توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل اولويت‌هاي تربيت اسلامي دارای 120 اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ريختگي احتمالي در متون زير ،دليل ان کپي کردن اين مطالب از داخل فایل مي باشد و در فايل اصلي پاورپوینت کامل اولويت‌هاي تربيت اسلامي،به هيچ وجه بهم ريختگي وجود ندارد

---

بخشی از متن پاورپوینت کامل اولويت‌هاي تربيت اسلامي :

پاورپوینت کامل اولويت‌هاي تربيت اسلامي کودک

از مهم‌ترین مسائل مربوط به تعلیم و تربیت کودک، شناخت عوامل و راه‌های مؤثر آن است و ذکر دیدگاه و آموزه‌های اسلام در این خصوص حائز اهمیت است زیرا انجام دادن این دستورات انسان را در تربیت صحیح کودک کمک می‌کند. اولین اولویت‌ تعلیم و تربیت اسلامی که والدین کودک موظّف‌اند در راه تعلیم و تربیت صحیح با زبان ساده و قابل فهم، به او بیاموزند، ایمان به خدا است. بنابر نقل روایات اسلامی، پرورش ایمان به خداوند در روان کودک، بر پدر و مادر واجب است و یکی از حقوق فرزندان می‌باشد.
اولویت بعدی که باید پدر و مادر برای پرورش کودک در نظر بگیرند، دوستی و محبّت پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) و اهل‌بیت (علیهم‌السلام) است، که یکی از اساسی‌ترین پایه‌های دین اسلام است، و باید بذر شیرین آن‌را از کودکی در دل فرزندان خود کاشت. اولویت‌های بعدی تعلیم و آموزش قرآن کریم، احادیث، فرائض دینی و ... است که در ادامه بیان می‌شود.

فهرست مندرجات

1 - اهمیت تعلیم و تربیت اسلامی
2 - تعلیم ایمان به خدا
2.1 - بیان روایات
2.2 - اثر ایمان در وجود کودک
3 - معرفت و محبت پیامبر و اهل‌بیت
4 - آموزش قرآن کریم
5 - آموزش احادیث
6 - آموزش فرائض دینی
6.1 - تعلیم وضو
6.2 - آموزش نماز و امر به انجام آن
6.3 - وادار نمودن کودکان به روزه گرفتن
6.4 - رعایت اعتدال و تعادل در آموزش
7 - آموزش مستحبات و ترغیب به انجام آن‌ها
8 - توصیه به دعا برای فرزندان
9 - آموزش علوم مختلف
9.1 - اهمیت تحصیل کودکان
9.2 - روایات نعلیم علم به کودک
10 - آموزش نیازهای جامعه اسلامی
11 - آموزش فنون رزمی و آمادگی‌های جسمانی
12 - پانویس
13 - منبع

اهمیت تعلیم و تربیت اسلامی

از مهم‌ترین مسائل مربوط به تعلیم و تربیت کودک، شناخت عوامل و راه‌های مؤثر آن است، تا در پرتو آن آموزش و تربیت به درستی و به‌طور مطلوب تامین شود. در احکام تربیتی اسلام به این مهم کاملاً توجّه شده و پیشوایان دین در این‌باره رعایت نکات دقیقی را توصیه کرده‌اند.

در قرن اخیر، دانشمندان نیز در این زمینه کتاب‌های فراوانی نوشته‌اند و در آن روش‌های صحیح تعلیم و تربیت و وظایف و رسالت اولیا و مربیان کودک را ارائه نموده‌اند. بی‌تردید ذکر دیدگاه و آموزه‌های اسلام در این خصوص حائز اهمیت است، زیرا از طرفی والدین و اولیا کودکان اسباب و عوامل توفیق و کامیابی را شناسایی نموده و در سایه عمل به توصیه‌ها و آداب و روش‌های ارائه شده، به هدف والای خویش که تربیت صحیح کودکان و آموزش علوم مفید و مؤثر در زندگی آن‌هاست، دست خواهد یافت، و از سوی دیگر امکان مقایسه بین نظریات اسلام در این زمینه و آن‌چه دانشمندان بیان نموده‌اند، فراهم می‌گردد.

