توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل ابوعمرو جرير بن عبدالله بجلي دارای 120 اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ريختگي احتمالي در متون زير ،دليل ان کپي کردن اين مطالب از داخل فایل مي باشد و در فايل اصلي پاورپوینت کامل ابوعمرو جرير بن عبدالله بجلي،به هيچ وجه بهم ريختگي وجود ندارد

---

بخشی از متن پاورپوینت کامل ابوعمرو جرير بن عبدالله بجلي :

ابوعبدالله جریر بن عبدالله بجلی

---

جَریرِ بْنِ عَبْدُاللّهِ بَجَلی، ابوعمرو یا ابـوعبـدالله (د ح51 ـ 54ق/671 ـ 674 م)، صحابی پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) و از مردان مشهور نیمه نخست سده یک قمری است.

فهرست مندرجات

1 - معرفی اجمالی
2 - نسب
3 - ویژگی‌های ظاهری
4 - جریر در دوران پیامبر
4.1 - تخریب بتکده ذوالخلصه
4.2 - تباله
4.3 - مأموریت
5 - جریر در دوران خلفا
5.1 - خلافت ابوبکر
5.1.1 - سرکوبی قبایل شورشی
5.1.2 - شرکت در نبرد
5.2 - خلافت عمر
5.2.1 - محل سکونت
5.2.2 - سخنی از طبری
5.2.3 - فتوحات
5.3 - خلافت عثمان
5.3.1 - والی همدان
6 - جریر در دوران امام علی
6.1 - عزل جریر
6.2 - رجالی معروف
6.3 - ملاقات با معاویه
6.4 - نپذیرفتن دعوت معاویه
7 - واپسین واقعه‌
7.1 - امان طلبیدن
8 - محل مرگ
9 - نقل روایت
10 - فضایل
11 - انتقاد
12 - مسجد ملعونه
13 - فرزندان
14 - سرانجام
15 - فهرست منابع
16 - پانویس
17 - منبع

معرفی اجمالی

جریر بن عبدالله بجلی که از صحابه پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) به شمار می‌رود، کنیه وی ابوعمرو بود

^[1] واقدی، محمد بن سعد کاتب، الطبقات الکبری، ج6، ص468، ترجمه محمود مهدوی دامغانی تهران، انتشارات فرهنگ و‌ اندیشه، 1374ش.

و در یمن به دنیا آمد.

^[2] واقدی، محمد بن سعد کاتب، الطبقات الکبری، ج6، ص99.

نسب

نسب او به بنی‌بَجیله، یکی از تیره‌های قبیله یمانی ازد می‌رسید.

^[3] کلبی، هشام، نسب معد و الیمن الکبیر، ج1، ص375 ـ 376، به کوشش ناجی حسن، بیروت، 1408ق/1988م.

^[4] محمد بن ‌درید، الاشتقاق، ج1، ص515 516، به کوشش عبدالسلام محمد هارون، قاهره، 1958م.

^[5] ابن ‌حزم، علی، جَمهره‌ انساب العرب، ج1، ص387، به کوشش عبدالسلام محمد هارون، قاهره، 1382ق/1962م.

^[6] ابن عساکر، علی، تاریخ مدینه دمشق، ج72، ص69، به کوشش علی شیری، بیروت، 1415ق/1995م.

درباره نسب او در کتاب زندگی محمد (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) به نقل از ابن اسحاق آمده است: دو قبیله خثعم و بجیله نسبشان بانمار می‌رسد، و جریر بن عبدالله بجلی که بزرگ قبیله بجیله است، این معنی را در شعر خویش بیان کرده و این جریر همان کسی است که درباره‌اش گفته‌اند:
لولا جریر هلکت بجیله نعم الفتی و بئست القبیله
و قبیله بجیله خود را به قبایل یمن ملحق ساختند؛ از‌این‌رو آنان را یمانی می‌خوانند.

^[7] ابن هشام، السیره النبی (زندگانی محمد (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) پیامبر اسلام)، ترجمه سیدهاشم رسولی، ج1، ص50، تهران، انتشارات کتابچی، 1375ش.

^[8] ابن هشام، السیره النبی، ج1، ص15.

^[9] ابن هشام، السیره النبی، ج1، ص74.

ویژگی‌های ظاهری

در مورد خصوصیات ظاهری او آمده است که وی دارای قد بلندی بود؛ به صورتی که بر بالای کوهان شتر می‌نشست و مردی بود، زیبا و دارای کمالات که او را یوسف امت می‌گفتند.

^[10] مقدسی، مطهر بن طاهر، البدء و التاریخ (آفرینش و تاریخ)، ج2، ص796، ترجمه محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران، نشر آگه، سال 1374ش.

^[11] مقدسی، مطهر بن طاهر، البدء و التاریخ، ج5، ص103.

جریر در دوران پیامبر

وی از یاران رسول‌ الله بود که در رمضان سال دهم به حضور پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) مشرف شدند و دین اسلام را پذیرا شد.

^[12] طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج3، ص158.

^[13] طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج4، ص1286، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران، نشر اساطیر، سال 1375ش.

محمد بن عمر اسلمی ‌از عبدالحمید بن جعفر از پدرش نقل می‌کند که می‌گفته است، جریر بن عبدالله بجلی در سال دهم هجرت همراه 150 نفر از قوم خود به مدینه آمد. پیش از آمدن او رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) فرمود، از این دره بهترین شخص یمن پیش شما خواهد آمد که بر چهره‌اش نشان پادشاهی است و در آن موقع جریر در حالی که سوار بر شتر خود بود، همراه قوم خویش آمد و همگی مسلمان شدند و بیعت کردند.

^[14] واقدی، محمد بن سعد کاتب، الطبقات الکبری، ج1، ص335، ترجمه محمود مهدوی دامغانی تهران، انتشارات فرهنگ و‌ اندیشه، 1374ش.

