از مشرق و مغرب عالم برای او خمس می‌آوردند.

[1] شیخ مفید، محمد بن محمد، الارشاد، ج2، ص238.

آنگاه که امام رضا (علیه‌السّلام) وارد نیشابور شد، دو تن از حافظان حدیث به نام‌های ابوزرعه رازی و محمد بن اسلم طوسی به اتفاق گروه بی شماری از طالبان علم بر آ‌ن حضرت درآمدند و از ایشان خواهش کردند به آنان روی بنماید، پس در حالی که طبقات مختلف مردم روی پا ایستاده بودند، ‌دیدگانشان به جمال آن جناب روشن شد، تا آن که آن حضرت حدیث سلسله الذهب را برای آنان ایراد فرمود که فقط بیست هزار کاتب صاحب قلم و دوات این حدیث را نوشته بودند.

[2] شیخ صدوق، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا علیه‌السّلام، ‌ج2، ‌ص135، ‌طبع قم، ‌سال 1377 هـ ق.

همچنین امام رضا (علیه‌السّلام) در جواب مأمون که پس از قبول ولی عهدی انتظاراتی از آن حضرت داشت، فرمود: «..این امر (ولایت عهدی) هرگز نعمتی برایم نیفزوده است.من در مدینه که بودم دست خطم در شرق و غرب اجرا می‌شد».

[3] مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج49، ص155، المکتبه الاسلامیه، تهران، 1358 ه.ق.

همچنین اعتراف ابن ابی‌داود، یکی از فقهای اهل سنت که خود به شدت دشمن و مخالف شیعه بود، حایز اهمیت است.
پس از این که معتصم عباسی رای امام جواد (علیه‌السّلام) را در مقابل آرای فقهای اهل سنت، در مورد قطع دست سارق می‌پذیرد، ابن داود در خلوت به او تذکر می‌دهد که چرا خلیفه سخن کسی را که نصف امت به امامت او قائل‌اند، در حضور درباریان، فرماندهان، وزرا و کاتبان بر نظر تمام علمای مجلسش ترجیح می‌دهد.

[4] مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج50، ص6، المکتبه الاسلامیه، تهران، 1358 ه.ق.

حتی تشیع به میان فرماندهان و رجال دولت عباسی نیز راه یافته بود؛ چنان که یحیی بن هرثمه نقل می‌کند:«متوکل خلیفه عباسی مرا برای آوردن امام‌ هادی (علیه‌السّلام) به مدینه فرستاد، همگامی که همراه آن حضرت به بغداد رسیدم، نزد اسحاق بن ابراهیم طاهری، حاکم بغداد رفتم. او به من گفت: ‌ای یحییی! این مرد فرزند رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) است، متوکل را هم می‌شناسی، اگر متوکل را بر قتل او تحریک کنی، با رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) دشمن شده‌ای گفت: من از او جز نیکی ندیدم آنگاه به سوی سامرا روانه شدیم، وقتی به آن جا رسیدم، ‌پیش از هر کس نزد وصیف ترکی (از فرماندهان ترک) رفتم، او نیز به من گفت: ‌اگر یک مو از سر این مرد کم شود، با من طرف هستی».

[5] مسعودی، علی بن الحسین، مروج الذهب، ج4، ص138، منشورات موسسه الاعلمی للمطبوعات، بیروت، ط اول.

شیعه بودن بعض دولت‌ مردان

سید محسن امین در جلد اول کتابش تعدادی از دولت مردان عباسی را در شمار شیعیان آورده است که عبارت‌اند از: ابو‌سلمه خلال (البته بعضی از صاحب نظران معتقدند: اگر دلیل تشیع ابوسلمه، نامه‌ای باشد که (مبنی بر پیشنهاد خلافت) به امام صادق (علیه‌السّلام) نوشته بود، دلیل کافی به نظر نمی‌رسد زیرا این حرکت را، یک حرکت سیاسی دانسته‌اند.)،

[6] پیشوای، مهدی، سیره پیشوایان، ص392، موسسه امام صادق علیه‌السّلام، 1390.