تعلیم ایمان به خدا

کودک پیش از آن‌که عقلش به فعلیت برسد و قادر به درک مطالب علمی گردد، فطرت توحیدی و عواطف اخلاقی در ضمیر او فعلیت دارد و برای پذیرش تربیت آماده است، از این‌رو لازم است پدر و مادر به‌ارزش این فرصت مهم، متوجّه باشند و از بیداری فطرت ایمانی و احساسات کودک، حداکثر استفاده را بنمایند و در روان وی، ایمان به خدا و سجایای اخلاقی را پرورش دهند، تا قبل از آن‌که عقلش به‌خوبی شکفته شود و در راه تحصیل علم و درک حقایق عقلانی قدم بردارد، طفلی پاک نهاد و باایمان، خوش اخلاق و مورد اعتماد، بار آمده باشد.

[1] قلم/سوره68، آیه4.

بنابراین اوّلین اصلی که والدین کودک موظّف‌اند در راه تعلیم و تربیت صحیح با زبان ساده و قابل فهم، به او بیاموزند، ایمان به خدا است؛ باید به او بفهماند، آن‌کس که ما را آفریده، آن‌که به ما رزق و روزی می‌دهد، آن‌که گل و گیاه، پرنده و حیوان را خلق کرده، آن‌که روز و شب را به وجود آورده و...، خداست؛ او همیشه و در تمام لحظات ناظر اعمال ما است، خوبی‌های ما را پادش می‌دهد و در بدی‌ها ما را مجازات می‌نماید.
این‌گونه سخن گفتن در ذهن کودک، آسان و قابل قبول است و در مدّت کوتاهی به خدا دل می‌بندد و به او معتقد می‌شود و با ایجاد این عقیده که اساس اوّلیه سعادتِ بشر است، می‌توان خیلی زود کودک را به نظم و تربیت وا داشت و تمام سجایای اخلاقی و صفات انسانی را به‌تدریج در وی پرورش داد.

بیان روایات

پرورش ایمان به خداوند در روان کودک، بر پدر و مادر واجب است و یکی از حقوق فرزندان می‌باشد، در روایات نیز بر آن تاکید شده است. اینک نمونه‌هایی از آن ذکر می‌شود:
1. امام سجاد (علیه‌السّلام) در ضمن حقوق فرزند، فرموده است: پدر در ولایت و سلطه‌ای که بر فرزند دارد، مسئول است او را مؤدب و با اخلاق پسندیده پرورش دهد و او را نسبت به خداوند بزرگ راهنمایی کند. «وَ اَنَّکَ مَسئُولٌ عَمَّا وَلَّیتَهُ مِن حُسنِ الاَدَبِ وَ الدَّلالَهِ عَلی رَبَّهِ».
2. از پیامبر اعظم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) نقل شده که فرموده است: زبان کودکانتان را با جمله شریفه «لا اِلهَ اِلاَّ الله» بگشایید، اوّلین کلمه‌ای که به آنان یاد می‌دهید، کلمه توحید باشد. «اِفتَحُوا عَلی صِبیانَکُم اَوَّلَ کَلِمَهٍ لا اِلهَ اِلاَّ الله».

[2] متقی هندی، علی بن حسام‌الدین، کنز العُمّال، ج16، ص441، ح45332.

3. و نیز فرموده است: وقتی معلّم به کودک، نام خدا را بیاموزد، خداوند معلّم و کودک و هم‌چنین پدر و مادر طفل را از عذاب مصون می‌دارد.

[3] محدث نوری، حسین، مستدرک الوسائل، ج15، ص166، باب60 من ابواب احکام الاولاد، ح4.

[4] خوارزمی، موفق بن احمد، مقتل الحسین (علیه‌السّلام)، ج1، ص123.

[5] فلسفی، محمدتقی، گفتار فلسفی، کودک از نظر وراثت و تربیت، ج2، ص184.

4ـ شخصی به نام عبدالرحمن سلمی به فرزند امام حسین (علیه‌السّلام) سوره حمد را آموخت، وقتی کودک در حضور پدر، سوره حمد را خواند، حضرت امام حسین (علیه‌السّلام) علاوه بر پول نقد و پارچه‌ای که به جهت حق‌شناسی به معلم طفل داد، دهان آموزگار از دُر پُر کرد. اطرافیان از این همه بخشش آن حضرت، تعجّب کردند و از حضرت در این‌باره سؤال نمودند، امام حسین (علیه‌السّلام) در جواب فرمودند: کجا پاداش مالی من با عطای آموزش این معلّم برابری می‌کند. یعنی خدمت تعلیم سوره حمد از عطای مالی من ارزنده‌تر است.

[6] حکیم، سیدمحسن، خاتمه مستدرک الوسائل، ج9، ص268، ح3281.

