توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل ابوعبدالله نيشابوري دارای 120 اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ريختگي احتمالي در متون زير ،دليل ان کپي کردن اين مطالب از داخل فایل مي باشد و در فايل اصلي پاورپوینت کامل ابوعبدالله نيشابوري،به هيچ وجه بهم ريختگي وجود ندارد

---

بخشی از متن پاورپوینت کامل ابوعبدالله نيشابوري :

محمد بن عبدالله حاکم نیشابوری

---

‌
‌حاکم نیشابوری، ابوعبداللّه محمد بن عبداللّه ضَبّی طهمانی، محدث، قاضی و تراجم‌نگار شافعی قرن چهارم بود.

فهرست مندرجات

1 - تولد و شهرت حاکم نیشابوری
2 - تحصیلات نیشابوری
3 - مصاحب نیشابوری در تصوف
4 - مشایخ حاکم نیشابوری
5 - مقام علمی حاکم در حفظ احادیث
6 - انتساب نیشابوری به مقام قضا
7 - مذهب نیشابوری
8 - مخالفان نیشابوری
9 - تألیفات حاکم نیشابوری
9.1 - آثاری که موجود نیستند
9.2 - آثار موجود نیشابوری
10 - فهرست منابع
11 - پانویس
12 - منبع

تولد و شهرت حاکم نیشابوری

او در 3 ربیع‌الاول 321 در نیشابور به‌دنیا آمد.

^[1] خطیب بغدادی، تاریخ بغدادی یا تاریخ مدینه السلام، ج3، ص510.

^[2] ابراهیم‌ بن محمد صریفینی، تاریخ نیسابور: المنتخب من‌السیاق، ج1، ص6، (اصل از) عبدالغافر بن اسماعیل فارسی، چاپ محمدکاظم محمودی، قم 1362ش.

^[3] ابن‌ عساکر، تبیین کذب المفتری فیما نسب الی الامام ابی‌الحسن الاشعری، ج1، ص227، بیروت 1404/1984.

ابن خلکان

^[4] ابن‌ خلّکان، وفیات الاعیان وأنباء أبناء الزمان، ج4، ص281.

علت شهرت وی را به حاکم، اشتغال او به منصب قضا دانسته، گرچه حاکم از جمله القابی بوده است که محدّثان آن را برای کسانی به کار می‌برده‌اند که به جمیع احادیث، از حیث متن و سند و جرح و تعدیل و تاریخ، احاطه داشته باشد

^[5] علی‌ بن سلطان محمد قاری، شرح شرح نخبهالفکر فی مصطلحات اهل الاثر،ج 1، ص 121، چاپ محمد نزار تمیم و هیثم نزار تمیم، بیروت (1415/ 1994)

^[6] سعد فهمی احمد بلال، السراج المنیر فی‌القاب المحدثین، ج1، ص202ـ260، ریاض 1417/1996.

حاکم نیشابوری به ابن‌ البَیع (بَیع به معنای کسی است که میان بارزگانان واسطه‌گری می‌کند) شهرت داشته است که احتمالا نشان‌دهنده شغل نیاکان اوست.

^[7] سمعانی، الانساب، ج1، ص432.

^[8] مقدمه شفیعی‌کدکنی، ص 31، محمد بن عبداللّه حاکم نیشابوری، تاریخ نیشابور، ترجمه محمد بن حسین خلیفه نیشابوری، چاپ محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران 1375ش.

نسبت ضبّی و طهمانی را نیز از اجداد مادریِ خود گرفته است.

^[9] ابراهیم‌ بن محمد صریفینی، تاریخ نیسابور: المنتخب من‌السیاق، ج1، ص5، (اصل از) عبدالغافر بن اسماعیل فارسی، چاپ محمدکاظم محمودی، قم 1362ش.

تحصیلات نیشابوری

حاکم در کودکی، نزد پدر و دایی‌اش تحصیل علم را آغاز کرد.

^[10] محمد بن محمد ذهبی، تاریخ‌الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ج9، ص89، چاپ بشار عواد معروف، بیروت 1424/2003.

^[11] عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات‌الشافعیه الکبری، ج4، ص156، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمد حلو، قاهره 1964ـ1976.

نخستین‌بار در نُه سالگی سماع حدیث کرد

^[12] خطیب بغدادی، تاریخ بغدادی یا تاریخ مدینه السلام، ج3، ص510.

