توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل طريقت چشتيه دارای 120 اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ريختگي احتمالي در متون زير ،دليل ان کپي کردن اين مطالب از داخل فایل مي باشد و در فايل اصلي پاورپوینت کامل طريقت چشتيه،به هيچ وجه بهم ريختگي وجود ندارد

---

بخشی از متن پاورپوینت کامل طريقت چشتيه :

پاورپوینت کامل طريقت چشتيه

چِشتیه، سلسله‌ای‌ معروف‌ از صوفیان‌ مسلمان‌ شبه‌قاره‌، منسوب‌ به‌ چِشت‌. است.

فهرست مندرجات

1 - سرسلسله چشتیه
2 - شکل‌گیری چشتیه
2.1 - سفر به هند
2.2 - اجمیر
3 - خصوصیات دوره اعتلای چشتیه
4 - شاخه‌های‌ فرعی‌.
4.1 - برخی از شاخه‌های‌ فرعی‌ چشتیه‌
5 - مهم‌ترین‌ خانقاه‌های‌ چشتیه‌
6 - آداب‌ و تعلیمات‌
6.1 - رابطه مرید و مراد
6.2 - خرقه پوشی
6.3 - ذکر
6.4 - مراقبه‌
6.5 - سماع‌
7 - آثار
7.1 - ملفوظات‌
7.2 - مکتوبات‌
7.3 - تذکره‌ها
7.4 - آثار منظوم‌ مشایخ‌ چشتیه
8 - فهرست منابع‌:
9 - پانویس
10 - منابع

سرسلسله چشتیه

این‌ سلسله‌ دنباله سلسله اَدْهَمیه‌، منسوب‌ به‌ ابراهیم‌بن‌ ادهم‌، است‌ که‌ در زمان‌ ابواسحاق‌ شامی‌ (از مشایخ‌ بزرگ‌ صوفیه‌ در اواخر سده سوم‌ و اوایل‌ سده چهارم‌) به‌ چشتیه‌ معروف‌ شد.

[1] غلامعلی‌ آریا، طریقه چشتیه‌ در هند و پاکستان‌، ج1، ص‌ 69، تهران‌ 1365 ش‌.

بنا بر روایتی‌، شجره این‌ سلسله‌ به‌ حضرت‌ علی‌ علیه‌السلام‌ می‌رسد.

[2] محمدبن‌ مبارک‌ میرخورد، سیرالاولیاء در احوال‌ و ملفوظات‌ مشایخ‌ چشت‌، ج1، ص‌ 41، لاهور 1357 ش‌.

هریک‌ از روایتهای‌ راجع‌ به‌ سلسله خلافت‌ در نظام‌ صوفیان‌ چشتی‌ از لحاظ‌ تاریخی‌ دارای‌ مشکلاتی‌ است‌.

شکل‌گیری چشتیه

این‌ سلسله‌ در شبه‌قاره‌ از پرجمعیت‌ترین‌ سلسله‌های‌ صوفیه این‌ نواحی‌ است‌ و پیروان‌ آن‌ حنفی‌ مذهب‌اند، با این‌ حال‌ ارادتشان‌ به‌ ائمه شیعه‌ در خور توجه‌ است‌.

[3] محمدبن‌ مبارک‌ میرخورد، سیرالاولیاء در احوال‌ و ملفوظات‌ مشایخ‌ چشت‌، ج1، ص‌ 18ـ22، لاهور 1357 ش‌.

ابواسحاق‌ شامی‌ با اجازه پیر خود، خواجه‌ مَمْشاد علو دینوَری‌، برای‌ ارشاد مردم‌ چشت‌ ، از بغداد به‌ آنجا رفت‌

[4] غلام‌ سرور لاهوری‌، خزینه الاصفیا، ج‌ 1، ص‌ 239ـ240، کانپور 1332/1914.

[5] داراشکوه‌ بابری‌، سفینه الاولیا، ج1، ص‌ 89، کانپور 1318.

و ظاهراً از آن‌ پس‌ این‌ سلسله‌ به‌ چشتی‌ معروف‌ شد.
در قصبه چشت‌، خواجه‌ ابواحمد ابدالِچشتی‌ با وی‌ مصاحبت‌ داشت‌

[6] جامی‌، نفحات‌الانس‌، ج1، ص‌ 328، چاپ‌ محمود عابدی‌، تهران‌1370 ش‌.

و پس‌ از مرگ‌ ابواسحاق‌، جانشین‌ او گردید.
بعد از خواجه‌ ابواحمد ابدال‌، به‌ ترتیب‌ خواجه‌ ابومحمد چشتی‌ (متوفی‌ 411)، خواجه‌ ابویوسف‌بن‌ سمعان‌ (متوفی‌ 459)، خواجه‌ قطب‌الدین‌ مودود چشتی‌، حاجی‌ شریف‌ زندنی‌ (متوفی‌ 612)، خواجه‌ احمدبن‌ مودود (متوفی‌ 577) و خواجه‌ عثمان‌ هاروَنی‌ (متوفی‌ 617) در چشت‌ و دیگر نواحی‌ خراسان‌ بزرگ‌ بر مسند ارشاد نشستند.