5. رسول اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) به بعضی از کودکان نظر افکند و فرمود: وای به فرزندان آخر الزمان، از روش ناپسند پدرانشان. عرض شد: یا رسول الله (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) از پدران مشرک آنها؟ فرمود: نه، از پدران مسلمان که به فرزندان خود، هیچ‌یک از فرائض دینی را نمی‌آموزند و به ناچیزی از امور مادّی درباره آنان قانع هستند، من از این مردم برئ و بیزارم و آنان نیز از من بیزارند.

[7] محدث نوری، حسین، مستدرک الوسائل، ج15، ص164، باب59 من ابواب احکام الاولاد، ح1.

اثر ایمان در وجود کودک

ایمان به خداوند که خود، احیای بزرگترین وجدان فطری بشر است، آثار و نتایج غیرقابل انکار در احیای سایر فطریات اخلاقی و سجایای انسانی دارد و می‌تواند همه آن‌ها را با بهترین وصفی، از قوّه به فعلیت آورد و به عبارت روشن‌تر، ایمان به خداوند دو اثر مهم دارد:
نخست آن‌که، بزرگترین واقعیت روحانی، یعنی فطرت توحیدی را احیا می‌کند و سعادت واقعی بشر را پی‌ریزی می‌نماید. و دیگر آن‌که، فطریات روحانی و سجایای انسانی در سایه نیروی اجرایی ایمان بیدار می‌شود و جامه عمل می‌پوشد. وجدان اخلاقی با تمام ارزشی که در سعادت بشر دارد، اگر متکی به ایمان نباشد، نمی‌تواند بشر را از سقوط در انحرافات حفظ کند. سایر صفات پسندیده نیز در صورتی‌که پشتیبانی ایمانی نداشته باشد، در صحنه نبرد غرائز و تمایلات ضد فضیلت، شکست خواهد خورد. بدین‌جهت، کودکانی که از اوّل، با ایمان به‌خدا تربیت می‌شوند، اراده‌ای قوی و روانی نیرومند دارند، از دوران کودکی رشید و با شهامت هستند و نتایج درخشان ایمان از خلال گفتار و رفتارشان به‌خوبی مشهود است.

[8] محدث نوری، حسین، مستدرک الوسائل، ج15، ص164، باب59 من ابواب احکام الاولاد، ح1.

[9] جمعی از نویسندگان، موسوعه احکام الاطفال و ادلّتها، ج3، ص432 به بعد.

حلیمه سعدیه مادر رضاعی (دایه) رسول اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) می‌گوید: وقتی آن حضرت سه ساله بود، روزی به من گفت: مادر، روزها برادرانم کجا می‌روند؟ جواب دادم: گوسفندان را به صحرا می‌برند، گفت، برای چه مرا با خود به‌همراه نمی‌برند، مادر جواب داد: میل‌داری با آن‌ها باشی؟ آری، صبح فردا پیامبر را شستشو داد و به موهایش روغن زد و به چشمانش سرمه کشید و یک مهره یمانی که در نخ کشیده بود به گردنش آویخت، حضرت محمد (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) مهره را از گردن بیرون آورد و گفت: مادر، خدای من که همواره با من است، نگهدار و حافظ من است. «قالَ لِی: مَهلاً یا اُمّاَهُ فَاِنَّ مَعِی مَن یَحفَظُنِی».

[10] مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج15، ص392.

ایمان به خدا است که طفل سه ساله را این‌چنین آزاد و نیرومند بار می‌آورد.
هم‌چنین در مورد داستان حضرت یوسف (علیه‌السّلام)، ابوحمزه می‌گوید: از حضرت امام سجاد (علیه‌السّلام) سؤال کردم، روزی که یوسف را برادرانش در چاه افکندند، چند ساله بود؟ حضرت در جواب فرمود: نُه ساله. از کودک نه ساله‌ای که در چنین وضع سخت و شرایط ناراحت کننده، دچار شده، جز اضطراب و جزع، انتظار دیگری نیست، ولی نیروی ایمان در این کودک، اثر عجیب و حیرت‌زایی گذارده است، زیرا موقعی که او را از چاه خارج کردند و به‌عنوان غلام معامله نمودند، یکی از حضّار به وضع کودک دقت کرد و از روی رافت و مهربانی گفت: نسبت به این طفلِ غریب، نیکی کنید. یوسف که این جمله را شنید با اطمینان خاطر و آرامش‌روان گفت: آن کس که با خداست، گرفتار غریب و تنهایی نیست. «فَقالَ لَهُم یوسُف: مَن کانَ مَعَ اللهِ فَلَیسَ لَهُ غُربَهٌ».

[11] ورام، مسعود بن عیسی، مجموعه ورّام، ج(1-2)، ص33، (باب السفر والسیر).

