توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل ادات تفسير (علوم قرآني) دارای 65 اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ريختگي احتمالي در متون زير ،دليل ان کپي کردن اين مطالب از داخل فایل مي باشد و در فايل اصلي پاورپوینت کامل ادات تفسير (علوم قرآني)،به هيچ وجه بهم ريختگي وجود ندارد

---

بخشی از متن پاورپوینت کامل ادات تفسير (علوم قرآني) :

ادات تفسیر

---

" تفسیر " مصدر باب "تفعیل" از ماده‌ی "فسر" و در لغت به معنای توضیح و شرح دادن است. (فَسَرالشیءَ یفسِرُه و یَفسُرُه فَسراً: أبانه و التّفسیرُ مثله.)

^[1] ابن منظور، محمد بن مکرم، ج10، ص261، لسان العرب، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1408 هـ ق، چاپ اول.

فهرست مندرجات

1 - تعریف
2 - در اصطلاح نحو
3 - وجه نامگذاری
4 - جایگاه
5 - ارکان
5.1 - مفسَّر (تفسیر شده)
5.2 - ادات تفسیر
5.3 - مفسِّر (تفسیر کننده)
6 - اقسام
6.1 - تفسیر مفرد به مفرد
6.2 - تفسیر جمله به جمله
7 - نحوه‌ی کاربرد و جایگاه "ادات تفسیر" در کلام
7.1 - أی
7.2 - أن
7.3 - إذا
8 - اقتران "أن" و فعل مضارع
9 - اعراب مفسِّر
9.1 - مفرد
9.2 - جمله
10 - در قرآن و حدیث
11 - نکته
12 - منابع
13 - پانویس
14 - منبع

تعریف

«ادات تفسیر» یا « مفسره » اداتی است که جمله ماقبل خود را تفسیر می‌کند؛ مانند: «ان»؛ در صورتی که قبل و بعد از آن، جمله باشد، و در جمله قبل، معنای قول وجود داشته باشد.

در اصطلاح نحو

در اصطلاح نحو "تفسیر" عبارت است از تبیین و توضیح ابهام موجود در کلام با ادات مخصوص؛

^[2] رضی استرابادی، محمد بن حسن، ج4، ص437، شرح الرضی علی الکافیه، قم، دار المجتبی، 1431 ه ق، چاپ اول.

^[3] الجامی، نور الدین، ج2، ص427.، شرح جامی علی متن الکافیه فی النحو، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1430 هـق، چاپ اوّل.

این ادات که در وسط کلام واقع می‌شوند "ادات تفسیر" نام داشته و عبارتند از: "أیْ"، "أنْ" و "إذا". (اذا" بر طبق نظر بعضی از ادیبان از "ادات تفسیر" است

^[4] الشرتونی، رشید، مبادئ العربیه، ج4، ص391،قم، دار العلم، 1420 هـ ق، چاپ یازدهم.

^[5] جمعی از اساتید حوزه علمیه قم، ابن هشام انصاری، مغنی‌ الأدیب،ج1،ص57، برگزیده از مغنی ‌اللبیب عن کتب الاعاریب، قم، نهاوندی، 1379، چاپ سوّم.

^[6] جمعی از اساتید حوزه علمیه قم، ابن هشام انصاری، مغنی‌ الأدیب،ج1،ص75، برگزیده از مغنی ‌اللبیب عن کتب الاعاریب، قم، نهاوندی، 1379، چاپ سوّم.

به عنوان مثال "أیْ" در مثال «هذا عسجُدٌ أیْ ذَهَبٌ» حرف تفسیر بوده و بر تفسیر و توضیح کلمه‌ی "عسجُد" به کمک کلمه‌ی "ذهبٌ" دلالت دارد.

وجه نامگذاری

معنای لغوی تفسیر (توضیح و شرح دادن) در معنای اصطلاحی آن لحاظ شده است به این بیان که متکلم، ابهام موجود در کلام را با ادات مخصوص، تبیین و توضیح می‌دهد. البته باید دقت داشت که با توجه به قید "ادات مخصوص" در تعریف اصطلاحی، معنای لغوی اعمّ از معنای اصطلاحی بوده و شامل شرح و توضیح دادن به غیر ادات مخصوص (همچون جمله فعلیه "فسّرت") نیز می‌شود

جایگاه

در میان عالمان نحو در تبیین مباحث "ادات تفسیر" دو رویکرد مشاهده می‌شود؛ بعضی (همچون ابن حاجب در "الکافیه")

^[7] رضی استرابادی، محمد بن حسن، ج4، ص437، شرح الرضی علی الکافیه، قم، دار المجتبی، 1431 ه ق، چاپ اول.

ادات تفسیر را در باب "حرف" در کنار مباحث " حروف زائده " آورده‌اند و در مقابل بعضی (همچون صاحب بداءه النحو )

^[8] الصفایی البوشهری، غلامعلی، ج1، ص309، بداءَهُ النّحو، قم، مدیریه العامه للحوزه العلمیه، 1386 هـ ش، چاپ دوم.

