توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل ابوموسي امين دارای 113 اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ريختگي احتمالي در متون زير ،دليل ان کپي کردن اين مطالب از داخل فایل مي باشد و در فايل اصلي پاورپوینت کامل ابوموسي امين،به هيچ وجه بهم ريختگي وجود ندارد

---

بخشی از متن پاورپوینت کامل ابوموسي امين :

پاورپوینت کامل ابوموسي امين

---

اَمین‌، ابوموسی‌محمد بن‌ هارون‌ ( شوال ‌ 170 - محرم ‌ 198/آوریل‌ 787- سپتامبر 813)، ششمین‌ خلیفه عباسی‌ بود.

فهرست مندرجات

1 - معرفی امین
1.1 - ولایت‌عهدی‌
1.2 - مأمون‌ ولی‌عهد پس‌ از امین‌
1.3 - عهدنامه‌ امین‌ و مأمون‌
1.4 - افکندن‌ برمکیان‌
1.5 - وجود دو ولیعهد عامل دودستگی
1.6 - اقدامات امین بعد از مرگ هارون
1.7 - اقدامات فضل‌ بن‌ ربیع‌
1.8 - انتساب‌ پیمان‌شکنی‌ به‌ مأمون‌
1.9 - اقدامات مأمون‌ در برابر امین
1.10 - دعوت‌ امین از مأمون
1.11 - مبارزه امین‌ و مأمون‌
1.12 - معرفی مأمون به عنوان پیمان‌ شکن‌
1.13 - شکست‌ در لشکر خلیفه‌
1.14 - شکست مجدد سپاه‌ امین‌
1.15 - ناکامی برای سومین بار
1.16 - ‌ اوضاع‌ پریشان مرکز خلافت‌
1.17 - واپسین‌ امید امین‌
1.18 - محاصره‌ بغداد
1.19 - تلاش امین برای زنده ماندن
1.20 - استادان و فرزندان امین
1.21 - تصویر زندکی امین در منابع تاریخی
2 - فهرست منابع
3 - پانویس
4 - منبع

معرفی امین

وی‌ در محله رصافه‌، در جانب‌ شرقی‌ بغداد ، به‌ دنیا آمد

^[1] خلیفه بن‌ خیاط، تاریخ‌ ، ج 2، ص758 ، به‌ کوشش‌ سهیل‌ زکار، دمشق‌، 1968م‌ .

^[2] یعقوب بسوی‌، المعرفه و التاریخ‌، ج1، ص161، به‌ کوشش‌ اکرم‌ ضیاء عمری‌، بغداد، 1394ق‌/1974م‌.

^[3] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص233.

^[4] علی‌خطیب‌ بغدادی‌، تاریخ‌ بغداد، ج3، ص337، قاهره‌، 1350ق‌.

مادرش‌ زبیده‌، نواده منصور عباسی‌ و همسر محبوب‌ هارون‌ الرشید بود

^[5] خلیفه بن‌ خیاط، تاریخ‌ ، ج 2، ص740 ، به‌ کوشش‌ سهیل‌ زکار، دمشق‌، 1968م‌ .

^[6] محمد ابن‌ حبیب‌، المحبر، ج1، ص39، به‌ کوشش‌ ایلزه‌ لیشتن‌ اشتتر، حیدرآباد دکن‌، 1361ق‌/1942م‌.

^[7] احمد بلاذری‌، انساب‌ الاشراف‌، ج3، ص276، به‌ کوشش‌ عبدالعزیز دوری‌، بیروت‌، 1398ق‌/ 1978م‌.

^[8] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص498.

به‌ همین‌ سبب‌، وی‌ یکی‌ از معدود خلفایی‌ شمرده‌ شده‌ که‌ از جانب‌ پدر و مادر ، هاشمی نسب‌ بوده‌ است‌.