معرفت و محبت پیامبر و اهل‌بیت

از آیات و روایات بسیاری استفاده می‌شود که محبت پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) از برترین عبادات و از علایم ایمان است. کسی که این محبّت در قلبش رسوخ نماید با اطمینان و آرامش‌خاطر زندگی می‌کند، زیرا آن بزرگواران برترین و باشرافت‌ترین و عزیزترین انسان‌ها در نزد خداوند متعال می‌باشند، بنابراین دوستی آن‌ها موجب فلاح و رستگاری و تقرّب به خداوند متعال می‌باشد و با محبّت آن‌ها، اعمال انسان، قبول و پاکیزه می‌گردد.

[12] جمعی از نویسندگان، موسوعه احکام الاطفال و ادلّتها، ج3، ص435 به بعد.

خداوند متعال به پیامبرش می‌فرماید: به اینان بگو، اگر خدا را دوست می‌دارید، از من پیروی کنید تا خدا نیز شما را دوست بدارد و گناهانتان را ببخشد. «قُل اِن کُنتُم تُحِبُّونَ اللهَ فَاتَّبِعُونِی یُحبِبکُمُ اللهُ

[13] آل عمران/سوره3، آیه31.

».
هم‌چنین می‌فرماید: به مردم بگو، من از شما پاداشی نمی‌طلبم جز دوستی بستگانم. «قُل لا اَسئَلُکُم عَلَیهِ اَجرًا اِلاَّ المَوَدَّهَ فِی القُربَی

[14] شوری/سوره42، آیه23.

» یعنی بر تبلیغ رسالت الهی و تعلیم شریعت، چیزی از شما نمی‌طلبم، مگر این‌که بستگانم را دوست بدارید.

[15] طبرسی، فضل بن حسن، تفسیر مجمع البیان، ج9، ص48.

[16] طباطبایی، سیدمحمدحسین، تفسیر المیزان، ج18، ص42-43.

[17] طباطبایی، سیدمحمدحسین، تفسیر المیزان، ج18، ص4647.

بدین‌ترتیب بر اساس آیاتی که ذکر شد و دیگر آیات و روایات، دوستی و محبّت پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) و خاندان طاهرین آن حضرت از اساسی‌ترین پایه‌های دین اسلام است و لازم است پدر و مادر و دیگر مربّیان بذر شیرین آن‌را از کودکی در دل فرزندان خود بکارند و آن‌ها را طوری بپرورانند که مطیع آموزه‌ها و رهنمود‌های آن بزرگواران باشند، زیرا دوستی و اطاعت آنان، دوستی و اطاعت خدا است.
پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرموده است: فرزندان خود را بر سه خلصت و صفت پرورش دهید: دوستی پیامبرتان و دوستی خاندان آن حضرت و قرائت قرآن. «حُبَّ نَبِیکُم وَ حُبَّ اَهلِ بَیتِهِ وَ قَراءَهُ القُرآن».

[18] متقی هندی، علی بن حسام‌الدین، کنز العمّال، ج16، ص456، ح45409.

هم‌چنین فرموده است: ‌ای گروه انصار، فرزندان خود را بر دوستی امیرالمؤمنین علی (علیه‌السّلام) پرورش دهید.

[19] مجلسی، محمدتقی، روضه المتقین، ج8، ص644، (باب تادیب الولد).

مرحوم صدوق در کتاب شریف من لا یحضره الفقیه نقل نموده که جابر بن عبدالله انصاری آن صحابی بزرگ پیامبر اسلام (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) در کوچه‌های مدینه می‌گذشت و چنین می‌گفت: امیرالمؤمنین علی (علیه‌السّلام) بهترین انسان است، کسی که این را نپذیرد، کافر است، ‌ای گروه انصار، فرزندان خود را بر دوستی آن حضرت پرورش دهید.

[20] صدوق، محمد بن علی، من لا یحضره الفقیه، ج3، ص493، (باب تادیب الولد) ح4744.

آموزش قرآن کریم

قرآن کریم ارزنده‌ترین کتاب الهی و مصدر و اساس احکام شریعت اسلام است، این کتاب مقدس حاوی تمام نیازمندی‌های بشر، در اعتقادات، عبادات، معاملات، امور تربیتی و اقتصادی و اجتماعی، و به‌طور کلی آن‌چه بشر در حیات مادّی و معنوی خود بدان نیاز دارد، می‌باشد.
در جامعیت این کتاب شریف، خداوند می‌فرماید: ما در این کتاب، هیچ‌چیز را فروگذار نکردیم. «مَّا فَرَّطنَا فِی الکِتَابِ مِن شَیءٍ

[21] انعام/سوره6، آیه38.