ادات تفسیر را در ضمن عنوان کلی "ادات" درکنار سایر ادات، مورد بررسی قرار داده‌اند.
ذکر این نکته قابل توجه است که ابن هشام در " مغنی اللبیب " در ضمن بررسی مفردات، هر یک از حروف تفسیر را به صورت جداگانه بیان کرده و به کاربرد آن‌ها در تفسیر اشاره می‌کند.

ارکان

"تفسیر" از سه رکن تشکیل شده است:

^[9] الصفایی البوشهری، غلامعلی، ج1، ص309، بداءَهُ النّحو، قم، مدیریه العامه للحوزه العلمیه، 1386 هـ ش، چاپ دوم.

مفسَّر (تفسیر شده)

"مفسَّر"، لفظ مبهمی است که قبل از ادات تفسیر واقع شده و عبارت بعد از ادات تفسیر، آن را توضیح می‌دهد.

ادات تفسیر

"ادات تفسیر" حروفی هستند که بین مفسَّر و مفسِّر واقع می‌شوند.

مفسِّر (تفسیر کننده)

"مفسِّر"، لفظی است که بعد از أدات تفسیر واقع شده و عبارت قبل از أدات تفسیر را توضیح می‌دهد.

اقسام

"تفسیر" به اعتبار نوع مفسَّر و مفسِّر (مفرد یا جمله) بر دو قسم است:

تفسیر مفرد به مفرد

1. تفسیر مفرد به مفرد؛ مانند: «هذا عسجُدٌ أی ذَهَبٌ»؛ در این مثال "أی" حرف تفسیر بوده و بر تفسیر و توضیح کلمه‌ی "عسجُد" به کمک کلمه‌ی "ذهبٌ" دلالت دارد.

^[10] الصفایی البوشهری، غلامعلی، ج1، ص309، بداءَهُ النّحو، قم، مدیریه العامه للحوزه العلمیه، 1386 هـ ش، چاپ دوم.

^[11] الشرتونی، رشید، مبادئ العربیه، قم، دار العلم، 1420 هـ ق، چاپ یازدهم،. ج4، ص391

تفسیر جمله به جمله

2. تفسیر جمله به جمله؛ مانند: «اُریق رَفده أی مات»؛ در این مثال "أی" حرف تفسیر بوده و بر تفسیر و توضیح جمله‌ی "اُریق رَفده" به کمک جمله‌ی "مات" دلالت دارد.

^[12] الصفایی البوشهری، غلامعلی، ج1، ص309، بداءَهُ النّحو، قم، مدیریه العامه للحوزه العلمیه، 1386 هـ ش، چاپ دوم.

نحوه‌ی کاربرد و جایگاه "ادات تفسیر" در کلام

در این بخش با توجه به نوع "ادات تفسیر"، به بررسی نحوه‌ی کاربرد و جایگاه آن‌ها در کلام اشاره می‌شود:

أی

"أی" برای توضیح و تفسیر هر مبهمی (مفرد یا جمله) به کار می‌رود به خلاف تفسیر به "أن" که با وجود شرائطی در تفسیر جمله به جمله به کار می‌رود.

^[13] الصفایی البوشهری، غلامعلی، ج1، ص309، بداءَهُ النّحو، قم، مدیریه العامه للحوزه العلمیه، 1386 هـ ش، چاپ دوم.

أن

"أن" در تفسیر جمله به جمله به کار رفته و تفسیر به آن منوط به چهار شرط است:
الف. "أن" بین دو جمله واقع ‌شود.

^[14] الصفایی البوشهری، ص310، ج1، ص559، مصطفی، الغلایینی، جامع الدروس العربیه، بیروت، دار احیاء التراث العربیّ، 1425هـ ق، چاپ اول.

ب. جمله‌ی قبل از "أن" نباید

^[15] الشرتونی، رشید، مبادئ العربیه، قم، دار العلم، 1420 هـ ق، چاپ یازدهم،. ج4، ص391)

از لفظ "قول" باشد. (زیرا در صورتی که قول صریح ذکر شود احتیاج به تفسیر نداشته و جمله، مفعول آن واقع می‌شود)

^[16] الغلایینی، جامع الدروس العربیه، بیروت،ص559، دار احیاء التراث العربیّ، 1425هـ ق، چاپ اول.

^[17] الخضری، محمد، ج3، ص49، حاشیه الخضری علی شرح ابن عقیل علی ألفیه ابن مالک، بیروت، دار الفکر، 1428هـ ق.

ج. جمله‌ی قبل از "أن" باید معنای قول داشته باشد.

^[18] الخضری، محمد، ج3، ص49، حاشیه الخضری علی شرح ابن عقیل علی ألفیه ابن مالک، بیروت، دار الفکر، 1428هـ ق.

^[19] الصفایی البوشهری، غلامعلی، ج1، ص310، بداءَهُ النّحو، قم، مدیریه العامه للحوزه العلمیه، 1386 هـ ش، چاپ دوم.