[7] داراشکوه‌ بابری‌، سفینه الاولیا، ج1، ص‌ 89ـ92، کانپور 1318.

[8] غلام‌ سرور لاهوری‌، خزینه الاصفیا، ج‌ 1، ص‌240، کانپور 1332/1914.

[9] غلام‌ سرور لاهوری‌، خزینه الاصفیا، ج‌ 1، ص‌ 243ـ253، کانپور 1332/1914.

بدین‌ترتیب‌، شکل‌گیری‌ این‌ سلسله‌ در چشت‌ از قرن‌ چهارم‌ صورت‌ گرفت‌ و تا قرن‌ هفتم‌ ادامه‌ یافت‌ و از قرن‌ ششم‌ به‌تدریج‌ از ناحیه هرات‌ و خراسان‌ بزرگ‌ به‌ شبه‌قاره‌ گسترش‌ پیدا کرد.

سفر به هند

با رحلت‌ مریدان‌ خواجه‌ مودود، تصوف‌ در چشت‌ رو به‌ افول‌ نهاد و عده‌ای‌ از مریدان‌، با ظهور ترکان‌ غوری‌ و منازعات‌ آنان‌، به‌ مناطق‌ دیگر رفتند، از جمله‌ به‌ شهر اَجمیر در ایالت‌ راجستان‌ هند.
این‌ شهر پس‌ از ورود خواجه‌ معین‌الدین‌ سجزی‌ چشتی‌، مرید و خلیفه خواجه‌ عثمان‌ هاروَنی‌، پایگاه‌ چشتیه‌ شد

[10] تریمینگام‌، ج1، ص‌ 64.

[11] رضوی، ج‌ 1، ص‌ 122ـ123.

چشتی‌، معین‌الدین‌). خواجه‌ معین‌الدین‌ سلسله چشتیه‌ را در هند بنیان‌ نهاد و اصول‌ و مبانی‌ آن‌ را در اجمیر، مسند قدرت‌ چوهان‌ (از قبایل‌ ساکن‌ در شمال‌ هند پیش‌ از آمدن‌ مسلمانان‌ )، تدوین‌ کرد.

[12] سبحان، ج1، ص‌ 193.

به‌ نوشته جامی‌ ،

[13] جامی‌، نفحات‌الانس‌، ج1، ص‌ 329، چاپ‌ محمود عابدی‌، تهران‌1370 ش‌.

نخستین‌ فرد از این‌ سلسله‌ که‌ به‌ هند سفر کرد، خواجه‌ محمدبن‌ ابواحمد چشتی‌ بود که‌ همراه‌ سلطان‌ محمود غزنوی‌ (حک: 389ـ421) در جنگ‌ سومنات‌ شرکت‌ کرد، اما سندی‌ در دست‌ نیست‌ که‌ نشان‌ دهد وی‌ در هند پیروانی‌ یافته‌ است‌؛ بنابراین‌، مؤسس‌ و مروّج‌ سلسله چشتیه‌ در هند، خواجه‌ معین‌الدین‌ بود.

اجمیر

معین‌الدین‌ در 561، پس‌ از سفرهای‌ طولانی‌، سرانجام‌ به‌ اجمیر رفت‌.

[14] حامدبن‌ فضل‌اللّه‌ جمالی دهلوی‌، سیرالعارفین، ج1، ص‌ 5، چاپ‌ سنگی‌ دهلی‌ 1311.

[15] محمدقاسم‌بن‌ غلامعلی‌ فرشته‌، تاریخ‌ فرشته (گلشن‌ ابراهیمی‌)، ج‌ 2، ص‌ 377، (لکهنو (: مطبع‌ منشی‌ نولکشور، (بی‌تا).

او با انتخاب‌ شهر اجمیر به‌ عنوان‌ پایگاه‌ چشتیه‌، از سنّت‌ پایه‌گذاران‌ سلسله چشتیه‌ تبعیت‌ کرد که‌ برای‌ فعالیتهای‌ خود، به‌جای‌ مراکز مهم‌ قدرت‌ سیاسی‌ در ایران‌ و آسیای‌ مرکزی‌ ، شهرهای‌ دورافتاده‌ را انتخاب‌ می‌کردند

[16] رضوی، ج‌ 1، ص‌ 122ـ123.

بنابراین‌، اهالی‌ اجمیر و بسیاری‌ از هندوان‌ دیگر، سالها پیش‌ از آشنایی‌ با دیگر سلسله‌های‌ تصوف‌، با چشتیه‌ آشنا شدند.

[17] محمدقاسم‌بن‌ غلامعلی‌ فرشته‌، تاریخ‌ فرشته (گلشن‌ ابراهیمی‌)، ج‌ 2، ص‌ 377، (لکهنو (: مطبع‌ منشی‌ نولکشور، (بی‌تا).

[18] غلامعلی‌ آریا، طریقه چشتیه‌ در هند و پاکستان‌، ج1، ص‌ 69ـ70، تهران‌ 1365 ش‌.