^[9] احمد ابن‌ اعثم‌ کوفی‌، الفتوح‌، ج8، ص309، حیدرآباد دکن‌، 1395ق‌/1975م‌.

این‌ معنی‌ یکی‌ از عوامل‌ مهم‌ِ بروز رقابت‌ میان‌ امین‌ و برادرش‌ عبدالله‌ مأمون‌ گردید که‌ حدود 6 ماه از او بزرگ‌تر بود و مادری‌ ایرانی‌ داشت.
البته‌ این‌ مسأله‌ از جنبه رقابت‌ شخصی‌ میان‌ دو برادر درگذشته‌، و بخش‌ اعظمی‌ از آن‌ به‌ تضاد میان‌ دو جریان‌ عمده‌ در دستگاه‌ خلافت‌ عباسی‌ تبدیل‌ شده‌ بود.
این‌ کشاکش‌ِ با سابقه‌، به‌ حضور فعال‌ و بسیار مؤثر عنصر ایرانی‌ - به‌ ویژه‌ خراسانیان‌ - در امور خلافت ‌، و از سوی‌ دیگر، به‌ تلاش‌ عنصر عربی‌ برای‌ کسب‌ قدرت‌ بیشتر، و کاستن‌ از نیروی‌ ایرانیان‌ بازمی‌گشت‌ که‌ نه‌تنها در پای‌ گرفتن‌ خلافت‌ عباسی‌ سهم‌ عمده‌ داشتند، بلکه‌ در دوره هارون‌الرشید گردانندگان‌ اصلی‌ دستگاه‌ خلافت‌ شمرده‌ می‌شدند.
در اوج‌ قدرت‌ برمکیان ‌، هارون‌الرشید که‌ چند سالی‌ از خلافت‌ او می‌گذشت‌، هنوز ولیعهد نداشت‌ و همین‌ موضوع‌ موجب‌ طمع برخی‌ از اعضای ‌خاندان‌ عباسی برای‌ کسب‌ مقام‌ خلافت پس‌ از او شده‌ بود.

^[10] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص240.

ولایت‌عهدی‌

روایتهایی‌ نشان‌ می‌دهد که‌ فضل‌ بن‌ یحیی‌ برمکی‌ در رساندن‌ امین‌ به‌ ولایت‌عهدی‌ نقش‌ بسیار مؤثری‌ داشت‌؛ زیرا هارون‌ سرپرستی و تربیت دو فرزندش‌ امین‌ و مأمون‌ را به‌ ترتیب‌ به‌ فضل‌ و جعفر برمکی‌ سپرده‌ بود و فضل‌ تداوم‌ قدرت و نفوذ گسترده خویش‌ را در خلافت‌ امین‌ می‌دید،

^[11] ابن‌ خلکان‌، وفیات‌، ج4، ص28.

^[12] احمد فرید رفاعی‌، عصر المأمون‌، ج1، ص191-192، قاهره‌، 1346ق‌/1928م‌.

حتی‌ وقتی‌ عیسی‌ بن‌ جعفر، دایی امین‌، از فضل‌ خواست‌ برای‌ ولایت‌عهدی‌ امین‌ کوشش‌ کند، به‌ او گفت‌: خلافت‌ امین‌ از آن‌ِ توست‌.

^[13] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص240.

به‌ هر حال‌، پیش‌ از آنکه‌ ولایت‌ عهدی‌ امین‌ مسجل شود، فضل‌ بن‌ یحیی‌ به‌ خراسان رفت‌ و با پرداخت‌ اموال‌ و بذل و بخششهای‌ هنگفت‌ زمینه این‌ کار را آماده‌ کرد،

^[14] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص240.

^[15] محمد جهشیاری‌، الوزراء و الکتّاب‌، ج1، ص148- 149، به‌ کوشش‌ عبدالحمید احمد حنفی‌، قاهره‌، 1357ق‌/1938م‌.