» یعنی تمام اموری که مربوط به هدایت و تکامل انسان است در آن وجود دارد، منتها گاهی به‌صورت کلّی بیان شده، مانند دعوت به آموزش هرگونه علم و دانش، و گاهی به جزییات هم پرداخته شده، مانند بیان بسیاری از احکام اسلامی و مسائل اخلاقی.
به هرحال، بر پدر و مادر، اولیای مدرسه، دانشگاه و حکومت اسلامی لازم است، کودکان و نوجوانان را به قرآن و احکام آن آشنا سازند و با آموزش و ارتباط با این کتاب مقدس که به منزله نور خدا در زمین است، اعتقادات دینی در قلبشان مستحکم نمایند، چرا که قرآن مصدر و منبع اعتقادات اسلامی است و دستوراتش با فطرت بشر سازگاری دارد؛ ارتباط و تغذیه معنوی کودکان با قرآن، آن‌ها را به‌سوی سعادت و تکامل سوق می‌دهد.

امام امیرالمؤمنین (علیه‌السّلام) در یکی از خطبه‌هایش می‌فرماید: قرآن را بیاموزید، زیرا قرآن بهار قلبها است و از نور آن، صحّت طلب کنید، چرا که قرآن شفای قلبها است و آن را نیکو تلاوت کنید، زیرا ارزنده و نیکوترین قصه‌ها در قرآن است. «تَعَلَّمُوا القُرآنَ... فَاِنَّهُ رَبیعُ القُلُوبِ وَاستَشفُوا بِنُورِهِ فَاِنَّهُ شِفاءُ الصُّدُورِ...».

[22] امام علی (علیه‌السّلام)، نهج البلاغه، ص101، بخشی از خطبه110، (معروف به خطبه دیباج).

[23] حرعاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج6، ص167، باب1 من ابواب قراءه القرآن، ح7.

و امام صادق (علیه‌السّلام) فرموده است: سزاوار است مؤمن از دنیا نرود، مگر این‌که قرآن را بیاموزد یا در راه آموزش آن باشد،

[24] حرعاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج6، ص167، باب1 من ابواب قراءه القرآن، ح4.

یعنی تا زنده است برای فراگیری قرآن کوشش نماید.

جالب این‌که، در روایات اسلامی تعلیم قرآن به کودکان از حقوق آنان بر پدران معرّفی شده است.
پیامبر اعظم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) در مقام برشمردن حقوق فرزندان بر پدران، فرموده است: از جمله حقوق فرزند این است که به او کتاب خدا را بیاموزد. «وَ حَقُّ الوَلَدِ عَلَی وَالِدِهِ... وَ یُعَلِّمَهُ کِتَابَ اللهِ وَ یُطَهَّرَهُ...» .

[25] حرعاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج21، ص481، باب86 من ابواب احکام الاولاد، ح7.

هم‌چنین امیرالمؤمنین (علیه‌السّلام) از جمله وظایف پدر نسبت به فرزند خویش در کنار نام نیک و تربیت شایسته او، به تعلیم قرآن اشاره کرده و می‌فرماید: «وَ یُعَلَّمَهُ القُرآنَ».

[26] امام علی (علیه‌السّلام)، نهج البلاغه، ص377، حکمت399.

و نیز خطاب به امام مجتبی (علیه‌السّلام) می‌فرماید: در اولین قدم برای تربیت تو، از تعلیم کتاب خدا و تفسیر و تحقیق در مورد آن شروع کردم. «وَ اَن اَبتَدِئَکَ بِتَعلیمِ کِتَابَ اللهِ (عَزَّوَجَلَّ) وَ تَاوِیلِهِ...».

[27] امام علی (علیه‌السّلام)، نهج البلاغه، ص268، نامه31.

در روایات، به منظور تشویق و تحریض پدران و مادران برای انجام این مهم، اجر و پاداش معنوی خداوند در قبال آموزش قرآن به فرزندان ذکر شده است. در تفسیری که منسوب به امام عسکری (علیه‌السّلام) می‌باشد، آمده است: خداوند به پدر و مادر پاداش فراوانی عنایت می‌کند، آنان با شگفتی سؤال می‌کنند، پروردگارا، این همه تفضّل درباره ما در قبال چیست؟ اعمال ما شایسته چنین پاداشی نبوده است، در جواب گفته می‌شود: این همه عنایت و نعمت، پاداش شماست که به فرزند خود قرآن آموختید و او را به دین اسلام بصیر و بینا نمودید.