در قرن‌ هفتم‌، پس‌ از اجمیر، ناگور (ناحیه‌ای‌ در راجستان‌ هند) با حضور حمیدالدین‌ صوفی‌ سعیدی‌ ناگوری‌ و یکی‌ از اخلافش‌ به‌ نام‌ خواجه‌ حسین‌ ناگوری‌، و دهلی‌ با حضور قطب‌الدین‌ بختیار کاکی‌، از مراکز مهم‌ تصوف‌ چشتی‌ شدند.

[19] رضوی، ج‌ 1، ص‌ 127ـ134.

پس‌ از قطب‌الدین‌ بختیار، شیخ‌بدرالدین‌ و شیخ‌ فریدالدینِ گنج‌شکر در اجودهن‌،

[20] شریف‌ التواریخ‌، ج‌ 1: تاریخ‌ الاقطاب‌، گجرات‌ 1399/1979.

خواجه ‌نظام‌الدینِ اولیاء و دو خلیفه وی‌

[21] بزم‌صوفیه‌، چاپ‌ مسعود علی‌صاحب‌ ندوی‌، اعظم‌ گره‌ 1369/1949.

در بنگال‌ و دکن‌، شیخ‌نصیرالدین‌ محمود، معروف‌ به‌ چراغ‌ دهلی‌ در دهلی‌، و سید محمد گیسودراز و اخلاف‌ وی‌ در نواحی‌ دکن‌، سبب‌ گسترش‌ سلسله چشتیه‌ در سرزمین‌ هند و نیز ترویج‌ زبان‌ فارسی‌ شدند و برای‌ تجدید روابط‌ فرهنگی‌ بین‌ گروههای‌ مختلف‌ فضای‌ مطلوبی‌ ایجاد کردند.
افزون‌ بر این‌، سهم‌ مشایخ‌ چشتیه‌ در ترویج‌ اسلام‌ در شبه‌قاره‌، به‌ عنوان‌ اصلاحگران‌ اجتماعی‌ و مبلّغان‌ ارزشهای‌ اسلامی‌ ، درخور توجه‌ و اهمیت‌ بسیار است.

[22] داراشکوه‌ بابری‌، سفینه الاولیا، ج1، ص101، کانپور 1318.

[23] رضوی، ج‌ 1، ص‌ 183ـ184.

[24] غلامعلی‌ آریا، طریقه چشتیه‌ در هند و پاکستان‌، ج1، ص‌30، تهران‌ 1365 ش‌.

[25] غلامعلی‌ آریا، طریقه چشتیه‌ در هند و پاکستان‌، ج1، ص‌ 177ـ 179، تهران‌ 1365 ش‌.

این‌ سلسله‌ در اواخر قرن‌ هفتم‌ و اوایل‌ قرن‌ هشتم‌، در دوره نصیرالدین‌ چراغ‌ دهلی‌، به‌ اوج‌ معنوی‌ رسید و با مرگ‌ وی‌، این‌ اعتلا رو به‌ انحطاط‌ و زوال‌ نهاد و از آن‌ پس‌، کمتر پیر یا مرشدی‌ توانسته‌ است‌ موجبات‌ پیشرفت‌ و شهرت‌ پیشین‌ چشتیه‌ را فراهم‌ سازد.

[26] رضوی، ج‌ 1، ص‌ 187.

[27] خلیق‌ احمد نظامی‌، تاریخ‌ مشایخ‌ چشت‌، ج‌ 1، ص‌ 241، ج‌ 1، دهلی‌ 1980.

خصوصیات دوره اعتلای چشتیه

به‌طور کلی‌، سلسله چشتیه‌ در دوره اعتلای‌ خود دارای‌ چند خصوصیت‌ عمده‌ بود که‌ با از دست‌ دادن‌ آنها از ترقی‌ باز ایستاد، از جمله‌::
1) تا دوره شیخ‌نصیرالدین‌ چراغ‌ دهلی‌ این‌ سلسله‌ دارای‌ نظامی‌ متمرکز بود که‌ همه امور سلسله‌، شامل‌ فعالیتهای‌ روحانی‌ و معنوی‌ و تربیت‌ مریدان‌ و امور معیشت‌، را زیرنظر داشت‌ و همه مریدان‌ متوجه‌ یک‌ مرکز بودند که‌ از همین‌ مرکز، خواه‌ دهلی‌خواه‌ اجمیر، خلفایی‌ برای‌ ارشاد مردم‌ به‌ دیگر نواحی‌ هند فرستاده‌ می‌شد.
بعد از شیخ‌ نصیرالدین‌ چراغ‌دهلی‌، به‌دلیل‌ عدم‌ تمایل‌ وی‌ در سپردن‌ خرقه‌ به‌ مریدان‌،

[28] رضوی، ج‌ 1، ص‌ 187.