زیرا برای‌ خراسانیان‌، با وجود مأمون که‌ هم‌ بزرگ‌تر و هم‌ از جانب‌ مادر ایرانی‌ بود، پذیرش‌ ولایت‌عهدی‌ و سپس‌ خلافت امین‌ دشوار می‌نمود.
به‌ هر حال‌، در حدود سال‌ 175ق‌، محمد با لقب‌ «امین‌» از سوی‌ هارون‌ به‌ ولایت‌عهدی‌ برگزیده‌ شد.

^[16] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص240.

^[17] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص277.

مأمون‌ ولی‌عهد پس‌ از امین‌

هارون‌ در حدود سال‌ 183ق‌ نیز فرزند دیگرش‌ مأمون‌ را به‌ عنوان‌ ولی‌عهد پس‌ از امین‌ معرفی‌ کرد و ولایت‌ سرزمینهای‌ شرقی‌ خلافت‌ در ایران ‌، از همدان تا اقصای‌ خراسان‌ بزرگ‌ را بدو سپرد.

^[18] احمد یعقوبی‌، تاریخ‌، ج2، ص415، بیروت‌، 1379ق‌/ 1960م‌.

^[19] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص269.

^[20] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص275.

گویا همزمان‌ با ولایت‌عهدی‌ مأمون‌، هارون‌ پسر دیگرش‌ قاسم‌ را نیز پس‌ از آن‌ دو به‌ ولایت‌عهدی‌ برگزید و بدو لقب‌ «مؤتمن‌» داد.

^[21] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص276.

در همان‌ زمان‌، تقسیم‌ ولایت‌عهدی‌ میان‌ 3 فرزند از سوی‌ هارون‌، در ابیاتی‌ از یک‌ شاعر، به‌ نشاندن‌ «نهال‌ دشمنی‌» میان‌ آنها تعبیر شد.

^[22] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص277.

عهدنامه‌ امین‌ و مأمون‌

در ذیحجه 186 هارون‌ با فرزندانش‌ به‌ حج رفت‌ و کوشید تا با عهدنامه‌هایی‌ که‌ امین‌ و مأمون هر دو نوشتند و جمعی‌ بر آن‌ عهدنامه‌ها گواهی‌ دادند و سپس‌ در درون‌ کعبه آویخته‌ شد، از ایجاد اختلاف‌ میان‌ آنها مانع‌ شود.
در این‌ دو عهدنامه‌، دو برادر با الفاظ روشن‌ و بسیار مؤکد سوگند یاد کردند که‌ به‌ حریم‌ یکدیگر، از حیث‌ نواحی‌ تحت‌ تسلط و نیز اموال‌ و برخی‌ امور دیگر، تجاوز نکنند

^[23] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص275.

^[24] خلیفه بن‌ خیاط، تاریخ ، ج 2، ص733 ‌، به‌ کوشش‌ سهیل‌ زکار، دمشق‌، 1968م‌ .

با آنکه‌ در این‌ عهدنامه‌ها، حدود اختیارات‌ هر یک‌ از برادران‌ به‌ دقت‌ تعیین‌ شده‌ بود، اما در یکی‌ از عهدنامه‌ها شرطی‌ آمده‌ بود، مبنی‌ بر اینکه‌ در صورت‌ نقض‌ عهد از سوی‌ امین‌، همه مسلمانان‌ موظفند به‌ پشتیبانی‌ از مأمون‌ برخیزند.

^[25] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص280.

^[26] محمد ازرقی‌، اخبار مکه، ج1، ص235، به‌ کوشش‌ رشدی‌ صالح‌ ملحس‌، بیروت‌، 1403ق‌/1983م‌.

افکندن‌ برمکیان‌

در حدود سال 187ق‌، هارون‌ برمکیان‌ را فرو کوبید: جعفر به‌ قتل‌ رسید و فضل‌ به‌ زندان افتاد و خلیفه‌ وزارت‌ را به‌ فضل‌ بن‌ ربیع‌ سپرد که‌ در بر افکندن‌ برمکیان‌ نقش‌ مؤثر داشت‌.

