توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل ابوعمرو خليفه بن خياط دارای 120 اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ريختگي احتمالي در متون زير ،دليل ان کپي کردن اين مطالب از داخل فایل مي باشد و در فايل اصلي پاورپوینت کامل ابوعمرو خليفه بن خياط،به هيچ وجه بهم ريختگي وجود ندارد

---

بخشی از متن پاورپوینت کامل ابوعمرو خليفه بن خياط :

خلیفه بن خیاط

---

پاورپوینت کامل ابوعمرو خليفه بن خياط بن ابی هُبیره، الاخباری العصفری ملقب به شباب (درگذشته به 240هـ/854م) از مورخان، نسب‌شناسان و حدیث‌شناسان برجسته قرن سوم هجری بود.

فهرست مندرجات

1 - دیباچه
2 - شرح حال خلیفه
3 - مشایخ خلیفه
4 - تالیفات خلیفه
5 - جایگاه خلیفه نزد علمای حدیث و تاریخ
6 - معرفی تاریخ خلیفه
6.1 - شیوه تدوین مطالب
6.2 - علت اهمیت کتاب
6.3 - سبک‌نویسندگی خلیفه
6.4 - منابع کتاب خلیفه
6.5 - ذکر سرایا و غزوات
6.6 - ویژگی‌های کتاب
6.7 - توجه مؤلف به دوره خلافت امویان
6.8 - دربرگیرنده تاریخ دویست‌ساله
7 - جایگاه تاریخ خلیفه
8 - چاپ‌های مختلف تاریخ خلیفه
9 - فهرست منابع
10 - پانویس
11 - منبع

دیباچه

رشد و تکامل تاریخ‌نگاری در گستره فرهنگ و تمدن اسلامی مرهون کوشش مورخان بسیاری است؛ یکی از این مورخان خلیفه بن خیاط عُصفری صاحب دو کتاب تاریخ و طبقات است که در میان پژوهشگران و دانشجویان تاریخ اسلام چندان شناخته شده نیست. وی در اواخر قرن دوم و اوایل قرن سوم قمری در بصره می‌زیسته و یکی از پیشگامان تاریخ‌نگاری به شیوه سال‌شمار و نیز طبقات‌نگاری می‌باشد. در نوشتار حاضر زندگی و کتابِ تاریخ وی به اختصار بررسی شده است.

شرح حال خلیفه

پاورپوینت کامل ابوعمرو خليفه بن خياط بن ابی‌هُبیره

^[1] ابن ندیم، محمد بن اسحاق، الفهرست، ص283.

^[2] ابن خلکان، احمد، وفیات الاعیان و انباء ابناء الزمان، ج2، ص243، تحقیق احسان عباس.

^[3] رازی، ابومحمد، الجرح و التعدیل، ج3، ص378.

^[4] ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، تهذیب التهذیب، ج3، ص160.

^[5] ذهبی، شمس‌الدین محمد، سیر اعلام النبلاء، ج11، ص472.

^[6] زکّار، سهیل، مقدمه طبقات خلیفه بن خیاط، ج1، ص آ و ب.

خلیفه بن خیاط شیبانی عُصْفُری بصری (عُصْفُری منسوب به عُصفُر که با آن لباس را سرخ می‌کنند (شیره گل مُعَصْفِر که در رنگ‌رزی به کار می‌رود))

^[7] ابن خلکان، احمد، وفیات الاعیان، ج2، ص244.

^[8] بغدادی، اسماعیل پاشا، هدیه العارفین اسماء المؤلفین و آثار المصنّفین، ج1، ص350.

معروف به «شَبَّاب» (در این که شبّاب به چه معناست اختلاف وجود دارد)

^[9] ابن خلکان، احمد، وفیات الاعیان، ج2، ص244.

از مورخان و محدثان و نسب‌شناسان برجسته نیمه اول قرن سوم قمری (د 240ق) است. از زندگی شخصی وی اطلاع چندانی در دست نیست، احتمالاً در حدود سال 160ق در بصره متولد شد.

^[10] ذهبی، شمس‌الدین محمد، سیر اعلام النبلاء، ج11، ص473.