سجاده‌نشینی‌ دهلی‌ از مرکزیت‌ افتاد و هر خلیفه‌ و سجاده‌نشینی‌ به‌طور مستقل‌ عمل‌ کرد.
2) از زمان‌ خواجه‌ معین‌الدین‌ چشتی‌ تا بعد از مرگ‌ شیخ‌نصیرالدین‌، هیچ‌ قطبی‌ فرزند خود را به‌ جانشینی‌ تعیین‌ نمی‌کرد، اما پس‌ از آن‌ سجاده‌نشینی‌ موروثی‌ شد.
3) تا آن‌ زمان‌، اقطاب‌ بزرگ‌ در میان‌ مردم‌ نفوذ معنوی‌ داشتند و کمتر به‌ حکام‌ و سلاطین‌ اعتنا می‌کردند و گرچه‌ غالباً فقیر بودند، خانقاهشان‌ مأوای‌ مردم‌ بود.
در این‌ دوره‌، دست‌ ارادت‌ به‌ شیخی‌ دادن‌ و با پیران‌ هم‌صحبت‌ شدن‌ از افتخارات‌ غالب‌ امرا و حکام‌ زمان‌ بود؛ اما از دوره نصیرالدین‌ چراغ‌دهلی‌ که‌ وی‌ مدتی‌، به‌ناچار، به‌ فعالیتهای‌ سیاسی‌ و حکومتی‌ نیز اشتغال‌ داشت‌ روش‌ تغییر کرد

[29] عبدالحق‌ دهلوی‌، اخبار الاخیار فی‌ اسرار الابرار، ج1، ص‌ 154ـ155، چاپ‌ علیم‌ اشرف‌خان‌، تهران‌ 1383 ش‌.

[30] رضوی، ج‌ 1، ص‌ 186.

و این‌ امر با طبیعت‌ صوفیانه چشتیه‌ ــ که‌ معتقد بود فعالیت‌ سلسله‌ باید دور از مراکز قدرت‌ سیاسی‌ باشد ــ تعارض‌ داشت‌.

شاخه‌های‌ فرعی‌.

بعد از فوت‌ خواجه‌ معین‌الدین‌ چشتی‌ دو تن‌ از مریدان‌ وی‌ دو سلسله‌ تأسیس‌ کردند: شاه‌ عبداللّه‌ کرمانی‌ (متوفی‌ 658) سلسله کرمانیه‌ را در بنگال‌ و پیرکریم‌ سیلونی‌ (متوفی‌ 663) سلسله کریمیه‌ را در سیلون‌ بنیان‌ گذاشتند.
فریدالدین‌ گنج‌شکر نیز شاخه سوم‌، به‌ نام‌ فریدیه‌، را بنیان‌ نهاد که‌ از آن‌ دو اهمیت‌ بیشتری‌ داشت‌.
پس‌ از مرگ‌ فریدالدین‌، دو تن‌ از خلفای‌ وی‌، نظام‌الدین‌ اولیاء ملقب‌ به‌ محبوب‌ الاهی‌ در دهلی‌ و علاءالدین‌ علی‌بن‌ احمد صابر در کلیر، این‌ شاخه‌ را به‌ دو شعبه نظامیه‌ و صابریه‌ تقسیم‌ کردند.

[31] عبدالحی‌ حسنی‌، الثقافه الاسلامیه فی‌الهند (معارف‌العوارف‌ فی‌ انواع‌العلوم‌ و المعارف‌)، ج1، ص‌ 181، چاپ‌ ابوالحسن‌ علی‌ حسنی‌ ندوی‌، دمشق‌ 1403/1983.

[32] سبحان، ج1، ص220.

هرچند این‌ دو شعبه‌ نیز انشعابهایی‌ دارند، اما مردم‌ آنها را به‌ نام‌ دو شاخه اصلی‌، نظامیه‌ و صابریه‌، می‌شناسند.

[33] غلامعلی‌ آریا، طریقه چشتیه‌ در هند و پاکستان‌، ج1، ص‌ 129ـ130، تهران‌ 1365 ش‌.

[34] غلامعلی‌ آریا، طریقه چشتیه‌ در هند و پاکستان‌، ج1، ص‌ 158، تهران‌ 1365 ش‌.

برخی از شاخه‌های‌ فرعی‌ چشتیه‌

برخی‌ از معروف‌ترین‌ شاخه‌های‌ فرعی‌ چشتیه‌ عبارت‌اند از:
1) امدادیه‌، منسوب‌ به‌ حاجی‌ امداداللّه‌ (متوفی‌ 1317)، که‌ در مکه‌ مجاور بود.

[35] تریمینگام‌، ج1، ص‌ 128.

2) مخدومیه‌، منسوب‌ به‌ شیخ‌ جلال‌الدین‌ کبیر پانی‌پتی‌ (متوفی‌ 765).
3) حسامیه‌، منسوب‌ به‌ حسام‌الدین‌ مانیکپوری‌ (متوفی‌ 882).
4) حمزه‌ شاهیه‌، منسوب‌ به‌ شیخ‌حمزه‌ (متوفی‌ 957).

[36] عبدالحق‌ دهلوی‌، اخبار الاخیار فی‌ اسرار الابرار، ج1، ص‌ 373، چاپ‌ علیم‌ اشرف‌خان‌، تهران‌ 1383 ش‌.