این فرموده رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) را ذوالرمه به صورت شعر درآورد و چنین گفت:
علی وجه منّ مسحه من ملاحه و تحت الثیاب الشین لو کان بادی

^[15] بحرانی، میثم بن علی بن میثم، ترجمه شرح نهج البلاغه، ترجمه قربان‌علی محمدی مقدم و علی‌اصغر نورایی یحیی‌زاده، ج1، ص218، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی‌آستان قدس رضوی، 1375ش.

تخریب بتکده ذوالخلصه

در همان سال به دستور پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) به تباله رفت و بعد از کشتن بسیاری از آنان،

^[16] شراب، محمد محمدحسن، المعالم الاثیره، ص425، ترجمه حمیدرضا شیخی، تهران، نشر معشر، 1383ش.

بتکده معروف برخی قبایل عرب را که در آن‌جا واقع بود و به «ذوالخلصه» معروف بود، خراب کرد.

تباله

تباله منطقه‌ای بین مکه و مدینه است که در تعیین دقیق محل آن اختلاف است؛ اما قدر مسلم آن است که در جنوب جزیره العرب، میان جنوب عربستان سعودی و نواحی یمن شمالی واقع است.

^[17] شراب، محمد محمدحسن، المعالم الاثیره، ص154، ترجمه حمیدرضا شیخی، تهران، نشر معشر، 1383ش.

^[18] شراب، محمد محمدحسن، المعالم الاثیره، ص69.

جریر بن عبدالله بجلی پیش فروه بن عمرو بیاضی منزل کرد و پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) از او در مورد اخبار قوم خودش سؤال می‌فرمود و او می‌گفت خداوند متعال اسلام را آشکار ساخته و در مسجدهای ایشان اذان گفته می‌شود و قبایل بت‌هایی را که می‌پرستیده‌اند، شکسته و بت‌خانه‌ها را ویران کرده‌اند.

^[19] واقدی، محمد بن سعد کاتب، الطبقات الکبری، ج1، ص335، ترجمه محمود مهدوی دامغانی تهران، انتشارات فرهنگ و‌اندیشه، 1374ش.

^[20] واقدی، محمد بن سعد کاتب، الطبقات الکبری، ج1، ص261.

مأموریت

در همین سال که سال وفات پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) بود، وی از طرف رسول خدا مأموریت یافت تا به اسود برود و مردم این منطقه را به اسلام دعوت کند، وی نیز چنین کرد؛ اما مردم اسود اجابت نکرده و هم‌چنان بر کفر خود باقی ماندند.

^[21] بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، ص125.

^[22] بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، ص152، ترجمه محمد توکل، تهران، نشر نقره، سال 1337ش.

هم‌چنین در مورد یکی از مأموریت‌های وی از سوی پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم)، در الطبقات الکبری آمده است:
رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) جریر بن عبدالله بجلی را پیش ذوالکلاع بن ناکور بن حبیب بن مالک بن [[|حسان بن تبّع|حسان]] بن تبّع و پیش ذو عمرو فرستاد و آن دو را به اسلام دعوت فرمود که هر دو مسلمان شدند. ضریبه دختر ابرهه بن صباح که همسر ذوالکلاع بود نیز مسلمان شد و هنگامی ‌که رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) رحلت فرمود، جریر بن عبدالله هم‌چنان پیش آن دو بود و ذو عمرو خبر رحلت رسول خدا را به او داد.

^[23] واقدی، محمد بن سعد کاتب، الطبقات الکبری، ج1، ص251، ترجمه محمود مهدوی دامغانی تهران، انتشارات فرهنگ و ‌اندیشه، 1374ش.

^[24] واقدی، محمد بن سعد کاتب، الطبقات الکبری، ج1، ص203،

جریر در دوران خلفا

جریر بجلی بعد از رحلت پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) نیز در خدمت خلفا بود.

خلافت ابوبکر

در زمان خلافت ابوبکر، طبق دستور خلیفه، به کمک مسلمانان قبیله خود رفت و با مزاحمان آن‌ها که برخی مرتدان عرب بودند، به جنگ پرداخت و با پیروزی این جنگ را به پایان برد و شر آنان را از مردم منطقه رفع نمود. بعد از آن به طرف قبیله خثعم رفت و با کسانی که ذی خلصه را یار کردند، نبرد نمود و طبق دستوری که خلیفه داده بود، انجام داد؛ البته کسی در مقابل او نایستاد به جز عده کمی ‌که همه را به هلاکت رساند.

^[25] ابن اثیر، عزالدین علی، الکامل، ترجمه ابوالقاسم حالت و عباس خلیلی، ج8، ص87، تهران، نشر مؤسسه مطبوعاتی، سال 1371ش.

سرکوبی قبایل شورشی

چون ابوبکر به خلافت رسید، جریر مأموریت سرکوب قبایل شورشی در نواحی جایگاه بت ذوالخلصه را با موفقیت به انجام رسانید و چنان‌که دستور داشت، در انتظار فرمان خلیفه، به نجران رفت.

^[26] طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج3، ص322.

^[27] طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج3، ص427.

از این دوره به بعد، جریر به عنوان یکی از سرداران فتوحات در نواحی مرزی ایران، در حوادث نقش داشته است، اما در روایات مربوط به این موضوع، اختلاف بسیار است. بنا بر روایتی، مأموریت جریر در سواد (عراق کنونی) در خلافت ‌ابوبکر آغاز شد که خلیفه او را به مدد خالد بن ولید به یمامه فرستاد.

^[28] بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، ج2، ص296.

^[29] بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، ج1 (2)، ص245، به کوشش دخویه، لیدن، 1863م.

^[30] ابن ‌حبیش، عبدالرحمان، الغزوات، ج2، ص38 ـ 39، به کوشش سهیل زکار، بیروت، 1412ق/1992م.

به روایت ابن ‌اسحاق، جریر پس از شکست اعراب در جنگ بویب، با شماری از قوم خود به نزد عمر آمد و خلیفه آنان را به رفتن به سواد تشویق و مردی از بجلیان را بر ایشان سرور کرد؛ اما بجلیان به تحریک جریر نپذیرفتند تا آن‌که عمر سروری به جریر داد.