آنچه در کتب رجال و تراجم در مورد وی آمده از ذکر نسب و سال وفات و تعداد شیوخ و شاگردان وی فراتر نمی‌رود.
وی در بصره به تحصیل علم پرداخت و احتمالاً بر خلاف رسمِ آن زمان برای تحصیلِ علم مسافرت نکرد، زیرا هیچ یک از منابع حتی خطیب بغدادی به سفر وی برای کسب علم اشاره نکرده‌اند.

^[11] عصفری، خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه بن خیاط، ص5، مقدمه، تحقیق مصطفی نجیب فوّاز، حکمت کشلی فوّاز.

^[12] زکّار، سهیل، مقدّمه طبقات خلیفه بن خیاط، ص آ.

بصره در قرن دوم و سوم قمری یکی از مهم‌ترین مراکز فرهنگ اسلامی عربی به ویژه در زمینه‌های لغت و ادب و حدیث و تاریخ بود. خلیفه از خانواده‌ای اهل علم برخاسته بود. جد وی ابوهُبیره (د 160ق) از رجال ثقه حدیث نزد بخاری و ابن ابی‌حاتم رازی بود، حتی ابن سعد نیز در طبقات خویش از وی روایتی نقل کرده است.

^[13] ابن خلکان، احمد، وفیات الاعیان، ج2، ص244.

پدر خلیفه نیز در حدیث حجت بود.
دوره زندگی وی همزمان با اوج حرکت فرقه معتزله در دوران خلافت مامون و معتصم بود و بنا به روایت وُکَیعْ (ابوبکر محمد بن خلف بن حیان بن صدقه وُکَیْع، معروف به وُکَیع قاضی در آداب برجستگی و تقدم داشته و در پاره‌ای نقاط قضاوت کرده بود و پیش از این‌ها نزد ابوعمر محمد بن یوسف بن یعقوب قاضی کتابت می‌کرد و این کتاب‌ها از اوست: کتاب اخبار القضاه و تاریخهم و احکامهم، کتاب الشریف، کتاب الانواء و بسیاری دیگر)،

^[14] ابن ندیم، محمد بن اسحاق، الفهرست، ص144.

خلیفه بن خیاط نیز همانند دیگر علمای حدیث از مخالفان معتزله بود و حتی یک بار در دفاع از قاضی احمد بن ریاح (قاضی بصره) به مخالفت علنی با معتزله پرداخت

^[15] وکیع، محمد بن خلف، اخبار القضاه، ج2، ص175.

؛ وی همانند استادش یزید بن زریع دارای گرایشات عثمانی بود.

^[16] عصفری، خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه بن خیاط، ص6، تحقیق مصطفی نجیب فوّاز و حکمت کشلی فوّاز.

در تاریخ وفات وی اختلاف است، بیشتر منابع سال 240ق را ذکر کرده‌اند. ابن خلکان آورده است «وی در رمضان سال 230ق فوت کرده است، سال 246ق نیز ذکر شده است».

^[17] ابن خلکان، احمد، وفیات الاعیان، ج2، ص244.

طول عمر وی بنا به گفته ذهبی هشتاد سال بوده است.

^[18] ذهبی، شمس‌الدین محمد، سیر اعلام النبلاء، ج11، ص473.

مشایخ خلیفه

در علوم قرآن و قراءات: ابوعمرو بن علاء (ابوعمرو بن علاء، نام او زبّان فرزند علاء بن عمار مازنی و از اهالی بصره است و بنا به عقیده بعضی از علمای رجال، وی اصلاً ایرانی بوده است. او و پدرش از ترس حجاج به حجاز فرار کردند. قرائت را در مکه و مدینه فرا گرفت. او در کوفه و بصره نیز از افراد زیادی قرائت آموخت به طوری که در میان قاریان هفت‌گانه از نظر تخصص کسی بدو نمی‌رسد. وی در سال 68ق متولد گردید و در سال 154ق در گذشت.)

^[19] خویی، سیدابوالقاسم، البیان فی تفسیر القرآن، ص133.