^[27] ابن‌ خلکان‌، وفیات‌، ج4، ص37.

اینکه‌ در یک‌ روایت‌ آمده‌ که‌ هارون‌ به‌ ولایت‌عهدی‌ مأمون‌ تمایل‌ داشت‌، ولی‌ فضل‌ بن‌ ربیع‌ رأی او را برگرداند،

^[28] احمد دینوری‌، الاخبار الطوال‌، ج1، ص389-390، به‌ کوشش‌ عبدالمنعم‌ عامر، قاهره‌، 1379ق‌/1959م‌.

به‌ احتمال‌ بسیار مربوط به‌ دوره پس‌ از سرکوب‌ برمکیان‌ است‌، زیرا فضل‌ بن‌ ربیع‌ نیز درباره امین‌ همان‌گونه‌ می‌اندیشید که‌ فضل‌ ابن‌ یحیی‌ برمکی‌؛ و بعدها نیز بر امین‌ تسلط بسیار یافت‌.

وجود دو ولیعهد عامل دودستگی

به‌ هر حال‌، وجود دو ولیعهد اصلی‌ برای‌ جانشینی‌ خلیفه ، موجب‌ دودستگی‌ شد و هارون‌ خود بر این‌ موضوع‌ وقوف‌ داشت‌، چنانکه‌ وقتی‌ در حدود سال 192ق‌ به‌ سوی‌ خراسان سفر کرد و بیمار بود، به‌ یکی‌ از نزدیکان‌ خود گفت‌: هر یک‌ از فرزندانم‌ را بر من‌ گماشته‌ای‌ هست‌ و نَفَسهای‌ مرا شماره‌ می‌کنند.

^[29] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص339.

حدس‌ هارون‌ بی‌جا نبود و به‌ روایت‌ طبری ‌، امین‌ که‌ به‌ هنگام‌ اقامت‌ پدرش‌ در خراسان‌، در بغداد به‌ سر می‌برد، کسی‌ را گماشته‌ بود تا آخرین‌ اخبار را به‌ او اطلاع‌ دهد و همچنین‌ با برخی‌ رجال‌ اطراف‌ خلیفه‌، به‌ ویژه‌ فضل‌ بن‌ ربیع‌ به‌ طور پنهانی‌ مکاتبه‌ داشت‌.

^[30] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص366.

^[31] محمد جهشیاری‌، الوزراء و الکتّاب‌، ج1، ص220، به‌ کوشش‌ عبدالحمید احمد حنفی‌، قاهره‌، 1357ق‌/1938م‌.

اقدامات امین بعد از مرگ هارون

سرانجام‌، وقتی‌ هارون‌ درگذشت‌ (جمادی‌الاول‌ 193/مارس‌ 809) امین‌ به‌ منبر رفت‌ و ضمن‌ اعلام‌ مرگ‌ هارون‌، فرمان‌ عفو عمومی‌ صادر کرد و همگان‌ با او به‌ عنوان‌ خلیفه جدید بیعت کردند.

^[32] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص365.

^[33] محمد ابن‌ حبیب‌، المحبر، ج1، ص39، به‌ کوشش‌ ایلزه‌ لیشتن‌ اشتتر، حیدرآباد دکن‌، 1361ق‌/1942م‌.

^[34] احمد دینوری‌، الاخبار الطوال‌، ج1، ص392، به‌ کوشش‌ عبدالمنعم‌ عامر، قاهره‌، 1379ق‌/1959م‌.

سپس‌ برای‌ مأمون‌ که‌ این‌ زمان‌ در مرو ، تختگاه‌ خراسان‌، به‌ سر می‌برد، نامه‌ای‌ نوشت‌ و به‌ او امر کرد تا از همگان‌ برای‌ خلیفه جدید و دو ولیعهد بعدی‌، مأمون‌ و مؤتمن‌، بیعت بگیرد

^[35] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص367- 368.