^[31] طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج3، ص471.

‌

^[32] ابن ‌اثیر، علی، اسد الغابه، ج1، ص333، به کوشش محمدابراهیم بنا و دیگران، قاهره، 1970م.

^[33] یعقوبی، احمد، تاریخ یعقوبی، ج2، ص142 143، به کوشش هوتسما، لیدن، 1969م.

شرکت در نبرد

ظاهـراً جریر ــ که به رفتن به شام تمایل بیشتری داشت ــ در مقابـل دریافت امتیازات مالـی، حاضر به شرکت در نبرد شد.

^[34] بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، ج1 (2)، ص253، به کوشش دخویه، لیدن، 1863م.

^[35] بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، ج1 (2)، ص267، به کوشش دخویه، لیدن، 1863م.

^[36] طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج3، ص460.

^[37] طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج3، ص462.

^[38] ابن ‌حبیش، عبدالرحمان، الغزوات، ج2، ص86-87، به کوشش سهیل زکار، بیروت، 1412ق/1992م.

وی فرمان‌دهی مثنّی بن حارثه را نیز نپذیرفت تا آن‌که عمر اندکی بعد، هر دو را تحت امر سعد بن ابی‌وقاص قرار داد

^[39] طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج3، ص472.

^[40] خلیفه بن خیاط، تاریخ، ج 1، ص116، به کوشش سهیل زکار، دمشق، 1960م.

جریر در نخستین درگیری در ناحیه نُخیله، با قتل مهران، پیروز شد (13-14ق)، گر‌چه بر سر غارت جنگ‌ افزار سردار ایرانی با مردی دیگر به نزاع پرداخت.

^[41] بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، ج2، ص299.

^[42] بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، ج1 (2)، ص254، به کوشش دخویه، لیدن، 1863م.

^[43] یعقوبی، احمد، تاریخ یعقوبی، ج2، ص142 143، به کوشش هوتسما، لیدن، 1969م.

^[44] طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج3، ص466.

^[45] طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج3، ص469.

^[46] بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، ج 1 (2)، ص245، به کوشش دخویه، لیدن، 1863م.

^[47] بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، ج2، ص311.

خلافت عمر

در دوره خلافت عمر بن خطاب به سرپرستی قبیله بجلیه برگزیده شد و به عنوان رئیس آنان انجام وظیفه نمود؛ زیرا وی افراد این قبیله را که بین سایر قبایل پراکنده بودند، یک‌جا جمع نمود و لذا ریاست آنان را بر عهده گرفت.

^[48] ابن اثیر، عزالدین علی، الکامل، ترجمه ابوالقاسم حالت و عباس خلیلی، ج8، ص200، تهران، نشر مؤسسه مطبوعاتی، سال 1371ش.

او در جنگ‌هایی که در دوره عمر بن خطاب روی داد، حضور مستمر داشت و در برخی از این جنگ‌ها فرمان‌دهی سپاه را بر عهده داشت. در ماه رمضان سال سیزدهم که عمر مردم را برای فتح عراق به این منطقه فرستاد تا از سپاه مثنی حمایت کنند، از جریر بجلی نیز درخواست کرد که با قبیله خود به کمک مثنی بود،

^[49] رازی، ابوعلی مسکویه، تجارب اللامم، ترجمه ابوالقاسم امامی، ج1، ص281، تهران، انتشارات سروش، 1369ش.

و چون شمار مردم زیاد شد، عمر رایت فرمان‌دهی را برای جریر بن عبدالله بجلی بست، جریر با مردم حرکت کرد و چون به ثعلبیه رسید، مثنی با همراهان خود به او پیوست و به سوی حیره حرکت کردند

^[50] دینوری، ابوحنیفه احمد بن داوود، اخبار الطوال، ص145، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، تهران، نشر نی، سال 1371ش.

و با فرمان‌دهی جریر، عراق تسلیم مسلمانان شد.
بنا بر روایتی نامشهور، جریر بن عبدالله در خلافت عمر با اهل انبار صلح کرده بود.

^[51] بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، ج1 (2)، ص246، به کوشش دخویه، لیدن، 1863م.

^[52] بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، ج2، ص301.

در نبرد قادسیه جریر از سران سپاه بود.

^[53] طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج3، ص575.

^[54] احمد دینوری، الاخبار الطوال، ج1، ص122، به کوشش عبدالمنعم عامر، قاهره، 1959م.

^[55] احمد دینوری، الاخبار الطوال، ج1، ص123، به کوشش عبدالمنعم عامر، قاهره، 1959م.

^[56] ابن ‌حبیش، عبدالرحمان، الغزوات، ج2، ص214، به کوشش سهیل زکار، بیروت، 1412ق/1992م.

^[57] ذهبی، احمد، سیر اعلام النبلاء، ج2، ص535، به کوشش شعیب ارنؤوط و دیگران، بیروت، 1404ق/1984م.

او در نبرد جلولاء نیز مشارکت داشت،

^[58] بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، ج1 (2)، ص264 ـ 265، به کوشش دخویه، لیدن، 1863م.

^[59] بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، ج2، ص324.

^[60] احمد دینوری، الاخبار الطوال، ج1، ص129، به کوشش عبدالمنعم عامر، قاهره، 1959م.

سپس در 18-19ق‌ حلوان را گشود

^[61] ابن خیاط، خلیفه، تاریخ، ج1، ص139، به کوشش سهیل زکار، دمشق، 1960م.

^[62] بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، ج2، ص324.

^[63] بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، ج1 (2)، ص301، به کوشش دخویه، لیدن، 1863م.

و به فرمان عمر به یاری ابوموسی اشعری در نواحی شوشتر رفت.

^[64] ابن خیاط، خلیفه، تاریخ، ج1، ص138 139، به کوشش سهیل زکار، دمشق، 1960م.

^[65] بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، ج1 (2)، ص380، به کوشش دخویه، لیدن، 1863م.

^[66] بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، ج2، ص467.

هم در این مأموریت، او رامهرمز را تسخیر کرد.