نخستین وزیر خلافت عباسی که به وزیر آل محمد ملقب بود، ‌ابو‌بحیر اسدی بصری، ‌از فرماندهان و ایران بزرگ عهد منصور، محمد بن اشعب وزیر‌ هارون الرشید، همین شخص هنگام دست گیری امام کاظم (علیه‌السّلام) داستانی دارد که به تشیع او دلالت می‌کند، علی بن یقطین، یکی از وزرای‌ هاون، یعقوب بن مأمون و فاتح بغداد که بدین سبب حسن بن سهل او را به جنگ ابی‌السرایا نفرستاد،

[7] امین، سید محسین، اعیان الشیعه، ج1، ص186.

از جمله قضات شیعه عبارت‌اند از: شریک بن عبدالله نخعی قاضی کوفه و واقدی مورخ مشهور که در عصر مامون قاضی بود.

[8] امین، سید محسین، اعیان الشیعه، ج1، ص187-188.

( البته در مورد تشیع واقدی در میان محققان، ‌بحث و اختلاف نظر هست.)

خطر گشترش تشییع

تشیع حتی در مناطق نفوذ عباسیان به حدی گسترش یافته بود که خطری جدی برای آنان به شمار می‌رفت؛ چنان که هنگام تشییع جنازه امام کاظم (علیه‌السّلام)، سلیمان بن منظور، عموی‌ هارون، برای فرو نشاندن خشم شیعیان که اجتماع با شکوهی را تشکیل داده بودند، ‌پا برهنه در مراسم تشییع آن جناب شرکت کرد.

[9] امین، سید محسین، اعیان الشیعه، ج1، ص24.

همچنین وقتی که امام جواد (علیه‌السّلام) رحلت کرد و خواستند پنهانی آن حضرت را دفن کنند، شیعیان با خبر شدند. دوازده هزار نفر از آنان مسلح و شمشیر به دست بیرون آمدند و آن جناب را با عزت و احترام تشییع کردند.

[10] حیدر، اسد، الامام الصادق و المذاهب الاربعه، ج1، ص226، دارالکتاب العربی، بیروت، ط سوم، 1453.

هنگام رحلت امام‌ هادی (علیه‌السّلام) نیز کثرت جمعیت شیعیان و ضجه و ناله آنان به حدی بود که مجبور شدند آن حضرت را در خانه‌اش دفن کنند.

[11] یعقوبی، احمد بن اسحاق، تاریخ یعقوبی، ج2، ص503.

خلفای عباسی بعد از عصر امام رضا (علیه‌السّلام) مواظب بودند که رفتار محترمانه‌ای با ائمه اطهار (علیهم‌السّلام) داشته باشند، تا موجب خشم شیعیان نشوند؛ لذا امام رضا (علیه‌السّلام) در عصر‌ هارون از آزادی نسبی برخودار شد و توانست به فعالیت‌های علمی و فرهنگی شیعیان رسیدگی کند، حتی امامت خود را آشکار سازد و تقیه را کنار بگذارد و با اصحاب سایر فرق و مذاهب به بحث و گفتگو بپردازد و بعضی از آنان را مجاب سازد، چنان که اشعری قمی نقل می‌کند: «در زمان امام کاظم و امام رضا‌ (علیهم‌السّلام) عده‌ای از مرحبه اهل سنت و زیدیان به تشیع گرویدند و معتقد به امامت این دو امام شدند.»

[12] ابی‌خلف الاشعری، سعد بن عبد‌اللّه، المقالات و الفرق، ص94، مرکز انتشارات علمی و فرهنگی، تهران.

بعضی از خلفای عباسی می‌کوشیدند تا با تحت نظر قرار دادن ائمه اطهار (علیهم‌السّلام) آنان را کنترل کنند.
هنگام حرکت دادن این بزرگوارن از مدینه سعی داشتند تا آنان را از مناطق شیعه نشین عبور ندهند؛ بدین سبب امام رضا (علیه‌السّلام) را طبق دستور مامون از راه بصره، اهواز و فارس به مرو بردند، ‌نه از راه کوفه، جبل و قم که محل تجمع شیعیان بود.

[13] پیشوایی، مهدی، سیره پیشوایان، ص504، موسسه امام صادق علیه‌السّلام، 1390 ه.ش.