[37] شریف‌ احمد شرافت‌ نوشاهی‌، شریف‌ التواریخ‌، ج‌ 1، ص‌ 155، ج‌ 1: تاریخ‌ الاقطاب‌، گجرات‌ 1399/1979.

[38] شریف‌ احمد شرافت‌ نوشاهی‌، شریف‌ التواریخ‌، ج‌ 1، ص‌ 167، ج‌ 1: تاریخ‌ الاقطاب‌، گجرات‌ 1399/1979.

5) فخریه‌، منسوب‌ به‌ فخر جهان‌ دهلوی‌ (متوفی‌ 1199).
6) نیازیه‌، منسوب‌ به‌ شاه‌ نیاز احمد بریلوی‌ (متوفی‌ 1250)، از شاخه فخریه نظامیه‌.

[39] عبدالحی‌ حسنی‌، الثقافه الاسلامیه فی‌الهند (معارف‌العوارف‌ فی‌ انواع‌العلوم‌ و المعارف‌)، ج1، ص‌ 181، چاپ‌ ابوالحسن‌ علی‌ حسنی‌ ندوی‌، دمشق‌ 1403/1983.

[40] شریف‌ احمد شرافت‌ نوشاهی‌، شریف‌ التواریخ‌، ج‌ 1، ص‌ 162، ج‌ 1: تاریخ‌ الاقطاب‌، گجرات‌ 1399/1979.

[41] غلامعلی‌ آریا، طریقه چشتیه‌ در هند و پاکستان‌، ج1، ص‌ 182ـ186، تهران‌ 1365 ش‌.

مهم‌ترین‌ خانقاه‌های‌ چشتیه‌

خانقاههای‌ چشتیه‌. به‌جز خانقاههایی‌ که‌ در دوره اعتلا در اجمیر و دهلی‌ و اجودهن‌ مرکزیت‌ داشتند، در ایالتهای‌ دیگر هند نیز به‌تدریج‌ خانقاههایی‌ تأسیس‌ شد که‌ از مهم‌ترین‌ آنهاست‌:
1) خانقاه‌ بنگال‌ ، که‌ شیخ‌ سراج‌الدین‌ (متوفی‌ 758) معروف‌ به‌ اخی‌سراج‌، از مریدان‌ شیخ‌ نصیرالدین‌،

[42] عبدالحق‌ دهلوی‌، اخبار الاخیار فی‌ اسرار الابرار، ج1، ص‌ 167ـ 168، چاپ‌ علیم‌ اشرف‌خان‌، تهران‌ 1383 ش‌.

آن‌ را تأسیس‌ کرد.
این‌ خانقاه‌ به‌صورت‌ یکی‌ از مراکز عمده سلسله چشتیه‌ در آمد و توجه‌ بسیاری‌ از مریدان‌ و مردم‌ و امرا را به‌ خود جلب‌ کرد تا بدانجا که‌ آنان‌ دست‌ ارادت‌ به‌ شیخ‌سراج‌الدین‌ دادند.

[43] محمدبن‌ مبارک‌ میرخورد، سیرالاولیاء در احوال‌ و ملفوظات‌ مشایخ‌ چشت‌، ج1، ص‌ 299، لاهور 1357 ش‌.

[44] خلیق‌ احمد نظامی‌، تاریخ‌ مشایخ‌ چشت‌، ج‌ 1، ص‌ 253ـ 258، ج‌ 1، دهلی‌ 1980.

2) خانقاه‌ دکن‌.
برهان‌الدین‌ غریب‌ و سیدمحمد گیسودراز سلسله چشتیه‌ را در دکن‌ اشاعه‌ دادند که‌ باعث‌ تأسیس‌ خانقاههایی‌ در جنوب‌ هند شد و مراکزی‌ برای‌ آموزش‌ و تهذیب‌ مسلمانان‌ به‌وجود آمد.
3) خانقاه‌ گجرات‌.
دو تن‌ از مریدان‌ خواجه‌ قطب‌الدین‌ بختیار، به‌ نامهای‌ شیخ‌محمود و شیخ‌ حامدالدین‌ احمد نهرواله‌، سلسله چشتیه‌ را در گجرات‌ اشاعه‌ دادند، اما در زمان‌ شیخ‌نظام‌الدین‌ اولیاء بسیاری‌ از مریدان‌ وی‌ به‌ گجرات‌ رفتند

[45] غلامعلی‌ آریا، طریقه چشتیه‌ در هند و پاکستان‌، ج1، ص‌ 181، تهران‌ 1365 ش‌.

و به‌ویژه‌ باتلاش‌ علامه‌ کمال‌الدین‌ و شیخ‌کبیرالدین‌ ناگوری‌ و سیدکمال‌الدین‌ قزوینی‌، سلسله چشتیه‌ در این‌ منطقه‌ بیش‌ از پیش‌ گسترش‌ یافت‌ و مراکز و خانقاههایی‌ برای‌ جذب‌مریدان‌ در آن‌جا تأسیس‌ شد.