^[67] ابن خیاط، خلیفه، تاریخ، ج1، ص140، به کوشش سهیل زکار، دمشق، 1960م.

در نبرد نهاوند (21ق) عمر، جریر را پس از نعمان بن مقرن فرمانده سپاه قرار داد.

^[68] ابن خیاط، خلیفه، تاریخ، ج1، ص148 149، به کوشش سهیل زکار، دمشق، 1960م.

^[69] بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، ج1 (2)، ص302 ـ 303، به کوشش دخویه، لیدن، 1863م.

^[70] بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، ج2، ص371.

^[71] احمد دینوری، الاخبار الطوال، ج1، ص135، به کوشش عبدالمنعم عامر، قاهره، 1959م.

^[72] طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج4، ص115.

در اواخر خلافت عمر و در حکم‌رانی مغیره بن شعبه بر کوفه، جریر از سوی شخص خلیفه یا مغیره، همدان را فتح کرد

^[73] ابن خیاط، خلیفه، تاریخ، ج1، ص151، به کوشش سهیل زکار، دمشق، 1960م.

^[74] بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، ج2، ص380.

^[75] بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، ج1 (2)، ص309، به کوشش دخویه، لیدن، 1863م.

و یک چشمش را در نبرد از دست داد.

^[76] بغدادی، ابن حبیب، محمد، المحبر، ج1، ص261، به کوشش ایلزه لیشتن اشتتر، حیدرآباد دکن، 1361ق.

^[77] بغدادی، ابن حبیب، محمد، المحبر، ج1، ص302، به کوشش ایلزه لیشتن اشتتر، حیدرآباد دکن، 1361ق.

^[78] بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، ج1 (2)، ص309، به کوشش دخویه، لیدن، 1863م.

گویا واپسین مرحله از فتوحات که جریر در آن شرکت داشت، به فتح باجروان در عهد عثمان مربوط می‌شود.

^[79] بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، ج2، ص403.

^[80] بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، ج1 (2)، ص328، به کوشش دخویه، لیدن، 1863م.

محل سکونت

جریر احتمالاً از اواخر عهد عمر، در کوفه، در محله بجیله ساکن شد

^[81] واقدی، محمد بن ‌سعد، الطبقات الکبری‌، ج6، ص22، بیروت، دارصادر.

^[82] رازی، عبدالرحمان بن ‌ابی‌حاتم، الجرح و التعدیل، ج‌2 (1)، ص502، حیدرآباد دکن، 1959م.

^[83] عسقلانی، احمد بن ‌حجر، الاصابه، ج1، ص583، قاهره، 1328ق.

و گفته‌اند از جمله کسانی بود که از والی کوفه، هم در زمان عمر و هم در خلافت عثمان شکایت کرد.

^[84] یعقوبی، احمد، تاریخ یعقوبی، ج2، ص190، به کوشش هوتسما، لیدن، 1969م.

^[85] طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج4، ص163.

وی در زمان عمر قطعه زمینی در کنار فرات خرید که خلیفه آن را مشروع ندانست

^[86] طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج4، ص33.

^[87] ابن ‌حبیش، عبدالرحمان، الغزوات، ج2، ص280، به کوشش سهیل زکار، بیروت، 1412ق/1992م.

و بعید نیست مقصود از زمینی که عثمان در همان ناحیه به اقطاع به او داد، همین زمین بوده باشد.

^[88] بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، ج1 (2)، ص328، به کوشش دخویه، لیدن، 1863م.

سخنی از طبری

طبری در تاریخ خود در مورد این نبرد این‌طور می‌گوید:
جریر سوی پل رفت و در بجیله با مهران پسر باذان که از بزرگان پارسی بود، رو‌به‌رو شد که پل را بریده بود و جنگی سخت میان آن‌ها روی داد و منذر بن حسان بن ضرار ضبی به مهران حمله برد و ضربتی به او زد که از اسب بیفتاد و جریر بر او تاخت و سرش را ببرید، و درباره سلاح و جامه‌اش اختلاف کردند، آن‌گاه صلح کردند و جریر سلاح او را بر‌گرفت و حسان کمربند او را گرفت.

^[89] طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج4، ص1622، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران، نشر اساطیر، سال 1375ش.

جریر و حسان در این‌که کدام‌یک از این دو قاتل مهران بودند، نیز اختلاف داشتند.

^[90] مسعودی، ابوالحسن علی بن حسین، مروج الذهب و معادن الجواهر، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج1، ص668، تهران، انتشارات علمی‌و فرهنگی، 1374ش.

پایان این نبرد در سال چهاردهم بوده است.

^[91] یعقوبی، احمد بن ابی‌یعقوب، تاریخ یعقوبی، ج2، ص25، ترجمه محمد ابراهیم آیتی، تهران، نشر علمی‌و فرهنگی، سال 1371ش.

فتوحات

جریر بجلی در نبرد ایران نیز حضوری پررنگ داشت. در فتح تستر او از طرف عمار مأموریت یافت تا به کمک سپاه ابوموسی رود.

^[92] قمی، حسن بن محمد بن حسن، تاریخ قم، ص299، ترجمه حسن بن علی بن حسن عبدالملک قمی، تهران، توس، 1361ش.

در حالی که وی مأمور فتح میمنه بود

^[93] کوفی، ابن اعثم، الفتوح، ص217، ترجمه محمد بن احمد مستوفی هروی، تهران، انتشارات مجد، 1372ش.

و بعد از فتح آن به ابوموسی پیوست.
از جمله فتوحات وی در زمان عمر، فتح بواریج انبار بود که به فرمان‌دهی وی گشوده شد و مردم آن شهر در قبال ادای چهارصد هزار درهم و هزار عبای قطوانی در هر سال نسبت به نواحی خود با جریر صلح کردند.

^[94] بلاذری، احمد بن یحیی، فتوح البلدان، ص352، ترجمه محمد توکل، تهران، نشر نقره، سال 1337ش.

او در جنگ نهاوند در رکاب نعمان جنگید.