[28] منسوب به امام حسن عسکری (علیه‌السّلام)، تفسیرامام حسن عسکری (علیه‌السّلام)، ص450.

[29] محدث نوری، حسین، مستدرک الوسائل، ج4، ص246، باب6 من ابواب قراءه القرآن، ح1.

لازم به یادآوری است که در آموزش مفاهیم اعتقادی و معرفت پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) و خاندان او و تعلیم قرآن، باید رعایت ظرفیت عقلی و احساسی کودکان بشود، وقتی کودک به سن ادراک و تمیز می‌رسد، باید در آموزش او از محسوس شروع کرده، به‌سوی معقولات حرکت نمود، و حرکت باید از جزیی به‌سوی کلّی و از ساده به‌سوی پیچیده ترتیب داده شود. این روش از آموزش را در خود قرآن شاهد هستیم که چگونه با بیان محسوسات و سؤال از آن‌چه در دسترس عموم است، انسان‌ها را پله به پله تا مفاهیم بسیار پیچیده پیش می‌برد.

آموزش احادیث

بعد از کلام خداوند (قرآن کریم) ارزنده‌ترین کلام که می‌توان در جهت حیات معنوی و صفا و جلای قلب انسان، از آن بهره گرفت، احادیث اهل‌بیت (علیهم‌السّلام) است.
امام صادق (علیه‌السّلام) می‌فرماید: با سرعت به فرزندانتان حدیث بیاموزید، قبل از آن‌که مرجئه (مخالفین، یعنی کسانی که به امیرالمؤمنین (علیه‌السّلام) اعتقاد ندارند و او را در مقام خودش نمی‌شناسند) آن‌ها را آموزش دهند.

[30] کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج6، ص47، (باب تادیب الولد)، ح5.

در روایت دیگری آمده است: به کودکان خود از علم ما آن‌چه را که خداوند به آن‌ها سود می‌رساند، بیاموزید، تا افکار انحرافی مخالفین نتواند بر آن‌ها غلبه کند. «عَلِّمُوا صِبیَانَکُم مِن عِلمِنَا مَا یَنفَعُهُمُ اللهُ بِهِ لا تَغلِب عَلَیهِمُ المُرجِئَهُ بِرَایِها».

[31] حرعاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج21، ص478، باب84 من ابواب احکام الاولاد، ح5.

هم‌چنین راوی می‌گوید: از امام رضا (علیه‌السّلام) شنیدم که می‌فرماید، خدا رحمت دهد به کسی که امر ما را زنده نگه دارد، به ایشان عرض کردم چگونه می‌شود امر شما را زنده نگه داشت؟ فرمود: علوم و احادیث ما را بیاموزد و به دیگران آموزش دهد، زیرا اگر مردم زیبایی کلام ما را بدانند، از ما پیروی خواهند نمود. «قال: یَتَعَلَّمُ عُلُومَنَا وَ یُعَلِّمُهَا النَّاسَ، فَاِنَّ النَّاسَ لَو عَلِمُوا مَحاسِنَ کَلامِنَا، لاَتَّبَعُونَا...».

[32] صدوق، محمد بن علی، معانی الاخبار، ج1، ص180، باب (معنی قول الصادق (علیه‌السّلام) من تعلّم علماً)، ح1.

آموزش فرائض دینی

آشنایی با فرائض دینی و حلال و حرام‌های الهی (بایدها و نبایدهای مکتب اسلام) جزء آموزش‌های ضروری برای تمام مسلمانان شناخته شده است، هم‌چنین آموزش این فرائض و تکالیف به فرزندان، به‌عنوان وظیفه پدران بیان شده است.

[33] علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکره الفقها، ج4، ص335.

در بخش تعلیم فرائض دینی و حلال و حرام الهی، مصادیقی در روایات بیان شده است، از قبیل آموزش طهارت (وضو و غسل)، جهت قبله، نماز، روزه و ... که در ذیل به ذکر نمونه‌هایی از آن می‌پردازیم:

تعلیم وضو

راوی می‌گوید: از امام باقر (علیه‌السّلام) شنیدم، تا سن هفت سالگی کودک را به حال خود رها کنید (برای انجام فرائض دینی آزاد باشد) بعد از آن، آداب وضو گرفتن به او آموزش داده شود، وقتی انجام وضو را آموخت، به نماز خواندن وادار شود و تا سن نه سالگی در انجام نماز آزاد باشد.

[34] حرعاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج4، ص20، باب3 من ابواب اعداد الفرائض، ح7.