د. بر أدات تفسیر حرف " جر " وارد نشود.

^[20] الصفایی البوشهری، غلامعلی، ج1، ص58، بداءَهُ النّحو، قم، مدیریه العامه للحوزه العلمیه، 1386 هـ ش، چاپ دوم.

در مثال «کَتَبْتُ الیه أنْ ائتِ»، شرایط مذکور در تفسیر به "أن" رعایت شده است. در این مثال "أن" از ادات تفسیر بوده و جمله‌ی "ائت"، مفعول مقدر فعل "کتبت" را تفسیر می‌کند. تقدیر عبارت "کتبت الیه شیئاً أن ائت" است.

^[21] الجامی، نور الدین، ج2، ص428، شرح جامی علی متن الکافیه فی النحو، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1430 هـق، چاپ اوّل.

در تفسیر به "أن"، نکات ذیل قابل توجه است:
الف. مفسَّر در تفسیر به "أن"، مفعول‌ و در اکثر موارد، مقدر است. اما گاهی مفعول‌به مذکور، مفسَّر واقع می‌شود؛ مانند: «إذ أوحَینا إلی أمِّکَ ما یُوحَی أنِ اقْذِ فیهِ فی التّابوتِ»؛

^[22] طه/سوره20، آیه39.

^[23] طه/سوره20، آیه38.

«آن زمان که به مادرت آنچه لازم بود الهام کردیم که او را در صندوقی بیفکن» در این آیه "ما" مفعول‌ واقع شده که توسط "أن" و جمله‌ی بعد آن تفسیر می‌شود.

^[24] الجامی، نور الدین، ج2، ص429، شرح جامی علی متن الکافیه فی النحو، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1430 هـق، چاپ اوّل.

ب. گاهی در جمله‌ی قبل از "أن" تفسیری، از لفظ قول استفاده می‌شود که در تاویل غیر قول است؛ مانند: «مَا قُلتُ لَهُم إلّا مَا أَمَرتَنی بِهِ أَنِ اعبُدُوا اللّهَ رَبِّی و رَبَّکُم»؛

^[25] انعام/سوره6، آیه117.

«من جز آنچه مرا به آن فرمان دادی، چیزی به آن‌ها نگفتم؛ خداوندی را بپرستید که پروردگار من و پروردگار شماست». در این آیه "ما قلت لهم" به تاویل "ما أمرتهم" بوده و تقدیر آیه "ما امرتهم الّا ما امرتنی به أن اعبدوا الله" است.

^[26] الجامی، ج2، ج1، ص310، ص 428، پ 5، الصفایی البوشهری، غلامعلی، بداءَهُ النّحو، قم، مدیریه العامه للحوزه العلمیه، 1386 هـ ش، چاپ دوم.

إذا

عدّه‌ای حرف "إذا" را از "ادات تفسیر" به شمار آورده‌اند؛

^[27] الشرتونی، رشید، مبادئ العربیه، قم، دار العلم، 1420 هـ ق، چاپ یازدهم،. ج4، ص391؛

^[28] جمعی از اساتید حوزه علمیه قم، ابن هشام انصاری، ج1، ص75، مغنی‌ الأدیب، برگزیده از مغنی ‌اللبیب عن کتب الاعاریب، قم، نهاوندی، 1379، چاپ سوّم.

مانند: «نهلتُ الماءَ إذا شربتَهُ»؛ در این مثال "إذا" از ادات تفسیر بوده که بر تفسیر و توضیح جمله‌ی "نهلتُ الماء" به کمک جمله‌ی "شربته" دلالت دارد. (باید دقت داشت که ضمیر فاعلی (ت) در مفسِّر (شربتَ) مفتوح بوده و بر مخاطب دلالت دارد.)

^[29] الشرتونی، رشید، مبادئ العربیه، قم، دار العلم، 1420 هـ ق، چاپ یازدهم،. ج4، ص391)

اقتران "أن" و فعل مضارع

در صورتی که قبل از فعل مضارع حرف "أن" که صلاحیت تفسیر را دارد، واقع شود همچون عبارت «اشرتُ الیه أنْ لا تَفْعَلْ»، اعراب فعل مضارع و نوع حرف "أن" در دو بخش مورد بررسی قرار می‌گیرد:
الف. مضارع به همراه "لا"
در این صورت سه احتمال وجود دارد:

^[30] الشرتونی، رشید، مبادئ العربیه، قم، دار العلم، 1420 هـ ق، چاپ یازدهم،. ج4، ص392؛

^[31] جمعی از اساتید حوزه علمیه قم، ابن هشام انصاری، ج1، ص50، مغنی‌ الأدیب، برگزیده از مغنی ‌اللبیب عن کتب الاعاریب، قم، نهاوندی، 1379، چاپ سوّم.

1. "أن" تفسیری، "لا" نافیه و مضارع مرفوع باشد.
2. "أن" مصدری، "لا" نافیه و مضارع منصوب باشد.
3. "أن" تفسیری، "لا" ناهیه و مضارع مجزوم باشد.