^[95] ابن اثیر، عزالدین علی، الکامل، ترجمه ابوالقاسم حالت و عباس خلیلی، ج9، ص9، تهران، نشر مؤسسه مطبوعاتی، سال 1371ش.

بعد از فتح جلولاء، عمرو بن مالک وی را همراه با چهار هزار سوار در جلولاء باقی گذاشت تا پایگاهی باشد که از نفوذ ایرانیان به نواحی عراق جلوگیری کند.

^[96] احمد دینوری، الاخبار الطوال، ج1، ص129، به کوشش عبدالمنعم عامر، قاهره، 1959م.

^[97] دینوری، ابوحنیفه احمد بن داوود، اخبار الطوال، ص163، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، تهران، نشر نی، سال 1371ش.

لازم به ذکر است که وی در جنگ قادسیه، از فرماندهان سپاه اسلام بود که از افتخارات او به شمار می‌رود.

خلافت عثمان

در زمان خلافت عثمان وی به کار خود ادامه داد و در این دوره در ادامه فتح ایران به اروینیه رفت و آن‌جا را نیز فتح نمود.

^[98] مقدسی، مطهر بن طاهر، البدء و التاریخ (آفرینش و تاریخ)، ج2، ص868، ترجمه محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران، نشر آگه، سال 1374ش.

در سال بیست و سوم هجری، مغیره بن شعبه که عامل کوفه بعد از عمار شده بود، جریر را به همدان فرستاد و این شهر نیز به دست وی فتح گردید. در این جنگ، تیری به چشم جریر برخورد کرد و او یکی از چشمانش را از دست داد. بعد از این حادثه او گفت: آن را پیشکش درگاه خدایم کردم که چهره‌ام را بدان آراست و چیزها را برایم بدان روشن ساخت، سپس آن را از من باز گرفت.

^[99] ابن فقیه، ابوبکر احمد بن محمد بن اسحاق همدانی.

^[100] ترجمه مختصر البلدان، ترجمه ح. مسعود (تهران، بنیاد فرهنگ ایران، 1349ش)، ص35ـ 36.

والی همدان

جریر در اواخر عهد عثمان بر ولایت همدان بود

^[101] احمد دینوری، الاخبار الطوال، ج1، ص156، به کوشش عبدالمنعم عامر، قاهره، 1959م.

و پس از قتل خلیفه و حتی پس از جنگ جمل، هم‌چنان در همدان به سر می‌برد؛

^[102] نصر بن مزاحم، وقعه صفین، ج1، ص15، به کوشش عبدالسلام محمد هارون، قاهره، 1962م.

^[103] بلاذری، احمد، انساب الاشراف، ج2، ص275، به کوشش سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت، 1417ق/1996م.

^[104] طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج4، ص561.

و روایت منقول از سیف بن عمر که بنا بر آن، جریر در این هنگام در قرقیسیاء‌ به‌ سر می‌برده‌،

^[105] طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج4، ص330.

^[106] طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج4، ص332.

^[107] طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج4، ص422.

درست نمی‌نماید و به احتمال بسیار با واقعه دیگری آمیخته شده است.

جریر در دوران امام علی

زمانی که امام علی (علیه‌السلام) به خلافت رسید، نامه‌ای به جریر بن عبدالله بجلی نوشت و او را به بیعت با خود دعوت کرد. جریر پذیرفت و از مردم هم برای علی بیعت گرفت،

^[108] دینوری، ابوحنیفه احمد بن داوود، اخبار الطوال، ص194، ترجمه محمود مهدوی دامغانی، تهران، نشر نی، سال 1371ش.

ابتدا امام وی را بر پست خود که همان ولایت همدان بود باقی گذاشت.

^[109] ثقفی کوفی، الغارات و شرح حال اعلام آن، ص397، ترجمه عزیزالله عطاردی، تهران، انتشارات عطارد، 1373ش.

عزل جریر

در سال سی و ششم هجری، امام علی (علیه‌السلام) به کوفه آمد

^[110] یعقوبی، احمد بن ابی‌یعقوب، تاریخ یعقوبی، ج2، ص83، ترجمه محمد ابراهیم آیتی، تهران، نشر علمی‌و فرهنگی، سال 1371ش.

و پس از اتمام جنگ جمل، با نامه امام علی (علیه‌السلام) وی از سمتش عزل شد و راهی کوفه شد. عزل او در ماه رجب همین سال اتفاق افتاد.

^[111] مسعودی، ابوالحسن علی بن حسین، مروج الذهب و معادن الجواهر، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج1، ص31، تهران، انتشارات علمی‌و فرهنگی، 1374ش.

قصیده‌ای از جریر نقل شده که این ماجرا را بیان می‌کند: جریر در این باب سرود:
اتانا کتاب علیّ فلم نردّ الکتاب بارض العجم...
نامه علی برای ما آمد و ما آن نامه را در سرزمین عجم (می‌پذیریم) و رد نمی‌کنیم و چون (آن نامه) به ما رسید، از آن‌چه در آن آمده، سر نمی‌پیچیم و هرگز نکوهش سرزنش نمی‌کنیم.

^[112] منقری، نصر بن مزاحم، پیکار صفین (وقعه صفین)، ترجمه پرویز اتابکی (تهران، انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی، 1370ش)، ص35.

رجالی معروف

او را از رجالیون معروف عصر امام علی (علیه‌السلام) معرفی می‌کنند.

^[113] ثقفی کوفی، الغارات و شرح حال اعلام آن، ص70، ترجمه عزیزالله عطاردی، تهران، انتشارات عطارد، 1373ش.

در کتاب البدء و التاریخ در تقسیم‌بندی شیعه در دوران امام علی (علیه‌السلام)، نام جریر در کنار نام عمار یاسر، سلمان، مقداد، ابوذر غفاری و عبدالله بن عباس ذکر گردیده و جزء گروه ویژه و دوست‌داران امام معرفی گشته است.

^[114] مقدسی، مطهر بن طاهر، البدء و التاریخ (آفرینش و تاریخ)، ج2، ص796، ترجمه محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران، نشر آگه، سال 1374ش.