^[36] احمد دینوری‌، الاخبار الطوال‌، ج1، ص392-393، به‌ کوشش‌ عبدالمنعم‌ عامر، قاهره‌، 1379ق‌/1959م‌.

اما گفته‌اند که‌ حتی‌ اندکی‌ پیش‌ از مرگ‌ هارون‌، در خراسان‌ تمایلاتی‌ برای‌ بیعت‌ با مأمون‌ به‌ خلافت‌ وجود داشته‌ است‌،

^[37] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص370.

با این‌همه‌، مبارزه‌ میان‌ امین‌ و مأمون‌ برای‌ کسب‌ قدرت‌ در آغاز علنی‌ نبود، زیرا شکستن‌ عهدنامه معهود ممکن‌ بود برای‌ هر یک‌ از طرفین‌ و هوادارانشان‌ تبعات‌ سنگینی‌ به‌ بار آورد.

اقدامات فضل‌ بن‌ ربیع‌

در دربار امین‌، فضل‌ بن‌ ربیع‌ می‌کوشید تا مأمون‌ را که‌ خلیفه‌ با وجود او در سرزمینهای‌ شرقی‌ خلافت‌، به‌ ویژه‌ خراسان ‌، قدرت‌ کافی‌ نداشت‌، از ولایت‌عهدی‌ ساقط کند.
مجموعه روایاتی‌ که‌ تصویری‌ از شخصیت‌ امین‌ به‌ دست‌ می‌دهد، این‌ موضوع‌ را که‌ او در واقع‌ در تصمیم‌گیریهای‌ خود سخت‌ تحت‌ تأثیر اطرافیانش‌، به‌ ویژه‌ فضل‌ بن‌ ربیع‌ و علی‌ بن‌ عیسی‌ بن‌ ماهان ‌، بوده‌ است‌، تأیید می‌کند.

^[38] احمد یعقوبی‌، تاریخ‌، ج2، ص436، بیروت‌، 1379ق‌/ 1960م‌.

^[39] محمد جهشیاری‌، الوزراء و الکتّاب‌، ج1، ص237، به‌ کوشش‌ عبدالحمید احمد حنفی‌، قاهره‌، 1357ق‌/1938م‌.

^[40] احمد ابن‌ اعثم‌ کوفی‌، الفتوح‌، ج8، ص288، حیدرآباد دکن‌، 1395ق‌/1975م‌.

^[41] احمد ابن‌ اعثم‌ کوفی‌، الفتوح‌، ج8، ص295، حیدرآباد دکن‌، 1395ق‌/1975م‌.

^[42] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص374.

انتساب‌ پیمان‌شکنی‌ به‌ مأمون‌

به‌ هر حال‌ امین‌ در آغاز خلافتش‌، حکام‌ شماری‌ از مناطق‌ مهم‌ را تغییر داد

^[43] احمد یعقوبی‌، تاریخ‌، ج2، ص434- 435، بیروت‌، 1379ق‌/ 1960م‌.

و فضل‌ بن‌ ربیع‌ را به‌ وزارت‌ برگزید.

^[44] عبدالله ابن‌ قتیبه‌، المعارف‌، ج1، ص384، به‌ کوشش‌ ثروت‌ عکاشه‌، قاهره‌، 1960م‌.

اما چون‌ با وجود مأمون‌ استقلال خود را در خطر می‌دید و از سوی‌ اطرافیان‌ نیز تحریک‌ می‌شد، می‌کوشید به‌ نحوی‌ با انتساب‌ پیمان‌شکنی‌ به‌ مأمون‌ کار را به‌ طور علنی‌ بر او یکسره‌ کند.