[46] خلیق‌ احمد نظامی‌، تاریخ‌ مشایخ‌ چشت‌، ج‌ 1، ص‌ 262، ج‌ 1، دهلی‌ 1980.

[47] غلامعلی‌ آریا، طریقه چشتیه‌ در هند و پاکستان‌، ج1، ص‌ 181، تهران‌ 1365 ش‌.

4) خانقاه‌ مالْوه‌
در این‌ ناحیه‌ سلسله چشتیه‌ را سه‌ تن‌ از خلفای‌ شیخ‌ نظام‌الدین‌ اولیاء، به‌ نامهای‌ شیخ‌ وجیه‌الدین‌ یوسف‌، شیخ‌کمال‌الدین‌ و مولانا مغیث‌الدین‌، رواج‌ دادند و سبب‌ ساخت‌ خانقاههایی‌ در آن‌جا شدند.

[48] خلیق‌ احمد نظامی‌، تاریخ‌ مشایخ‌ چشت‌، ج‌ 1، ص‌ 266ـ 268، ج‌ 1، دهلی‌ 1980.

[49] غلامعلی‌ آریا، طریقه چشتیه‌ در هند و پاکستان‌، ج1، ص‌ 182ـ183، تهران‌ 1365 ش‌.

آداب‌ و تعلیمات‌

رابطه مرید و مراد

ساده‌ بودن‌ روابط‌ مرید و مراد در بعضی‌ از شاخه‌های‌ این‌ سلسله‌ و راههای‌ آسان‌ برای‌ پذیرش‌ مرید، یکی‌ از عوامل‌ تمایل‌ مردم‌ به‌ این‌ سلسله‌ بوده‌ است‌.
گرچه‌ بعضی‌ از اقطاب‌، مانند بابافرید گنج‌شکر، روش‌ غیابی‌ را مردود دانسته‌اند، اما بعضی‌ دیگر، مانند سیدمحمد گیسودراز، معتقد بودند که‌ لازم‌ نیست‌ مرید و طالب‌، مرشد و پیر را زیارت‌ کنند، بلکه‌ غیابی‌ هم‌ می‌توان‌ با وی‌ بیعت‌ کرد.
در گذشته‌ برای‌ ورود به‌ این‌ سلسله‌ آداب‌ دیگری‌ نیز وجود داشت‌، از جمله‌ مرید می‌بایست‌ مدتها در خانقاه‌ در خدمت‌ شیخ‌ می‌بود و اعمالی‌ هم‌ که‌ جنبه ریاضت‌ داشت‌، انجام‌ می‌داد، اما به‌ مرور زمان‌ این‌ قبیل‌ آداب‌ دگرگون‌ شد.

[50] محمدبن‌ مبارک‌ میرخورد، سیرالاولیاء در احوال‌ و ملفوظات‌ مشایخ‌ چشت‌، ج1، ص‌330ـ334، لاهور 1357 ش‌.

[51] محمدبن‌ مبارک‌ میرخورد، سیرالاولیاء در احوال‌ و ملفوظات‌ مشایخ‌ چشت‌، ج1، ص‌ 343ـ351، لاهور 1357 ش‌.

در این‌ سلسله‌ وقتی‌ سالک‌ قدم‌ در سیروسلوک‌ می‌گذارد، ابتدا باید توبه‌ و خود را از معاصی‌ « تخلیه‌ » کند تا شایستگی‌ آن‌ را داشته‌ باشد که‌ نفس‌ را به‌ حلیه عبادت‌ آراسته‌ سازد.

[52] غلامعلی‌ آریا، طریقه چشتیه‌ در هند و پاکستان‌، ج1، ص‌ 196ـ197، تهران‌ 1365 ش‌.

طبق‌ آداب‌ چشتیه‌ مرید درجاتی‌ دارد: مرید سالک‌، مرید واقف‌ و مرید راجع‌.
مرید سالک‌ راه‌ معرفت‌ را بدون‌ وقفه‌ طی‌ می‌کند، اگر وقفه‌ای‌ در این‌ راه‌ ایجاد شود، وی‌ را واقف‌ می‌خوانند و چنانچه‌ این‌ وقفه‌ را با توبه‌ همراه‌ نسازد و بر آن‌ استمرار ورزد، به‌ او راجع‌ می‌گویند.

[53] محمدبن‌ مبارک‌ میرخورد، سیرالاولیاء در احوال‌ و ملفوظات‌ مشایخ‌ چشت‌، ج1، ص‌ 334، لاهور 1357 ش‌.

[54] ضیاءالدین‌ نخشبی‌، سِلک ‌السلوک‌، ج1، ص‌ 18ـ19، چاپ‌ غلامعلی‌ آریا، تهران‌ 1369 ش‌.

در گذشته‌ مشایخ‌ چشتیه‌ کمتر فرزندان‌ خود را به‌ خلافت‌ می‌نشاندند و بیعت‌ با مرده‌ و بیعت‌ با خضر ، که‌ بعدها کم‌وبیش‌ معمول‌ شد، مردود بود.
به‌ درویشانی‌ هم‌ که‌ دست‌ ارادت‌ به‌ شیخی‌ نداده‌ بودند، می‌گفتند که‌ «در پله کسی‌ ننشسته‌ است‌».
بیعت‌ دوم‌ مریدی‌ که‌ با دو پیر بیعت‌ می‌کرد، معتبر نبود، زیرا مرید می‌بایست‌ به‌ یک‌ حلقه‌ متصل‌ می‌بود.