از مشهورترین قُرّا؛ در حدیث: یزید بن زُریع (یزید بن زُرَیع، ابومعاویه بصری عشی از محدثان بصری است. ابن سعد او را در طبقه ششم اهل بصره می‌آورد و می‌گوید «کان ثقه حجه کثیر الحدیث». وی در بصره در سال 182ق درگذشت. وی دارای گرایش‌های عثمانی بود.)،

^[20] زرکلی، خیرالدین، الاعلام، ج8، ص182.

محمّد بن جعفر غُنْدَر (محمد بن جعفر غُنْدَر، محمد بن جعفر بن دُرّان الهذلی، ابوعبداللّه، معروف به غُنْدَر، محدث و عابد بصری. حدود هفتاد سال زیست. وی صحیح‌ترین مردم در کتابت حدیث بود)،

^[21] زرکلی، خیرالدین، الاعلام، ج6، ص69.

سفیان بن عُیَیْنَه (سفیان بن عُیَیْنَه، در 107ق (725. م) در کوفه زاده شد و در مکه رشد یافت. محدث و مفسر و فقیهی بزرگ بود. در 196ق (811. م) در مکه درگذشت.)،

^[22] سزگین، فؤاد، تاریخ نگارش‌های عربی، ص139، ترجمه و تدوین و آماده سازی مؤسسه نشر فهرستگان.

ابوداود طَیالِسی (ابوداود طَیالسی، ابوداود سلیمان بن داود بن الجارود الطَیالسی (ت 133ق/755م در بصره، د. 4203ق/818م). از سفیان ثوری، شعبه و دیگران روایت کرده و احمد بن حنبل، علی بن مَدینی و دیگران نیز از او روایت کرده‌اند. وی به حافظه نیکوی خود می‌بالید و به این که می‌تواند بدون بهره جستن از مآخذ مکتوب املا کند، ولی همین امر سبب پاره‌ای خطاها شده است.)

^[23] سزگین، فؤاد، تاریخ نگارش‌های عربی، ص141، ترجمه و تدوین و آماده سازی مؤسسه نشر فهرستگان.

و عبدالرحمن بن مهدی (عبدالرحمن بن مهدی بن حسان العنبری البصری اللؤلؤی از ائمه حفاظ و داناترین کس به حدیث در عصر خود بود. او را در حدیث تصنیفاتی است. وی به سال 135ق متولد شد و در 198ق درگذشت.)

^[24] زرکلی، خیرالدین، الاعلام، ج3، ص339.

از بزرگ‌ترین محدثان قرن دوم؛ در تاریخ: علی بن محمّد مدائنی (علی بن محمّد مَدائنی، ابوالحسن علی بن محمّد بن عبداللّه بن ابی‌سیف، اخباریِ نامدار عراقی به سال 135ق در بصره دیده به جهان گشود. ابن ندیم در الفهرست 239 کتاب از تالیفات او را ذکر کرده است. در تاریخ وفات وی اختلاف است، سال‌های 235 و 215 و 225 ذکر شده است. خدمت عمده‌ای که مدائنی به علم تاریخ کرده است نظم بخشی و تدوین متوازن و منسجم اطلاعاتِ تاریخی موجود عصر خود است.)

^[25] آئینه‌وند، صادق، علم تاریخ در گستره تمدن اسلامی، ج1، ص477-479.

و ابوعُبَیْدَه مَعْمَر بن مُثَنّی (ابوعُبَیدَه مَعْمَر بن مُثَنّی تَیْمی، وی معلومات خویش را از راویان بَدَوی مربد در بصره به دست می‌آورد، از همین‌رو توانست روایاتِ قبیله‌ای و محلی و خانوادگی اعراب شمال را یک‌جا گرد آورد. جاحظ و ابوالفرج اصفهانی و ابن ندیم هر یک به تبحّر او در علوم جاهلی و اسلامی گواهی داده‌اند. آثار او را بیش از 103 کتاب نوشته‌اند. با این‌که ابوعبیده گرایش شعوبی دارد، ولی هم مورّخان و هم لُغویان به او اعتماد کرده‌اند. در تاریخ طبری بیش از پنجاه مورد از او یاد شده است. مرگش را سال 211ق ذکر کرده‌اند.)