آموزش نماز و امر به انجام آن

امام صادق (علیه‌السّلام) می‌فرماید: ما فرزندان خود را در پنج سالگی به خواندن نماز امر می‌نماییم، شما در هفت سالگی آن‌ها را امر نمایید. «اِنّا نَامُرُ صِبیَانَنَا بِالصَّلاهِ اِذَا کَانُوا بَنِی خَمسَ سِنیِنَ فَمُرُوا صِبیَانَکُم بِالصَّلاهِ اِذَا کَانُوا بَنِی سَبعَ سِنِینَ».

[35] حرعاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج4، ص19، باب3 من ابواب اعداد الفرائض، ح5.

در روایت دیگری فرموده: در نُه سالگی به خواندن نماز امر نمایید.

[36] حرعاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج21، ص461، باب74 من ابواب احکام الاولاد، ح5.

هم‌چنین پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرموده است: کودکان هفت ساله را به‌خواندن نماز امر نمایید و نُه ساله را اگر نماز نخواند، بزنید. «وَاضرِبُوهُم عَلَیهَا اِذَا بَلَغُوا تِسعًا».

[37] محدث نوری، حسین، مستدرک الوسائل، ج14، ص356، باب24 من ابواب النکاح، ح1.

وادار نمودن کودکان به روزه گرفتن

حلبی از امام صادق (علیه‌السّلام) نقل می‌کند که فرموده است: ما کودکان خود را در هفت سالگی به گرفتن روزه امر می‌نماییم، البتّه به‌اندازه‌ای که توانایی دارند، به‌اندازه نصف روز یا بیش‌تر و یا کمتر، و هر زمان تشنگی آن‌ها را ناراحت کرد، افطار می‌کنند تا به گرفتن روزه عادت نمایند و توانایی انجام آن‌را پیدا کنند، شما فرزندان خود را در سن نُه سالگی به انجام روزه امر نمایید، هر‌اندازه توانایی دارند، و هرگاه تشنه شدند، افطار نمایند.

[38] حرعاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج10، ص234، باب29 من ابواب من یصح منه الصوم، ح3.

در روایت دیگری فرموده است: وقتی کودک نُه ساله شد از او خواسته شود روزه بگیرد، هر‌اندازه توانایی دارد، تا ظهر یا بعد از ظهر، و هر وقت تشنگی و گرسنگی بر او غلبه نمود، افطار کند. «فَاِذَا غَلَبَ عَلَیهِ الجُوعُ وَ العَطَشُ اَفطَرَ».

[39] حرعاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج10، ص336-337، باب29 من ابواب من یصح منه الصوم، ح11.

و دیگر روایات.

[40] کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج4، ص125، (باب صوم الصبیان)، ح2.

[41] محدث نوری، حسین، مستدرک الوسائل، ج7، ص393، باب19 من ابواب من یصح منه الصوم، ح1.

[42] محدث نوری، حسین، مستدرک الوسائل، ج7، ص394، باب19 من ابواب من یصح منه الصوم، ح4.

رعایت اعتدال و تعادل در آموزش

نکته مهم که باید مورد توجه قرار گیرد، رعایت اعتدال و تعادل در آموزش‌ها است، یعنی باید با کودکان و نوجوانان در آموزش و عمل به فرائض دینی، با رفق و ملاطفت رفتار کرد، سختگیری و افراط باعث دل‌زدگی و حتّی بیزاری آنان می‌شود. در روایاتی که در این بخش ذکر نمودیم، این نکته به‌خوبی مورد توجه قرار گرفته است.

سختگیری در عبادات، نه‌تنها برای دیگران، حتی برای خود شخص نیز از آن نهی شده است، زیرا که اسلام، دین سهله و سمحه است، یعنی دین آسان و همراه با وسعت و فراخی در عمل است، صعب و دشوار نیست و تکالیف شاق و کمرشکن در این آیین الهی وجود ندارد. در قرآن آمده است: خداوند برای شما در دین، سهولت و آسانی اراده کرده و سختی و تکلیف شاق را از شما نخواسته است. «یُرِیدُ اللهُ بِکُمُ الیُسرَ وَ لا یُرِیدُ بِکُمُ العُسرَ

[43] بقره/سوره2، آیه185.

» و رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) به امیرالمؤمنین (علیه‌السّلام) می‌فرماید: یا علی، دین اسلام، دین متقن و مستدلّ خداوند است، در آن با مدارا قدم بردار و کاری نکن که دلت به عبادت خدا بدبین شود. «یا عَلِیُّ، اِنَّ هذَا الدَّینُ مَتِینٌ فَاَوغِلِ فیهِ بِرِفقٍ وَ لا تُبَغِّض اِلَی نَفسِکَ عِبَادَهَ رَبَّکَ».