اقدامات مأمون‌ در برابر امین

از آن‌ سوی‌ مأمون‌ نیز، به‌ مشورت‌ و هدایت‌ فضل‌ بن‌ سهل‌ کوشید با ایجاد فضایی‌ مشابه‌ با دوره مبارزه‌ با خلافت‌ اموی‌ - که‌ خاطره آن‌ در اذهان‌ مردم‌ خراسان‌ هنوز زنده بود - به‌ مقصود برسد.
اینکه‌ در خراسان‌ مأمون‌ را «خواهرزاده» خود و «پسر عموی‌ پیامبرمان‌» می‌خواندند، نشان‌ دهنده امتیاز او نزد مردم‌ این‌ ناحیه‌ است‌.

^[45] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص372.

^[46] عبدالحسین زرین‌کوب‌، دو قرن‌ سکوت‌، ج1، ص214، تهران‌، 1336ش‌.

^[47] عمر فروخ‌، تاریخ‌ الادب‌ العربی‌، ج2، ص36، بیروت‌، 1985م‌.

دعوت‌ امین از مأمون

امین‌ طی‌ نامه‌ای‌ به‌ مأمون‌ که‌ آن‌ را با هدایایی‌ ارزشمند نیز همراه‌ کرده‌ بود، وی‌ را به‌ بغداد دعوت‌ کرد، اما مأمون‌ این‌ دعوت‌ را نپذیرفت‌

^[48] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص400- 405.

^[49] احمد یعقوبی‌، تاریخ‌، ج2، ص436، بیروت‌، 1379ق‌/ 1960م‌.

و امین‌ نیز در مقابل‌، گروهی‌ مسلح‌ را به‌ سوی‌ همدان و ری گسیل‌ کرد تا راه‌ ارتباطی‌ مأمون‌ را با دیگر جاها مسدود کنند.

^[50] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص405.

ظاهراً در همین‌ ایام‌، میان‌ امین‌ و مأمون‌ مکاتبات‌ نه‌ چندان‌ دوستانه‌ای‌ نیز جریان‌ داشته‌ است‌

^[51] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص379-380.

و گفته‌اند وقتی‌ پاسخی‌ درشت‌ از مأمون به‌ امین‌ رسید، امین‌ از شدت‌ خشم دستور داد از دعا برای‌ مأمون‌ به‌ عنوان‌ ولی‌عهد در منابر رسمی‌ خودداری‌ کنند.

^[52] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص381.

از آن‌ سوی‌ فضل‌ بن‌ سهل‌ از جانب‌ مأمون‌ بر تقویت‌ مرز ری‌ از حیث‌ استحکامات‌ و نیز تأمین‌ آزوقه کافی‌ همت‌ گماشت‌ و سپس‌ طاهر بن‌ حسین‌ بن‌ مصعب‌ را با لشکری‌ گران‌ به‌ آن‌ ناحیه‌ گسیل‌ کرد.

^[53] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص387.

امین‌ نیز عصمه بن‌ حماد را با گروهی‌ به‌ همدان‌ فرستاد و به‌ او درخصوص‌ استقرار در نواحی‌ جبل‌ دستورهایی‌ داد.

^[54] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص387.

گفته‌اند در همین‌ ایام‌، امین‌ از سوی‌ فضل‌ بن‌ ربیع‌ و علی‌ بن‌ عیسی‌ بن‌ ماهان‌ برای‌ خلع مأمون‌ و ستاندن‌ بیعت برای‌ فرزند خردسالش‌ موسی‌ تشویق می‌شد، تا آنکه‌ سرانجام‌ در ربیع‌ الاول 194 موسی‌ را به‌ ولایت‌عهدی‌ خود برگزید.

^[55] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص387.

مبارزه امین‌ و مأمون‌

بدین‌گونه‌، مبارزه امین‌ و مأمون آشکار شد.
مأمون‌ و فضل‌ بن‌ سهل که‌ در دربار امین‌ جاسوسان‌ متعدد داشتند، و حتی‌ یکی‌ از این‌ جاسوسان‌ از مشاوران‌ فضل‌ بن‌ ربیع‌ بود،

^[56] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص385-386.