^[26] آئینه‌وند، صادق، علم تاریخ در گستره تمدن اسلامی، ج1، ص512-514.

از برجسته‌ترین اخباریان عصر وی؛ در انساب: هشام کلبی (هشام کلبی، ابومُنْذر هشام بن محمّد بن سائب کلبی در کوفه دیده به جهان گشود. تاریخ قدیم را از پدرش به ارث برد و در انساب نیز از کتاب پدرش سود گرفت. گفته‌اند همچون پدرش از کتیبه‌ها و نوشته‌های کنیسه‌ها و دیرهای حیره برای اطلاع از تاریخ لخمیان استفاده کرد. امام صادق (علیه‌السّلام) او را مقرّب می‌داشت و به محضر خویش می‌پذیرفت و از دانش خود بهره‌مند می‌فرمود. تالیفات او را بیش از 142 کتاب ذکر کرده‌اند. در سال 204ق درگذشت.)

^[27] آئینه‌وند، صادق، علم تاریخ در گستره تمدن اسلامی، ص483-485.

و ابوالیقظان سُحیم بن حَفص (ابویَقْظان سُحَیْم یا عامر بن حَفْص از بزرگان تاریخ و از آشنایان به تاریخ جاهلیّت است. گفته‌اند او اولین کسی است که در انساب از انساب قبیله‌ای، دست به تالیف در انسابِ عام زده است. ابن قتیبه در المعارف و طبری در تاریخ از او نقل کرده‌اند. مرگش به سال 190ق اتفاق افتاده است.)

^[28] آئینه‌وند، صادق، علم تاریخ در گستره تمدن اسلامی، ص488.

مشهور به «نَسّابه» از مشهورترین نسب‌شناسان و بسیاری دیگر.

^[29] عُمَری، اکرم ضیاء، مقدمه طبقات خلیفه بن خیاط، ص13.

تالیفات خلیفه

ابن ندیم پنج کتاب برای وی برشمرده است: کتاب الطبقات؛ کتاب التاریخ؛ طبقات القُرّاء؛ تاریخ الزَّمنی و العُرْجان و المَرْضی و العُمْیان؛ اجزاء القرآن و اعشاره و اسباعه و آیاته.

^[30] ابن ندیم، اسحاق بن محمد، الفهرست، ص283.

اسماعیل پاشا بغدادی، علاوه بر پنج کتاب فوق، کتاب المسند فی الحدیث را به وی نسبت داده است.

^[31] بغدادی، اسماعیل پاشا، هدیه العارفین اسماء المؤلفین و آثار المصنّفین، ج1، ص350.

از شش کتاب خلیفه تنها دو کتاب طبقات و تاریخ به دست ما رسیده که چندین بار به چاپ رسیده است.

جایگاه خلیفه نزد علمای حدیث و تاریخ

اکثر علمای حدیث و تاریخ، خلیفه را فردی درست و ثقه معرفی کرده‌اند و تنها ابن ابی‌حاتم رازی و علی بن مدینی از وی به نیکی یاد نکرده‌اند.

^[32] رازی، ابومحمد، الجرح و التعدیل، ج3، ص378.

^[33] زکّار، سهیل، مقدّمه طبقات خلیفه بن خیاط، صجو د.

علما و نویسندگان از وی با تعابیری چون «الامام الحافظ»،

^[34] ابن خلکان، احمد، وفیات الاعیان، ج2، ص243.

^[35] ذهبی، شمس‌الدین محمد، تذکره الحفاظ، ج2، ص19.

«احد ائمه التاریخ»،

^[36] دمشقی، اسماعیل بن کثیر، البدایه و النهایه، ج10، ص322.

«محدث نسابه اخباری علامه»

^[37] ذهبی، شمس‌الدین محمد، تذکره الحفاظ، ج2، ص19.

و «مثقفاً عالماً بایام الناس و انسابهم»

^[38] سمعانی، عبدالکریم بن محمد، الانساب، ج9، ص316.

یاد کرده‌اند. برای وثاقت وی دو دلیل ذکر کرده‌اند؛ اول در پیش گرفتن روش محدثان در گزارش تاریخ (ٍ ادامه مقاله) و دیگر بصری بودن وی. بصری‌ها به سبب داشتن تمایلات عثمانی نزد علمای رجال و حدیث ثقه می‌باشند.