[55] محمدبن‌ مبارک‌ میرخورد، سیرالاولیاء در احوال‌ و ملفوظات‌ مشایخ‌ چشت‌، ج1، ص‌ 345، لاهور 1357 ش‌.

خرقه پوشی

تا زمان‌ شیخ‌ نصیرالدین‌ چراغ‌دهلی‌ آداب‌ خرقه‌پوشی‌ بسیار مهم‌ بود و سعی‌ می‌شد خرقه‌ را، که‌ میراث‌ مقدّس‌ خواجگان‌ چشت‌ بود، به‌ جوانان‌ ندهند و از خرقه‌بازی‌ به‌شدت‌ جلوگیری‌ می‌شد.
برای‌ خرقه‌، اصلی‌ الهی‌ قائل‌ بودند و منشأ آن‌ را به‌ شب‌ معراج‌ می‌رساندند که‌ پیامبر اکرم‌ صلی‌اللّه‌علیه‌وآله‌وسلم‌ خرقه فقر را از خدا دریافت‌ کرد و سپس‌ آن‌ را، که‌ امانت‌ و سرّ الهی‌ بود، به‌ علی‌ علیه‌السلام‌ پوشاند.

[56] حسن‌بن‌ علی‌ حسن‌ دهلوی‌، فوائدالفؤاد: ملفوظات‌ خواجه‌ نظام ‌الدین اولیاء بدایونی‌، ج1، ص‌ 232ـ 233، تصحیح‌ محمد لطیف‌ ملک‌، چاپ‌ محسن‌ کیانی‌، تهران‌ 1377 ش‌.

[57] محمدبن‌ مبارک‌ میرخورد، سیرالاولیاء در احوال‌ و ملفوظات‌ مشایخ‌ چشت‌، ج1، ص‌ 41، لاهور 1357 ش‌.

[58] محمدبن‌ مبارک‌ میرخورد، سیرالاولیاء در احوال‌ و ملفوظات‌ مشایخ‌ چشت‌، ج1، ص‌ 351، لاهور 1357 ش‌.

از نظر آنان‌ هیچ‌ شجره طریقتی‌ نیست‌ که‌ به‌ علی‌ علیه‌السلام‌ نپیوندد.
برای‌ حضرت‌ علی‌ دو نوع‌ خلافت‌ قائل‌اند: ظاهری‌ یا صغرا و باطنی‌ یا کبرا.

[59] سید اکبربن‌ سیدمحمد سیدبری‌، کتاب‌ العقاید، ج1، ص‌ 58 ـ59، چاپ‌ سیدعطا حسین‌، چاپ‌ سنگی‌ حیدرآباد، دکن‌ 1366.

در این‌ سلسله‌ خرقه ارادت‌، بر خلاف‌ خرقه تبرک‌، به‌ هر مریدی‌ داده‌ نمی‌شد، مگر مریدانی‌ که‌ تابع‌ اراده شیخ‌ بودند و از دستور مراد خود ذره‌ای‌ سرپیچی‌ نمی‌کردند.

[60] غلامعلی‌ آریا، طریقه چشتیه‌ در هند و پاکستان‌، ج1، ص‌ 200، تهران‌ 1365 ش‌.

به‌ این‌ نوع‌ خرقه‌، که‌ از جانب‌ خدا بر دل‌ پیر ملهم‌ می‌شد و از همه‌ معتبرتر بود، خرقه خلافت‌ رحمانی‌ می‌گفتند.
گاهی‌ هم‌ پیر به‌ مرید، بر اثر اجتهاد و عمل‌ نیک‌ او، خرقه‌ می‌داد، که‌ آن‌ را خرقه اجتهاد می‌نامیدند.
بر اثر توصیه‌ و به‌ عنوان‌ تبرک‌ نیز به‌ فردی‌ خرقه‌ داده‌ می‌شد، که‌ چندان‌ اعتباری‌ نداشت‌.

[61] غلامعلی‌ آریا، طریقه چشتیه‌ در هند و پاکستان‌، ج1، ص‌ 200ـ201، تهران‌ 1365 ش‌.

ذکر

در سلسله چشتیه‌، شریعت‌ مقدّم‌ بر طریقت‌ است‌ و نه‌ تنها مریدان‌ بلکه‌ مرشد هم‌ باید تمام‌ واجبات‌ و فرایض‌ دینی‌ و حتی‌ مستحبات‌ شرعی‌ را با دقت‌ به‌ جا آورد.
افزون‌ بر این‌، مرید باید طبق‌ دستور مرشد اذکار و اوراد ویژه‌ای‌ را در اوقات‌ خاص‌، به‌صورت‌ خفی‌ یا جلی‌،

[62] محمدبن‌ یوسف‌ گیسودراز، مکتوبات‌، ج1، ص‌ 25ـ26، چاپ‌ سیدعطا حسین‌، حیدرآباد، دکن‌ 1362.