به نقل یعقوبی وقتی امام‌ هادی (علیه‌السّلام) را به دستور متوکل عباسی به سامرا می‌بردند هنگامی که به نزدیکی بغداد رسیدند و خبر دار شدند که جمعیت زیادی برای ملاقات امام انتظار می‌کشند، توقف کردند و شب وارد شهر شدند و از آنجا به سامرا رفتند.

[14] یعقوبی، احمد بن اسحاق، تاریخ یعقوبی، ج2، ص484.

تاسیس نهاد وکالت

از آنجایی که در عصر عباسیان، شیعیان در مناطق مختلف و سرزمین‌های دور پراکنده بودند، ائمه اطهار (علیهم‌السّلام) اقدام به تاسیس نهاد وکالت کردند و در نقاط مختلف و شهر‌های گوناگون نایبان و وکیلانی برای خویش برگزیدند، تا رابط میان آنان و شیعیان باشند.
این مطلب از زمان امام صادق (علیه‌السّلام) شروع شد، آنگاه که کنترل دستگاه خلافت بر ائمه اطهار (علیهم‌السّلام) شدت می‌یافت و دسترسی شیعیان به امامانشان مشکل می‌شد، نهاد وکالت و نقش وکیلان پر رنگ‌تر می‌شد، در کتاب تاریخ عصر غیبت آمده است: «مهم تر از همه تقویت و گسترش سازمان مخفی وکلا است، سازمانی که از دوره امام صادق (علیه‌السّلام) پی ریزی شده و در دوره عسکرین با شتاب بیشتر رو به توسعه و گسترش گذاشت».

[15] پیشوای طباطبائی، سید مجید، تاریخ عصر غیبت، ص84، مرکز جهانی علوم اسلامی.

استاد پیشوای در این مورد می‌نویسد: «شرایط بحرانی که امامان شیعه در زمان عباسیان با آن رو به رو بودند، آنان را واداشت بتا ابزاری برای برقراری ارتباط با پیروان خود جست و جو کنند، این ابزاری چیزی جز شبکه ارتباطی وکالت و تعیین نمایندگان و کارگزاران در مناطق مختلف توسط امام نبود.
هدف اصلی این سازمان جمع آوری خمس، زکات، نذر و هدایا از مناطق مختلف توسط وکلا و تحویل آن به امام و میز پاسخگویی امام به سؤالات و مشکلات فقهی و عقیدتی شیعیان و توجیه سیاسی آنان توسط وکیل امام بود، این سازمان کاربرد موثری در پیشبرد مقاصد امامان داشت».

[16] پیشوای طباطبائی، سید مجید، تاریخ عصر غیبت، ص84، مرکز جهانی علوم اسلامی.

مناطقی که امامان معصوم (علیهم‌السّلام) در آنها وکیل و نایب داشتند عبارت بودند از کوفه، بصره، بغداد، قم، واسط، اهواز، همدان، سیستان، بست، ری، حجاز، یمن، مصر و مدائن.

[17] نجاشی، احمد بن علی، رجال نجاشی، ص344، دفتر فرهنگ اسلامی وابسته جامعه مدرسین، قم، 1404 ه.

[18] نجاشی، احمد بن علی، رجال نجاشی، ص797، دفتر فرهنگ اسلامی وابسته جامعه مدرسین، قم، 1404 هـ.

[19] نجاشی، احمد بن علی، رجال نجاشی، ص799، دفتر فرهنگ اسلامی وابسته جامعه مدرسین، قم، 1404 هـ.

[20] نجاشی، احمد بن علی، رجال نجاشی، ص800، دفتر فرهنگ اسلامی وابسته جامعه مدرسین، قم، 1404 هـ.

[21] نجاشی، احمد بن علی، رجال نجاشی، ص825، دفتر فرهنگ اسلامی وابسته جامعه مدرسین، قم، 1404 هـ.

[22] نجاشی، احمد بن علی، رجال نجاشی، ص847، دفتر فرهنگ اسلامی وابسته جامعه مدرسین، قم، 1404 هـ.