^[39] جعفریان، رسول، منابع تاریخ اسلام، ص122.

بخاری در صحیح هفت حدیث از وی نقل کرده است. علاوه بر وی کسانی چون بَقی بن مَخْلَد، حَرْب الکرمانی، عبدالله بن عبدالرحمن دارمی، احمد بن حنبل و بسیاری دیگر از وی حدیث روایت کرده‌اند.

^[40] ذهبی، محمد، سیر اعلام النبلاء، ج11، ص473.

^[41] ابن حجر عسقلانی، احمد بن علی، تهذیب التهذیب، ج3، ص160.

معرفی تاریخ خلیفه

خلیفه کتاب خویش را با تعریف کلمه تاریخ آغاز می‌کند، وی نیز همانند بسیاری از مورخان کهن، تاریخ را به معنای سال و به طور عمده به معنای تقویم اعم از سال تولد و درگذشت و سال رخ دادنِ حوادث و مانند اینها به کار می‌برد. وی در مقدمه کتاب در تعریف تاریخ می‌نویسد «این کتاب تاریخ است و مردم امر حج و روزه خویش و نیز عِدّه زنان و زمان دیون خود را با تاریخ تعیین می‌کنند» و به آیه 189 بقره و 12 اِسراء و 5 یونس استناد می‌کند.

^[42] عصفری، خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه بن خیاط، ص24.

خلیفه معتقد است مردم پیوسته واقعه‌ای مهم را برای تاریخ‌گذاری انتخاب می‌کرده‌اند، وقایعی چون هبوط آدم (علیه‌السّلام) از بهشت، بعثت حضرت نوح (علیه‌السّلام)، طوفان نوح (علیه‌السّلام)، در آتش شدن ابراهیم (علیه‌السّلام) و بنیان کعبه. وی به نقل از ابوعُبیده مَعْمَر بن مُثنی می‌گوید ایرانیان پیوسته تاریخ کارهایشان را می‌شناسند و مبدا تاریخ نزد آنان پادشاهی یَزْدجِرْد بن شهریار می‌باشد.

^[43] عصفری، خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه بن خیاط، ص24.

وی در ادامه از مبداهای تاریخی مختلفی چون بنیان کعبه، مرگ کعب بن لُؤی و حمله ابرهه، که اعراب پس از هر حادثه برای مدتی آن را حفظ می‌کردند، سخن به میان می‌آورد. بعد، از پیدایش تاریخ قمری به دستور عمر بن خطاب بر اساس هجرت حضرت رسول (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) از مکه به مدینه سخن گفته است. وی معتقد است ابتدا صحابه در مورد این که از سال تولد، بعثت، هجرت یا وفات حضرت رسول (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) کدام یک را مبدا قرار دهند اختلاف کردند تا این که به امر عمر بن خطاب هجرت را که جدا کننده دارالشرک از دارالایمان و حق از باطل بود مبدا تاریخ نهادند.

^[44] عصفری، خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه بن خیاط، ص24.

^[45] عاملی، سیدجعفر مرتضی، دراسات و بحوث فی التاریخ و الإسلام، ج3، ص35-40.

(در صحّت این خبر تردید کرده‌اند)
خلیفه بحث تاریخی خویش را از تولد پیامبر آغاز می‌کند و بدون ذکر رویدادهای دوران مکی، تا سال 232ق یعنی هشت سال قبل از وفاتش ادامه می‌دهد. نکته در خور توجه این‌که خلیفه بر خلاف بسیاری از مورخان دیگر چون دینوری (د. 282ق)، یعقوبی (د. 284ق) و طبری (د. 310ق) که کتاب خویش را با داستان آفرینش، تاریخ انبیا و اقوام و پادشاهان پیش از اسلام شروع می‌کنند اثر خویش را با ذکر تولد و وفات حضرت رسول (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) شروع می‌نماید و با این‌که خود عالم به انساب قبایل عرب و ایام عرب می‌باشد هیچ ذکری از آن‌ها به میان نمی‌آورد. در واقع چارچوب تاریخ نزد خلیفه به تاریخ اسلام محدود می‌باشد. این نکته از آن‌جا استنباط می‌شود که وی حتی به وقایع دوران مکی نمی‌پردازد و آغاز تاریخ را ورود حضرت رسول (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) به مدینه می‌داند.