^[115] مقدسی، مطهر بن طاهر، البدء و التاریخ، ج5، ص124.

ملاقات با معاویه

در این هنگام، امام علی (علیه‌السلام) قصد داشت تا برای بیعت ستاندن از معاویه بن ابی‌سفیان، والی شام، فرستاده‌ای گسیل کند و جریر خود داوطلب چنین مأموریتی شد.

^[116] منقری، نصر بن مزاحم، وقعه صفین، ج1، ص27، به کوشش عبدالسلام محمد هارون، قاهره، 1962م.

^[117] یعقوبی، احمد، تاریخ یعقوبی، ج2، ص184، به کوشش هوتسما، لیدن، 1969م.

^[118] طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج4، ص422.

بنا بر روایات، مالک اشتر سخت به جریر بدگمان بود و فرستادن او را به صلاح نمی‌دانست، اما سرانجام جریر با نامه‌ای از امام (علیه‌السلام) خطاب به معاویه، به شام رفت. گر‌چه روایات در باب تفصیل ملاقات جریر با معاویه اختلاف دارند،

^[119] یعقوبی، احمد، تاریخ یعقوبی، ج2، ص184، به کوشش هوتسما، لیدن، 1969م.

^[120] ابن بکار، زبیر، الاخبار الموفقیات، ج1، ص243، به کوشش سامی مکی عانی، بغداد، 1972م.

^[121] ابن ‌طرارا، معافی، الجلیس الصالح الکافی، ج1، ص413، به کوشش احسان عباس، بیروت، 1407ق/1987م.

^[122] ابن عساکر، علی، تاریخ مدینه دمشق، ج59، ص131، به کوشش علی شیری، بیروت، 1415ق/1995م.

اما به نظر می‌رسد، جریر در برابر معاویه که آشکارا از بیعت سر باز می‌زد و وقت می‌گذرانید، جدیت چندانی نشان نمی‌داده است، چندان‌که امام علی (علیه‌السلام) در نامه‌ای به او فرمان داد تا در اجرای مأموریت خویش شتاب کند.

^[123] کوفی، ابن اعثم، الفتوح، ج1، ص516، به کوشش سهیل زکار، بیروت، 1412ق/1992م.

^[124] منقری، نصر بن مزاحم، وقعه صفین، ج1، ص55، به کوشش عبدالسلام محمد هارون، قاهره، 1962م.

^[125] امام علی (علیه‌السلام)، نهج‌البلاغه، ص589، نام 8.

جریر پس از بازگشت، اقدامات معاویه را به امام گزارش کرد،

^[126] طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج4، ص562.

اما ناکامی او در این مأموریت، انتقادها را بیش‌تر از پیش برانگیخت؛ چندان که مالک اشتر خواهان حبس او شد و آن دو در حضور امام (علیه‌السلام) به مشاجره پرداختند.

^[127] منقری، نصر بن مزاحم، وقعه صفین، ج1، ص59، به کوشش عبدالسلام محمد هارون، قاهره، 1962م.

^[128] بلاذری، احمد، انساب الاشراف، ج2، ص277، به کوشش سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت، 1417ق/1996م.

^[129] بلاذری، احمد، انساب الاشراف، ج3، ص65، به کوشش سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت، 1417ق/1996م.

^[130] احمد دینوری، الاخبار الطوال، ج1، ص161، به کوشش عبدالمنعم عامر، قاهره، 1959م.

^[131] طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج4، ص562.

سرانجام جریر با گروهی از قوم خود کوفه را وانهاد و به قرقیسیاء ــ بر کنـار نهر خابور در جزیره

^[132] یاقوت، حموی، معجم البلدان، ج4، ص66.

ــ رفت.

^[133] نصر بن مزاحم، وقعه صفین، ج1، ص60، به کوشش عبدالسلام محمد هارون، قاهره، 1962م.

^[134] بلاذری، احمد، انساب الاشراف، ج2، ص277، به کوشش سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت، 1417ق/1996م.

^[135] بلاذری، احمد، انساب الاشراف، ج3، ص65، به کوشش سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت، 1417ق/1996م.

^[136] طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج4، ص562.

بنا بر پاره‌ای از روایات که با سیره امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) در برخورد با مخالفان سازگار به نظر نمی‌رسد، آن حضرت از اقدام جریر بسیار خشمگین شد.

^[137] منقری، نصر بن مزاحم، وقعه صفین، ج1، ص66 ـ 67، به کوشش عبدالسلام محمد هارون، قاهره، 1962م.

^[138] بلاذری، احمد، انساب الاشراف، ج2، ص277، به کوشش سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت، 1417ق/1996م.

^[139] بلاذری، احمد، انساب الاشراف، ج3، ص65، به کوشش سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت، 1417ق/1996م.

^[140] احمد دینوری، الاخبار الطوال، ج1، ص161، به کوشش عبدالمنعم عامر، قاهره، 1959م.

هر چند جریر در جنگ صفین از هیچ‌یک از طرفین حمایت نکرد، احتمالاً گرایش او به علی (علیه‌السلام) در روی آوردن بجلیان به تشیع بی‌تأثیر نبوده است.

نپذیرفتن دعوت معاویه

گفته‌اند جریر در این زمان، به معاویه نامه نوشت و معاویه او را به سوی خود دعوت کرد، اما جریر نپذیرفت.

^[141] طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج4، ص562.

به گفته فرزند جریر، ابن‌ عباس با جریر ملاقات کرد و ضمن ستایش از نپذیرفتن دعوت معاویه، پیغام تفقدآمیز امام (علیه‌السلام) را به وی رسانید.

^[142] عبدالرحمان ابوزرعه، تاریخ، ج1، ص668، به کوشش شکرالله قوچانی، دمشق، 1400ق/1980م.

^[143] ذهبی، احمد، سیر اعلام النبلاء، ج2، ص536، به کوشش شعیب ارنؤوط و دیگران، بیروت، 1404ق/1984م.