کوشش‌ می‌کردند نظریات‌ خود را به‌ امین‌ و اطرافیان‌ او القا کنند؛ چنانکه‌ این‌ مسأله‌ در گزینش ‌علی‌ بن‌ عیسی‌ بن‌ ماهان‌ برای‌ نبرد با قوای‌ مأمون‌ مؤثر افتاد: طبق‌ یک‌ روایت ‌، فضل‌ بن‌ سهل‌ به‌ یکی‌ از همان‌ جاسوسان‌ خود که‌ فضل‌ بن‌ ربیع‌ در امور با او مشورت می‌کرد، نوشت‌ که‌ کوشش‌ کند تا سپهسالاری امین‌ به‌ علی‌ بن‌ عیسی‌ سپرده‌ شود.
این‌ علی‌ بن‌ عیسی‌ مدتی‌ در زمان‌ هارون ولایت خراسان داشت‌ و بیدادها و غارتها کرده‌ بود و بر اثر شکایتهای‌ پی‌ در پی‌ مردم‌ عزل‌ شد.

^[57] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص286.

بنابراین‌، فضل‌ بن‌ سهل‌ می‌دانست‌ که‌ حضور علی‌ بن‌ عیسی‌ در کنار امین‌، در پیوستن‌ مردم‌ به‌ جانب‌ مأمون‌ تأثیری‌ بسزا خواهد کرد.

معرفی مأمون به عنوان پیمان‌ شکن‌

پیش‌ از آنکه‌ کار به‌ جنگ‌ بکشد، در جمادی‌ الاخر 195/فوریه 811 امین‌ خانواده و بستگان‌ و اطرافیان‌ خود را گرد آورد و در خطبه‌ای‌، مأمون را پیمان‌ شکن‌ خواند و اعلام‌ کرد که‌ وی‌ خود را امام نامیده‌، و نام‌ خلیفه را از سکه و طراز افکنده‌ است‌.

^[58] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص390.

پیش‌ از این‌ مجلس‌، در ربیع‌الاخر 195، امین‌، علی‌ بن‌ عیسی‌ بن‌ ماهان‌ را بر ناحیه جبال‌ ولایت‌ داد و لشکری‌ گران‌ با اموالی‌ هنگفت‌ در اختیار او نهاد.

^[59] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص389-390.

علی‌ بن‌ عیسی‌ از پیروزی‌ در این‌ جنگ‌ چندان‌ مطمئن بود که‌ زبیده‌ برای‌ به‌ بند کشیدن‌ مأمون‌، زنجیری‌ سیمین به‌ او داده‌ بود.

^[60] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص406.

از توصیه‌های‌ زبیده‌، هنگام‌ حرکت‌ علی‌ بن‌ عیسی‌ به‌ شرق‌ - که‌ گفت‌ به‌ وقت‌ دستگیری‌ مأمون‌ جایگاه‌ برادر خلیفه را رعایت‌ کند - پیداست‌ که‌ در میان‌ نزدیکان‌ امین‌ تصور دقیق‌ و درستی‌ از وضعیت‌ مأمون‌ وجود نداشته‌ است‌.

^[61] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص405-406.

با این‌همه‌، ظاهراً بجز فضل‌ بن‌ ربیع‌ و علی‌ بن‌ عیسی‌، بیشتر بزرگان‌ و فرماندهان‌ اطراف‌ امین‌، او را از خلع‌ مأمون‌ و جنگ با او باز می‌داشتند.

^[62] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص399-400.

شکست‌ در لشکر خلیفه‌

علی‌ بن‌ عیسی‌ در شعبان 195 به‌ ری رسید.
وی‌ که‌ نیروی‌ نظامی‌ خود را برای‌ پیشبرد جنگ‌ کافی‌ می‌دید، بر آن‌ شد تا نظر ملوک‌ محلّی‌ طبرستان و جبال را جلب‌ کند که‌ به‌ نفع‌ مأمون وارد جنگ‌ نشوند.