تشیع در قرن چهارم

تشیع در قرن چهارم، در شرق و غرب و تمام نقاط جهان اسلام رواج یافته و در اوج رشد و توسعه خود بوده که قبل و بعد از آن هیچ‌گاه از چنین گسترشی برخوردار نبوده است، فهرستی که مقدسی از شهرهای شیعه نشین، درسرزمین‌های اسلامی در این قرن ارائه داده، نشان دهنده این مطلب این است، لذا عباراتی از کتاب او را نقل می‌کنیم، در یک جا گفته: «بیشتر قاضیان یمن و کرانه مکه و صحار، معتزلی و شیعی‌اند.

[23] مقدسی، محمد بن احمد، احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم، ص96.

در جزیره العرب نیز تشیع بسیار گسترده است».

[24] مقدسی، محمد بن احمد، احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم، ترجمه منزوی، ص144، شرکت مولفان و مترجمان ایران، 1361.

درباره اهالی بصره آمده است که: «بیشتر اهل بصره قدری، شیعی، معتزلی و سپس حنبلی هستند».

[25] مقدسی، محمد بن احمد، احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم، ص126.

مردم کوفه نیز در این قرن به جز کناسه، شیعه بوده‌اند.

[26] مقدسی، محمد بن احمد، احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم، ص126.

در مناطق موصل نیز مشتی شیعه وجود دارد.

[27] مقدسی، محمد بن احمد، احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم، ترجمه منزوی، ص200، شرکت مولفان و مترجمان ایران، 1361.

اهل نابلس، قدس و بیشتر عمان شیعه هستند.

[28] مقدسی، محمد بن احمد، احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم، ص179.

مردم بالای قصبه فسطاط و مردم صندفا شیعی هستند.

[29] مقدسی، محمد بن احمد، احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم، ص202.

در سرزمین سند، مردم شهر ملتان شیعه‌اند و در اذان و اقامه هر جمله را جفت آورند.

[30] مقدسی، محمد بن احمد، احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم، ص481.

در اهواز کشاکش بین شیعیان و سنی‌ها به جنگ می‌کشیده است.

[31] مقدسی، محمد بن احمد، احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم، ص417.

مقریزی نیز با اشاره به حکومت آل‌بویه و فاطمیان مصری می‌نویسد: «مذهب رافظی در بلاد مغرب، شام، دیار بکر، کوفه، بصره، بغداد، جمیع عراق، بلاد خراسان، ماوراء النهر و همچنین حجاز، یمن، و بحرین منتشر شد و بین آنها و اهل سنت درگیری‌هایی به وجود آمد که قابل شمارش نیست».

[32] مقیریزی، احمد بن علی، المواعظ و الاعتبار بذکر الخطط و الآثارالمعروف بالخطط المقریزیه، ج4، ص191، دارالکتب العلمیه، بیروت، ط اول، 1418.

در این قرن شیعیان حتی در بغداد، مرکز خلافت عباسیان، در اکثریت بودند به حدی که می‌توانستند در روز عاشورا علناً عزاداری کنند؛ چنان که ابن کثیر می‌گوید:
«به خاطر کثرت شیعیان و همراهی دولت آل‌بویه با آنان، اهل سنت یارای جلوگیری از این مراسم را نداشتند».

[33] ابن کثیر، اسماعیل بن عمر، البدایه و النهایه، ج11، ص243، دار الفکر، بیروت، 1966.

در آن زمان به حدی زمینه برای فعالیت مساعد شیعیان بوده که اکثر بلاد اسلامی تحت سلطه حاکمان شیعی بوده‌اند؛ در شمال ایران، گیلان و مازندران، علویان طبرستان حکومت می‌کردند. در مصر فاطمیان، در یمن زیدیان، در شمال عراق و سوریه حمدانیان و در ایران و عراق آل‌بویه زمام قدرت را در دست داشتند.

آزادی عمل نسبی شیعیان

البته در عصر بعضی از خلفای عباسی چون: مهدی، امین، مامون، معتصم، واثق و منتصر، شیعیان از آزادی عمل نسبی برخوردار بودند.
حداقل در زمان این خلفا، سخت گیری‌های سابق کاهش یافته بود، به نقل یعقوبی، مهدی عباسی طالبیان و شیعیان زندانی را آزاد کرده است.