بر زبان‌ جاری‌ سازد.
این‌ اوراد از شیخی‌ به‌ شیخ‌ دیگر و از مریدی‌ به‌ مرید دیگر متفاوت‌ است‌.
مشایخ‌ چشتیه‌، طبق‌ سنّتی‌، غالباً این‌ اذکار را به‌ رسول‌ اکرم‌ نسبت‌ می‌دهند و معتقدند که‌ آن‌ حضرت‌ آنها را به‌ علی‌ علیه‌السلام‌ تعلیم‌ داده‌ است‌.

[63] غلامعلی‌ آریا، طریقه چشتیه‌ در هند و پاکستان‌، ج1، ص‌ 203، تهران‌ 1365 ش‌.

گرچه‌ ذکر «لااله‌الااللّه‌» افضل‌ و اولی‌" از دیگر ذکرهاست‌ ( تهلیل‌ )، اما به‌ آن‌ اکتفا نمی‌شود.
به‌ دستور پیر ، گاهی‌ مرید باید ذکر خاصی‌ را هر روز هفتاد بار تکرار کند و برای‌ هر وقت‌ نیز ذکر معینی‌ توصیه‌ می‌شود.
تعلیم‌ ذکر از همان‌ زمانی‌ که‌ طالب‌ بیعت‌ می‌کند شروع‌ می‌شود.
ابتدا ذکر از راه‌ تلقین‌ و در خلوت‌ انجام‌ می‌گیرد و سپس‌ طبق‌ دستور، مرید بعد از نماز یا در ساعاتی‌ خاص‌ اورادی‌ می‌خواند.
در گذشته‌، اذکار منظومی‌ به‌ زبان‌ فارسی‌ ، خصوصاً در حوالی‌ دکن‌ ، در مجالس‌ عمومی‌ و خصوصی‌ خوانده‌ می‌شد.

[64] غلامعلی‌ آریا، طریقه چشتیه‌ در هند و پاکستان‌، ج1، ص‌ 203ـ207، تهران‌ 1365 ش‌.

مراقبه‌

گرچه‌ بعضی‌ از بزرگان‌ چشتیه‌ مراقبه‌ را مقدّم‌ بر ذکر می‌دانند، ولی‌ اصل‌ آن‌ است‌ که‌ نخست‌ مرید را با ذکر و دعاهای‌ گوناگون‌ و اوراد خاصی‌ به‌ جوش‌ و خروش‌ درآورند، سپس‌ او را به‌ حال‌ مراقبه‌ و تفکر وا دارند.
مراقبه‌، که‌ بعد از مجاهده‌ است‌، خود مقدمه‌ای‌ برای‌ مشاهده‌ و مکاشفه‌ است‌.
برای‌ مراقبه‌ 36 نوع‌ برشمرده‌اند، از جمله‌ مراقبه حضور ، مراقبه قلبی‌ و مراقبه قربت‌.

[65] غلامعلی‌ آریا، طریقه چشتیه‌ در هند و پاکستان‌، ج1، ص‌ 209، تهران‌ 1365 ش‌.

بعضی‌ از انواع‌ مراقبه‌ در این‌ سلسله‌ بی‌شباهت‌ به‌ برخی‌ از اعمال‌ مرتاضان‌ هندی‌ نیست‌، چنان‌ که‌ در حالتهای‌ مختلف‌ مراقبه‌، گاهی‌ مرید صورتِ نوشته «لااله‌الااللّه‌» یا اسم‌ « اللّه‌ » و حتی‌ صورت‌ شیخ‌ را در خیال‌ خود مجسم‌ و پیوسته‌ به‌ آن‌ توجه‌ می‌کند تا حال‌ غیبت‌ به‌ او دست‌ دهد.
در حالِ مراقبه‌، سالک‌ در حالت‌ سکون‌ و تفکر با چشمان‌ بسته‌ می‌نشیند و فقط‌ به‌ باطن‌ نظر می‌کند.

[66] کلیم‌اللّه‌ جهان‌آبادی‌، کشکول‌ کلیمی، ج1، ص‌ 38ـ41، چاپ‌ ملک‌ محمد اقبال‌، راولپندی‌ 1398/1978.

از نظر بعضی‌ پیران‌ این‌ سلسله‌، مراقبه‌ از ذکر مهم‌تر است‌، زیرا ذکر، کار زبان‌ است‌، اما مراقبه‌ عملِ دل‌ و درون‌.

[67] غلامعلی‌ آریا، طریقه چشتیه‌ در هند و پاکستان‌، ج1، ص‌ 208، تهران‌ 1365 ش‌.

سماع‌

از آداب‌ بسیار متداول‌ این‌ سلسله‌ و سنّت‌ پیران‌ چشتیه‌، سماع‌ است‌ که‌ در هند به‌ سبب‌ شرایط‌ مساعد آنجا، رشد بیشتری‌ پیدا کرد و یکی‌ از