^[63] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص408.

با آنکه‌ لشکریان‌ علی‌ بن‌ عیسی‌ بر سپاهیان‌ طاهر بن‌ حسین‌ فرمانده‌ سپاه مأمون‌ فزونی‌ چشمگیری‌ داشتند، اما خراسانیان‌ در پیکاری‌ که‌ در حوالی‌ ری‌ درگرفت‌، بر نیروی‌ خلیفه‌ برتری‌ یافتند و علی‌ ابن‌ عیسی‌ کشته‌ شد و شکست در لشکر خلیفه‌ افتاد.

^[64] احمد یعقوبی‌، تاریخ‌، ج2، ص437، بیروت‌، 1379ق‌/ 1960م‌.

^[65] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص411.

^[66] محمد جهشیاری‌، الوزراء و الکتّاب‌، ج1، ص340، به‌ کوشش‌ عبدالحمید احمد حنفی‌، قاهره‌، 1357ق‌/1938م‌.

شکست مجدد سپاه‌ امین‌

پس‌ از آن‌ مأمون‌ خلع‌ امین‌ را اعلام‌ کرد و در تمام‌ مناطق‌ خراسان‌ با او به‌ خلافت‌ بیعت‌ شد.

^[67] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص411.

خبر این‌ شکست‌ در دربار امین‌ شایعاتی‌ ایجاد کرد، اما امین‌ باز هم‌ با بذل مال ‌، بزرگان‌ دربار را خاموش‌ کرد.

^[68] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص412.

سپس‌ عبدالرحمان‌ بن‌ جبله‌ را برای‌ نبرد با طاهر به‌ ناحیه همدان‌ فرستاد، اما این‌ بار نیز سپاه‌ امین‌ به‌ سختی‌ شکست‌ خورد

^[69] احمد یعقوبی‌، تاریخ‌، ج2، ص438، بیروت‌، 1379ق‌/ 1960م‌.

و طاهر بن‌ حسین‌، عمال‌ خلیفه‌ را از قزوین‌ و دیگر نواحی‌ جبال‌ گریزاند.

^[70] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص415-416.

ناکامی برای سومین بار

امین‌ بار دیگر احمد بن‌ مزید را به‌ مقابله‌ با طاهر فرستاد و با آنکه‌ پیش‌تر سپاهیان‌ او دوبار شکست‌ خورده‌ بودند، به‌ احمد بن‌ مزید سفارش‌ کرد، در صورت‌ دستیابی‌ به‌ مأمون‌ با او به‌ درستی‌ رفتار کند، آنگاه‌ عبدالله‌ بن‌ حمید بن‌ قحطبه‌ را نیز با لشکری‌ گران‌ با احمد بن‌ مزید همراه‌ کرد.

^[71] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص423.

دو لشکر در نزدیکی‌ خانقین آماده جنگ شدند، اما طاهر بن حسین‌ با هوشمندی‌، در سپاه‌ خلیفه‌ تفرقه افکند، چندان‌ که‌ به‌ جای‌ جنگ‌ با سپاه‌ طاهر، میان‌ خود به زد و خورد مشغول‌ شدند.

^[72] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص423.

در این‌ هنگام‌ کار ولایات‌ گوناگون‌ در عراق و شام و حجاز هم‌ به‌ پریشانی‌ افتاده‌ بود؛ چنانکه‌ وقتی‌ امین‌ از شامیان‌ یاری‌ خواست‌، آنان‌ خود بر سر مسائل‌ قبیله‌ای‌ و جز آن‌ به‌ نزاع مشغول‌ بودند.

^[73] طبری‌، تاریخ‌، ج8، ص425-427.

‌ اوضاع‌ پریشان مرکز خلافت‌