[34] یعقوبی، احمد بن اسحاق، تاریخ یعقوبی، ج2، ص404، منشورات الشریف الرضی، قم، 1414 ه.

در مدت پنج سال حکومت امین نیز به جهت مشغولیت او به عیش و عشرت و جنگ با برادرش مامون، معتصم، واثق و معتصم عباسی نیز گرایشی شیعی داشتند.

متوکل و دشمنی با خاندان پیامبر

اما متوکل از دشمنان سر سخت خاندان پیامبر و شیعیان آنان بود. اگر چه در عصر او شیعه قابل کنترل نبود، با این حال او مردم را از زیارت قبر امام حسین منع می‌کرد.

[35] طبری، محمد بن جربر، تاریخ طبری، ج7، ص365.

ابن اثیر می‌گوید: «متوکل خلفای پیش از خود مامون، معتصم و واثق را که به علی و خاندانش ابراز محبت می‌کردند، دشمن می‌داشت، کسانی چون علی بن جهم شاعر شامی، عمر بن فرج، ابوسمط (از فرزندان مروان بن ابی‌حفصه و از دوستداران بنی امیه) و عبدالله بن محمد بن داود‌ هاشمی که ناصبی و از دشمنان علی (علیه‌السّلام) به شمار می‌آمدند، همنشین و ندیم او بودند».

[36] ابن اثیر، علی بن محمد، الکامل فی التاریخ، ج7، ص56، دار صادر، بیروت، 1402 ه.

در این عصر شاعران ناصبی و بی‌دین جرئت یافته بودند و برای تقرب به دستگاه متوکل علیه خاندان پیامبر شعر می‌سرودند، ولی جانشین متوکل، منتصر خلاف روش او را در پیش گرفت و به شیعیان آزادی عمل داد و قبر امام حسین (علیه‌السّلام) تعمیر شد و منع زیارتش بر طرف کردید.

[37] مسعودی، علی بن الحسین، مروج الذهب، ج4، ص147، منشورات موسسه الاعلمی للمطبوعات، بیروت، 1411 هـ.

لذا بحتری شاعر در عصر او چنین گفته است: ان علییاً لاولی بکم و از کی یداً عندکم من عمر. (علی نسبت به شما از عمر نزدیکتر و پاکتر است.)

[38] مسعودی، علی بن الحسین، مروج الذهب، ج4، ص147، منشورات موسسه الاعلمی للمطبوعات، بیروت، 1411 هـ.

کنترل رهبران شیعه توسط عباسیان

حکومت عباسیان تا سال 329 هـ به طور کلی در دوره استیلای وزیران و کارگزاران ایرانی و تسلط نظامیان را گذرانده بود، هر چند در دوره ترکان دستگاه خلافت ضعیف شد و اغلب اوقات خلفای عباسی آلت دئیت فرماندهان ترک بودند سیاست کلی حکومت ضد شیعی بود، به دلیل گسترش زیاد شیعه در زمان عباسی، سیاست خلفای عباسی بر این قرار گرفت که رهبران شیعه را تحت کنترل خویش درآوردند؛ اگر چه رفتار خلفا با شیعیان با همدیگر فرق می‌کرد، بعضی از آنان چون منصور،‌ هادی، رشید و متوکل، مامون و واثق سخت گیری اسلاف خود را نداشتند و در زمان اینان شیعیان توانستند نفس زکیه و برادرش ابراهیم احساس خطر کرد، پدر، برادران و عموهای او را گرفت و زندانی کرد.

[39] مسعودی، علی بن الحسین، مروج الذهب، ج3، ص324، منشورات موسسه الاعلمی للمطبوعات، بیروت، 1411 هـ.