واپسین واقعه‌

بنا بر روایتی نامشهور، مغیره بن شعبه، پیش از مرگ (50 ق/ 670 م) جریر را بر کوفه گمارد.

^[144] ابن خیاط، خلیفه، تاریخ، ج1، ص210، به کوشش سهیل زکار، دمشق، 1960م.

^[145] خلیفه بن خیاط، تاریخ، ج1، ص247، به کوشش سهیل زکار، دمشق، 1960م.

^[146] ابن حنبل، احمد، مسند، ج4، ص357، بولاق، 1313ق.

واپسین واقعه‌ای‌ که نامی از جریر در آن به میان آمده است، به قیام حُجر بن عَدی در کوفه (51 ق) مربوط می‌شود: جریر یکی از اشرافی بود که زیاد والی کوفه از آن‌ها خواست تا حجر را آرام کنند.

^[147] واقدی، محمد بن ‌سعد، الطبقات الکبری‌، ج6، ص218، بیروت، دارصادر.

^[148] بلاذری، احمد، انساب الاشراف، ج5، ص247، به کوشش سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت، 1417ق/1996م.

^[149] بلاذری، احمد، انساب الاشراف، ج5، ص256، به کوشش سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت، 1417ق/1996م.

^[150] احمد دینوری، الاخبار الطوال، ج1، ص223، به کوشش عبدالمنعم عامر، قاهره، 1959م.

امان طلبیدن

سپس نیز از جمله کسانی بود که برای حجر از زیاد امان طلبیدند

^[151] بلاذری، احمد، انساب الاشراف، ج5، ص259، به کوشش سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت، 1417ق/1996م.

^[152] بلاذری، احمد، انساب الاشراف، ج5، ص279، به کوشش سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت، 1417ق/1996م.

^[153] اصفهانی، ابوالفرج، الاغانی، ج17، ص143، قاهره، دارالکتب المصریه.

و بعدها معاویه شفاعت جریر را برای دو تن از اقوام وی که از اصحاب حجر بودند، پذیرفت.

^[154] بلاذری، احمد، انساب الاشراف، ج5، ص265، به کوشش سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت، 1417ق/1996م.

^[155] اصفهانی، ابوالفرج، الاغانی، ج17، ص150، قاهره، دارالکتب المصریه.

محل مرگ

در باب تاریخ و محل مرگ جریر اختلاف هست: بنا بر پاره‌ای مآخذ، وی پس از رفتن به قرقیسیاء، تا زمان مرگ، در مدت ولایت ضحاک بن قیس بر کوفه، دیگر به این شهر باز نگشت و در سَرات

^[156] یاقوت، بلدان، ج3، ص383.

یا ــ احتمالاً بر اثر تصحیف ــ در شَرات

^[157] یاقوت، بلدان، ج1، ص270.

درگذشت.

^[158] واقدی، محمد بن ‌سعد، الطبقات الکبری‌، ج6، ص22، بیروت، دارصادر.

^[159] عبدالله بن ‌قتیبه، المعارف، ج1، ص292، به کوشش ثروت عکاشه، قاهره، 1960م.

^[160] ابن عبدالبر، یوسف، الاستیعاب، ج1، ص238، به کوشش علی محمد بجاوی، قاهره، 1960م.

^[161] ابن‌ حبان، محمد، الثقات، ج3، ص55، حیدرآباد دکن، 1393ق/1973م.

^[162] ذهبی، احمد، سیر اعلام النبلاء، ج2، ص536، به کوشش شعیب ارنؤوط و دیگران، بیروت، 1404ق/1984م.

^[163] ابن ‌اثیر، علی، اسد الغابه، ج 1، ص333، به کوشش محمدابراهیم بنا و دیگران، قاهره، 1970م.

تاریخ مرگ او نیز سال 51 یا 54 ق آمده است و برخی از 56 ق نیز یاد کرده‌اند،

^[164] واقدی، محمد بن ‌سعد، الطبقات الکبری‌، ج6، ص22، بیروت، دارصادر.

^[165] عبدالله بن ‌قتیبه، المعارف، ج1، ص292، به کوشش ثروت عکاشه، قاهره، 1960م.

^[166] ابن عبدالبر، یوسف، الاستیعاب، ج1، ص238، به کوشش علی محمد بجاوی، قاهره، 1960م.

^[167] ابن‌ حبان، محمد، الثقات، ج3، ص55، حیدرآباد دکن، 1393ق/1973م.

^[168] ذهبی، احمد، سیر اعلام النبلاء، ج2، ص536، به کوشش شعیب ارنؤوط و دیگران، بیروت، 1404ق/1984م.

^[169] ابن ‌اثیر، علی، اسد الغابه، ج 1، ص334، به کوشش محمدابراهیم بنا و دیگران، قاهره، 1970م.

^[170] خلیفه بن خیاط، تاریخ، ج 1، ص258، به کوشش سهیل زکار، دمشق، 1960م.

^[171] ابن ‌ابی‌عاصم، احمد، الآحاد و المثانی، ج4، ص469، به کوشش باسم فیصل احمد جوابره، ریاض، 1411ق/1991م.

^[172] خطیب بغدادی، احمد، تاریخ بغداد، ج1، ص189، قاهره، 1349ق.

البته تاریخ دقیق ولایت ضحاک بـر کوفـه نیز روشن نیست.

^[173] ابن خیاط، خلیفه، تاریخ، ج1، ص259 260، به کوشش سهیل زکار، دمشق، 1960م.

^[174] طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج5، ص298.

^[175] طبری، محمد بن جریر، تاریخ طبری، ج5، ص300.

احتمالاً مآخذی که گفته‌اند جریر تا پایان عمر در خارج کوفه ماند، بنا بر دیدگاهی خاص، قصد داشته‌اند او را از مشارکت در ایام «فتنه» تبرئه کنند؛

^[176] ابن‌ حبان، محمد، مشاهیر علماء الامصار، ج1، ص76، به کوشش فلایش‌هامر، قاهره، 1379ق/1959م.