[44] کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج2، ص87، (باب الاقتصاد فی العباده)، ح6.

هم‌چنین امام باقر (علیه‌السّلام) از جدّش رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) نقل می‌کند که فرموده است: اسلام، دین آسان و خالی از مشقّت و دشواری است، مدارا در آن قدم بردارید و عبادت خدا را بر بندگان او تحمیل نکنید و همانند سواره‌ای نباشید که مرکب خود را خسته و فرسوده می‌کند و در نتیجه، نه راه سفر را پیموده و نه مرکبش سالم مانده است.

[45] کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج2، ص86، ح1.

و در بعضی روایات، به‌طور خاص بر شفقت و مهربانی نسبت به‌کودکان تاکید و توصیه شده، هر‌اندازه می‌توانند آن‌ها را به انجام عبادت وادار نمایید.

[46] ابن شعبه حرانی، حسن بن علی، تحف العقول، ص270.

[47] کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج6، ص50، ح6.

[48] کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج2، ص87، ح5.

ابوبصیر می‌گوید، امام صادق (علیه‌السّلام) می‌فرمود: در زمان کودکی‌ام، روزی در حال طواف بودم، پدرم امام باقر (علیه‌السّلام) مرا دید که برای عبادت کوشش می‌نمودم و غرق عرق بودم، به من فرمود: فرزندم جعفر، خداوند اگر بنده‌ای را دوست بدارد، او را داخل بهشت خواهد نمود و عبادت کم او را می‌پذیرد. «یَا جَعفَرُ، یا بُنَّی اِنَّ اللهَ اِذا اَحَبَّ عَبدًا اَدخَلَهُ الجَنَّهَ وَ رَضِیَ عَنهُ بِالیَسِیرِ».

[49] کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج2، ص86، (باب الاقتصاد فی العباده)، ح4.

آموزش مستحبات و ترغیب به انجام آن‌ها

مستحب است، والدین و مربّیان کودک، مستحبات دینی را به وی آموزش دهند و به انجام آن ترغیب نمایند. در ادامه به‌برخی از آن‌ها اشاره می‌شود:

1. نماز در اوّل وقت: امیرالمؤمنین (علیه‌السّلام) به فرزندش امام مجتبی (علیه‌السّلام) می‌فرماید: فرزندم، تو را به انجام نماز در اوّل وقت توصیه می‌نمایم.

[50] حرعاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج4، ص124، باب3 من ابواب المواقیت، ح19.

2. حضور در نماز جماعت، عید و جمعه: چنان‌که بعضی از فقها به استحباب آن نسبت به پدر تصریح نموده‌اند.

[51] علامه حلی، حسن بن یوسف، تذکره الفقها، ج4، ص335.

پیامبر اعظم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) می‌فرماید: در روز جمعه برای خانواده و فرزندان میوه و گوشت بخرید تا خوشحال شوند و با شادمانی در نماز جمعه شرکت کنند.

[52] کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، ج3، ص414، ح5.

[53] حرعاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، ج7، ص376، باب40 من ابواب صلاه الجمعه، ح4.

3. انجام نماز شب: پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرموده است: خدا رحمت کند بنده‌ای که شب هنگام، از خواب برخیزد نافله شب را بخواند و خانواده خود را نیز برای ادای نماز از خواب بیدار کند. آگاه باشید، بهترین اعمال، نماز شب برای مرد است، قسم به کسی که جانم در اختیار اوست آن‌گاه که مرد از خواب بیدار می‌شود و نماز می‌خواند لباس او و آن‌چه در اطرافش می‌باشند، ذکر و تسبیح خدا می‌گویند.

[54] شیبانی، احمد بن حنبل، المسند، ج1، ص734، ح3194.

4. خواندن دعا و راز و نیاز با خداوند: امیرالمؤمنین (علیه‌السّلام) به فرزندش امام مجتبی (علیه‌السّلام) در این‌باره چنین می‌فرماید: بدان آن‌کس که خزائن آسمان‌ها و زمین در دست اوست، به تو اجازه داده او را بخوانی و متعّهد شده دعای تو را اجابت نماید و امر نموده از او سؤال کنی تا به تو عطا فرماید، و به درگاه او طلب رحمت نمایی... آن‌گاه که او را می‌خوانی صدای تو را می‌شنود و اگر آهسته با او نجوا نمایی، آگاهی دارد .... حاجات خود