^[46] ناجی، عبدالجبار، اسهامات مورخی البصره فی الکتابه التاریخیه، ص179.

شاید علت نیاوردن تاریخ دوران مکی ناشی از همان نگاه اسلامی وی به تاریخ باشد چون وی از مکه با نام «ارض شرک» و از هجرت با عنوان «فارق حق از باطل» یاد می‌کند.

شیوه تدوین مطالب

شیوه تدوین مطالب تاریخی نزد خلیفه جامعِ دو شیوه سالشمارانه و حدیثی خبری است، یعنی تاریخ وقایع و تراجم احوال و سیره و مغازی و فتوح (البته بسیار فشرده و مختصر) را ذیل سال و به روش روایی (ذکر روایات مختلف درباره حوادث و اخبار تاریخی با درج سلسله اسناد به طور کامل یا ناقص) می‌آورد. در واقع کتاب وی یکی از قدیمی‌ترین کتب موجود تاریخی به شیوه سال‌شمارانه است.

علت اهمیت کتاب

اهمیت این کتاب در آن است که حاوی قدیمی‌ترین شرح وقایع عمده اسلامی است که به ما رسیده، زیرا کتب پیش از آن یا تک‌نگاری‌هایی بیش نبود یا چون سیره ابن اسحاق و طبقات ابن سعد علی رغم داشتنِ مطالب بسیاری در مورد تاریخ اسلام تنها به قسمتی از آن می‌پرداختند، در ضمن از لحاظ سبک نویسندگی نیز حائز اهمیت است،

^[47] i. S. Zakar، » Ibn Khayyat al-usfuri «، in EI2، New edition، V. 3، Leiden، E. J. Brill، 1971، P. 838.

چنان‌که روش وی در کتابتِ تاریخ جامع بین روش علمای حدیث و اخباریان می‌باشد. وی در بسیاری جاها به روش اول متمایل است و این تمایل از آن‌جا آشکار می‌شود که وی بر ذکر اسانید روایات و تراجم و طبقات رجال و وفیات آن‌ها بسیار تکیه می‌کند، علاوه بر این وی بر مورخین مدینه و راویان آن‌ها بیشتر اعتماد دارد.

سبک‌نویسندگی خلیفه

در مورد سبک نویسندگی وی دو نکته در خور ذکر است؛ یکی این‌که وی در ذکر اسانید روایات هر قدر به زمان خویش نزدیک می‌شود تساهل بیشتری نشان می‌دهد یعنی در هنگام کتابت سیره نبوی و اخبار خلفای راشدین سند روایت را به طور کامل ذکر می‌کند، ولی از آغاز دولت اموی به تدریج در ذکر اسانید اهتمام نمی‌ورزد و در روایت تاریخ دولت عباسی تقریباً در اکثر مواقع از ذکر اسانید طفره می‌رود. نکته دیگر تامل و احتیاط در پذیرش روایات به ویژه روایاتی است که درباره وقایع مهم تاریخ اسلام آمده است. در واقع خلیفه همانند جستجوگری جدی در پی یافتن روایات و اطلاعات صحیحی است که حاوی ذکر تاریخ (روز، ماه و سال) واقعه می‌باشند، مانند تاریخ زمان تولد حضرت رسول (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) و مدت اقامت وی در مکه، و تاریخ دقیق برخی از غزوات حضرت رسول (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) و سرایا و این که اولین سریه در چه تاریخی رخ نموده و فرمانده‌اش که بوده است. همچنین وی در صدد است که تاریخ دقیق بعضی از فتوحات اسلامی و وفیات خلفا و کارگزاران آن‌ها را عرضه کند.