^[177] مزی، جمال‌الدین، تهذیب ‌الکمال، ج4، ص536، به کوشش بشار عواد معروف، بیروت، 1988م.

به ویژه که اقوال منسوب به جریر، او را جزو شماری از اصحاب قرار داده است که در دوران خلافت امام علی (علیه‌السلام) مشی خاصی در پیش گرفتند: جریر نیز مانند اسامه بن زید، قصد نداشت با گوینده کلمه شهادت نبرد کند؛

^[178] ذهبی، احمد، سیر اعلام النبلاء، ج2، ص536، به کوشش شعیب ارنؤوط و دیگران، بیروت، 1404ق/1984م.

^[179] نصر بن مزاحم، وقعه صفین، ج1، ص180، به کوشش عبدالسلام محمد هارون، قاهره، 1962م.

^[180] ابن عبدالبر، یوسف، الاستیعاب، ج1، ص239، به کوشش علی محمد بجاوی، قاهره، 1960م.

^[181] مزی، جمال‌الدین، تهذیب ‌الکمال، ج4، ص540، به کوشش بشار عواد معروف، بیروت، 1988م.

^[182] ابن عساکر، علی، تاریخ مدینه دمشق، ج1، ص72-82، به کوشش علی شیری، بیروت، 1415ق/1995م.

^[183] زمخشری، محمود، ربیع الابرار، ج2، ص789، بغداد، 1980م.

یا بنا بر برخی دیگر از مآخذ، کناره‌گیری او، به سبب آزردگی از شتم عثمان بوده است.

^[184] ابن‌ حبان، محمد، الثقات، ج3، ص55، حیدرآباد دکن، 1393ق/1973م.

^[185] اصفهانی، احمد ابونعیم، معرفه الصحابه، ج4، ص1954، به کوشش محمدحسن اسماعیل و عبدالحمید سعدنی، بیروت، 1422ق/2002م.

^[186] اصفهانی، احمد ابونعیم، معرفه الصحابه، ج1، ص479، به کوشش محمدحسن اسماعیل و عبدالحمید سعدنی، بیروت، 1422ق/2002م.

^[187] ابن عساکر، علی، تاریخ مدینه دمشق، ج39، ص510، به کوشش علی شیری، بیروت، 1415ق/1995م.

^[188] ابن عساکر، علی، تاریخ مدینه دمشق، ج1، ص72-74، به کوشش علی شیری، بیروت، 1415ق/1995م.

^[189] مزی، جمال‌الدین، تهذیب ‌الکمال، ج4، ص535، به کوشش بشار عواد معروف، بیروت، 1988م.

نقل روایت

جریر از پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) احادیثی ‌نقل،

^[190] احمد بن حنبل، مسند، ج4، ص357- 366، بولاق، 1313ق.

^[191] احمد بن حنبل، مسند، ج31، ص552.

^[192] مزی، جمال‌الدین، تحفه‌ الاشراف، ج2، ص420-436، بمبئی، 1389ق/1964م.

^[193] ذهبی، احمد، سیر اعلام النبلاء، ج2، ص537، به کوشش شعیب ارنؤوط و دیگران، بیروت، 1404ق/1984م.

و خود از عمر و معاویه روایت کرده است.

^[194] شافعی، محمد، الام، ج4، ص166، بیروت، 1400ق/1980م.

^[195] مزی، جمال‌الدین، تهذیب ‌الکمال، ج4، ص534، به کوشش بشار عواد معروف، بیروت، 1988م.

افزون بر فرزندان جریر، کسانی چون انس بن مالک، قیس بن ابی‌حازم، شهر بن حوشب و دیگران از جریر حدیث روایت ‌می‌کرده‌اند.

^[196] بن ‌سعد، الطبقات الکبری‌، ج6، ص247، بیروت، دارصادر.

^[197] واقدی، محمد بن ‌سعد، الطبقات الکبری‌، ج6، ص67، بیروت، دارصادر.

^[198] واقدی، محمد بن ‌سعد، الطبقات الکبری‌، ج6، ص118، بیروت، دارصادر.

^[199] احمد ابونعیم اصفهانی، معرفه الصحابه، ج2، ص591، به کوشش محمدحسن اسماعیل و عبدالحمید سعدنی، بیروت، 1422ق/2002م.

^[200] رازی، عبدالرحمان بن ‌ابی‌حاتم، الجرح و التعدیل، ج‌2 (1)، ص502، حیدرآباد دکن، 1959م.

^[201] ذهبی، احمد، سیر اعلام النبلاء، ج2، ص531، به کوشش شعیب ارنؤوط و دیگران، بیروت، 1404ق/1984م.

^[202] مزی، جمال‌الدین، تهذیب ‌الکمال، ج4، ص534، به کوشش بشار عواد معروف، بیروت، 1988م.

^[203] احمد ابونعیم اصفهانی، معرفه الصحابه، ج1، ص479، به کوشش محمدحسن اسماعیل و عبدالحمید سعدنی، بیروت، 1422ق/2002م.

یک روایت منسوب به جریر از حضرت رسول (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) در موضوع رؤیت، میان متکلمان مایه بحث و مناقشه بوده است.

^[204] ابوالحسن، قاضی عبدالجبار، المغنی، ج4، ص224، به کوشش محمود محمد قاسم، قاهره، دارالکتب المصریه.

^[205] ابوالحسن، قاضی عبدالجبار، المغنی، ج4، ص226، به کوشش محمود محمد قاسم، قاهره، دارالکتب المصریه.

^[206] ابوالحسن، قاضی عبدالجبار، المغنی، ج4، ص231، به کوشش محمود محمد قاسم، قاهره، دارالکتب المصریه.

^[207] نسفی، میمون، تبصره الادله، ج1، ص400، به کوشش کلود سلامه، دمشق، 1990م.

^[208] پورجوادی، نصرالله، رؤیت ماه در آسمان، ج1، ص60، تهران، 1375ش.

^[209] پورجوادی، نصرالله، رؤیت ماه در آسمان، ج1، ص78، تهران، 1375ش.

فضایل

در مجموعه فضایل منسوب به جریر، از زیب