تحت فشار قراردادن امام صادق

منصور بارها امام صادق (علیه‌السّلام) را به دربارش فرا خواند و قصد کشتن آن حضرت را داشت که خواست خدا غیر از این بود، خلفای عباسی سعی داشتند رهبران شیعه را که رقیب آنها بودند، از سر راهشان بردارند، حتی منصور، شخصی به نام ابن مهاجر را با پولی به مدینه فرستاد که نزد عبدالله ابن حسن و امام صادق (علیه‌السّلام) و تعداد دیگری از علویان برود و بگوید که از سوی شیعیان خراسانی آنان آمده و پول را تحویل دهد و دست خط بگیرد.
امام صادق (علیه‌السّلام) به او متذکر شد که می‌داند او را منصور فرستاده و سفارش کرد که به منصور بگوید: «علویان تازه از دولت مروانیان راحت شده و محتاج هستند، با حمله آنها حیله و خدعه نکن».

[40] ابن شهر آشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی طالب، ج3، ص348.

اسد حیدر می‌گوید: «منصور برای از بین بردن امام صادق (علیه‌السّلام) نقشه‌ها داشته است، و به انواع وسایل تمسک جست، از زبان شیعیانش به او نامه‌ها نوشت و از سوی آن‌ها اموالی برایش فرستاد، ولی در هیچ کدام از این‌ها موفق نشد».

[41] حیدر، اسد، الامام الصادق و المذاهب الاربعه، ج1، ص46، دارالکتاب العربی، بیروت، ط سوم، 1453.

وقتی خبر رحلت امام صادق (علیه‌السّلام) به منصور رسید به حاکم مدینه، محمد بن سلیمان نوشت: «اگر جعفر بن محمد شخص معینی را وصی خود قرار داده، او را بگیر و گردنش را بزن.» حاکم مدینه در جواب او نوشت: «جعفر بن محمد این پنج نفر را وصی خود قرار داده است: ابو‌جعفر منصور، محمد بن سلیمان، عبدالله، موسی و حمیده» در این هنگام منصور گفت: «نمی‌شود اینها را کشت».

[42] طبرسی، فضل بن حسن، اعلام الوری، ج2، ص13، موسسه آل‌البیت لاحیاء التراث، قم، 1417 ه.

مهدی عباسی و آزادی علویان

مهدی عباسی نسبت به علویان و شیعیان سخت گیری پدرش را نداشت، یعقوبی نقل می‌کند: «مهدی به محض این که به خلافت رسید، دستور داد زندانیان علویان را آزاد کردند».

[43] یعقوبی، احمد بن اسحاق، تاریخ یعقوبی، ج2، ص394، منشورات الشریف الرضی، قم، 1414 ه.

لذا در زمان او هیچ قیام علوی رخ نداد.
ابوالفرج اصفهانی تنها دو تن از علویان را نام برده که در زمان مهدی در گذشتند، یکی علی بن عباس حسنی که با سم کشته شد و دیگری عیسی بن زید که در خفا از دنیا رفت و از زمان منصور مخفی می‌زیست.

[44] اصفهانی، ابو‌الفرج، مقاتل الطالبین، ص342-361، منشورات الشریف الرضی، قم، 1416 ه.

فشار بر امام کاظم

در زمان‌ هادی عباسی، فشار شدیدی به علویان و رهبران و بزرگان شیعه وارد می‌شد؛ چنان که یعقوبی می‌نویسد: «هادی در سخت گیری بر شیعیان و طالبیان پا فشاری می‌کرد و آنان را به شدت ترسانده بود و حقوقی را که مهدی برای آنان مقرر کرده بود، قطع کرد و به حاکمان و فرمانداران مناطق و شهرها نوشت که طالبیان را تعقیب و دست‌گیر کنند.»

[45] یعقوبی، احمد بن اسحاق، تاریخ یعقوبی، ج2، ص404، منشورات الشریف الرضی، قم، 1414 ه.

در اعتراض به خلافکاری‌های او، حسین بن علی از سادات حسنی (شهید فخ) قیام کرد علاوه بر حسین، عده زیادی از علویان کشته شدند، این قیام موجب تشدید فشار بر امام کاظم (علیه‌السّلام) شد، هادی عباسی آن حضرت را تهدید کرد و چنین گفت: «به خدا سوگند حسین (شهید فخ) به دستور موسی بن جعفر ضد من قیام کرده و از او پیروی نموده است؛ زیرا امام و پیشوای این خاندان کسی جز موسی بن جعفر نیست، خدا مرا بکشد اگر او را زنده بگذارم».

[46] مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج48، ص151.