منابع کتاب خلیفه

خلیفه در سیره به طور عمده بر ابن اسحاق تکیه دارد و اخبار را مستقیماً یا با یک واسطه از طریق بکر بن سلیمان یا وَهْب بن جَریر بن حازم از وی نقل می‌کند. وی علاوه بر این از کتاب تاریخ الخلفاء ابن اسحاق نیز بهره برده و روایات متعددی درباره دوره خلفای راشدین از وی نقل کرده است. بیش از صد بار نام ابن اسحاق در کتاب تاریخ خلیفه آمده است.

^[48] ناجی، عبدالجبار، اسهامات مورخی البصره فی الکتابه التاریخیه، ص191.

^[49] عصفری، خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه بن خیاط، ص26.

البته وی اکثر روایات ابن اسحاق را به صورت مختصر و فشرده ذکر می‌کند و از تشریح وقایع می‌پرهیزد.

^[50] عصفری، خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه بن خیاط، ص15.

^[51] عصفری، خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه بن خیاط، ص19.

^[52] عصفری، خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه بن خیاط، ص25.

راوی یا نویسنده دیگری که خلیفه از او بهره برده است وَهْب بن جَریر بن خازم اَزْدی (د. 206ق) است. خلیفه در موضوعِ جنگ جمل و وقایع ردَّه و اخبار خوارج بصره، مواردی از او نقل کرده است.

^[53] عصفری، خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه بن خیاط، ص61.

^[54] عصفری، خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه بن خیاط، ص112.

^[55] عصفری، خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه بن خیاط، ص139.

^[56] عصفری، خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه بن خیاط، ص136.

ابوالحسن علی بن محمد مدائنی (د. 225ق) اخباریِ نامدار عراقی، یکی دیگر از منابع خلیفه است.

^[57] عصفری، خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه بن خیاط، ص16 - 260.

در بخش فتوحات و اخبار خلفای راشدین، پنجاه درصد نقل‌ها از مدائنی و به احتمال از کتاب جمل و کتاب صفین و کتاب خوارج اوست.

^[58] ناجی، عبدالجبار، اسهامات مورخی البصره فی الکتابه التاریخیه، ص192.

شاید به همین علت است که کلود کاهن معتقد است که کتاب تاریخ خلیفه از آنِ مدائنی است.

^[59] کاهن، کلود، درآمدی بر تاریخ اسلام در قرون وسطی، ص165، ترجمه اسداللّه علوی.

اما این نظر قطعاً صحیح نیست، زیرا اگر چه خلیفه از مدائنی روایات بسیاری نقل کرده است، ولی همان‌گونه که گفته شد بیشتر روایات مربوط به سیره از ابن اسحاق نقل شده است و تنها تا وقایع سال 131ق از مدائنی روایت می‌کند.
از دیگر کسانی که خلیفه از آن‌ها روایت کرده و محتمل است که وی از مکتوبات آن‌ها با اجازه یا شفاهاً روایاتی را نقل کرده باشد عبارت‌اند از: ابوعبیده معمر بن مُثنی

^[60] عصفری، خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه بن خیاط، ص24.

^[61] عصفری، خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه بن خیاط، ص45-46.

^[62] عصفری، خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه بن خیاط، ص57.

^[63] عصفری، خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه بن خیاط، ص60.

^[64] عصفری، خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه بن خیاط، ص62.

^[65] عصفری، خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه بن خیاط، ص90.

^[66] عصفری، خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه بن خیاط، ص114.

(د. 209ق)، ابویقظان نَسّابه

^[67] عصفری، خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه بن خیاط، ص53.

^[68] عصفری، خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه بن خیاط، ص64.

^[69] عصفری، خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه بن خیاط، ص93-94.

^[70] عصفری، خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه بن خیاط، ص97.

^[71] عصفری، خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه بن خیاط، ص105.

^[72] عصفری، خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه بن خیاط، ص109-110.

(د. 190ق)، هشام کلبی

^[73] عصفری، خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه بن خیاط، ص8.

^[74] عصفری، خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه بن خیاط، ص67.

^[75] عصفری، خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه بن خیاط، ص70.

^[76] عصفری، خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه بن خیاط، ص92.

^[77] عصفری، خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه بن خیاط، ص98.

^[78] عصفری، خل