^[13] عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات‌الشافعیه الکبری، ج4، ص156، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمد حلو، قاهره 1964ـ1976.

و در 334 نزد ابو حاتم ابن‌ حبان حدیث شنید.

^[14] محمد بن محمد ذهبی، تاریخ‌الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ج9، ص89، چاپ بشار عواد معروف، بیروت 1424/2003.

^[15] عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات‌الشافعیه الکبری، ج4، ص156، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمد حلو، قاهره 1964ـ1976.

وی از پدرش ــکه موفق به دیدار مسلم‌ بن حجاج، صاحب الجامع‌الصحیح، شده بودــ حدیث روایت کرده است.

^[16] محمد بن محمد ذهبی، تاریخ‌الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ج9، ص89، چاپ بشار عواد معروف، بیروت 1424/2003.

حاکم قرآن را در خراسان و عراق نزد ابو عبد اللّه محمد بن ابی‌منصور صرام و احمد بن سهل اشنانی و استادان دیگر آموخت.

^[17] ابراهیم‌ بن محمد صریفینی، تاریخ نیسابور: المنتخب من‌السیاق، ج1، ص6، (اصل از) عبدالغافر بن اسماعیل فارسی، چاپ محمدکاظم محمودی، قم 1362ش.

^[18] محمد بن محمد ذهبی، تاریخ‌الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ج9، ص90، چاپ بشار عواد معروف، بیروت 1424/2003.

در فقه شاگرد ابو سهل محمد بن سلیمان صعلوکی، ابو الولید حسّان‌ بن محمد نیشابوری

^[19] ابراهیم‌ بن محمد صریفینی، تاریخ نیسابور: المنتخب من‌السیاق، ج1، ص6، (اصل از) عبدالغافر بن اسماعیل فارسی، چاپ محمدکاظم محمودی، قم 1362ش.

^[20] ابن‌ خلّکان، وفیات الاعیان وأنباء أبناء الزمان، ج4، ص280.

^[21] عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات‌الشافعیه الکبری، ج4، ص157، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمد حلو، قاهره 1964ـ1976.

و ابوبکر احمد بن اسحاق صبغی (از فقیهان بنام شافعی) بود و مناسبات علمی مستحکمی میان او و حاکم وجود داشت، به‌گونه‌ای که صبغی در جرح و تعدیل و علل به حاکم مراجعه می‌کرد و اداره و تولیت اوقاف مدرسه خود، دارالسنّه، را به حاکم واگذاشت

^[22] ابراهیم‌ بن محمد صریفینی، تاریخ نیسابور: المنتخب من‌السیاق، ج1، ص6، (اصل از) عبدالغافربن اسماعیل فارسی، چاپ محمدکاظم محمودی، قم 1362ش.

^[23] عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات‌الشافعیه الکبری، ج4، ص159، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمد حلو، قاهره 1964ـ1976.

مصاحب نیشابوری در تصوف

حاکم در تصوف مصاحب ابوعمرو بن نُجَید و جعفرِ خلدی و ابوعثمان مغربی بود

^[24] محمد بن محمد ذهبی، تاریخ‌الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ج9، ص91، چاپ بشار عواد معروف، بیروت 1424/2003.

^[25] عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات‌الشافعیه الکبری، ج4، ص157، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمد حلو، قاهره 1964ـ1976.

و با کسانی چون ابوبکر محمد بن عمر جعابی، محدّث کثیرالحفظ امامی و ابو علی حسین‌ بن محمد ماسرجسی نیشابوری که حافظ‌ترین محدّث روزگار خویش بود و ابوالحسن دارقطنی، محدّث مشهور، به مذاکره علمی می‌پرداخت.

^[26] ابراهیم‌ بن محمد صریفینی، تاریخ نیسابور: المنتخب من‌السیاق، ج1، ص6، (اصل از) عبدالغافر بن اسماعیل فارسی، چاپ محمدکاظم محمودی، قم 1362ش.

^[27] محمد بن محمد ذهبی، تاریخ‌الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ج9، ص90ـ91، چاپ بشار عواد معروف، بیروت 1424/2003.

حاکم دو بار به عراق و حجاز سفر کرد

^[28] خطیب بغدادی، تاریخ بغدادی یا تاریخ مدینه السلام، ج3، ص509.

نخست چند ماه پس از مرگ اسماعیل صفّار در 341، که راهی شهرهای خراسان و ماوراءالنهر گردید

^[29] محمد بن محمد ذهبی، تاریخ‌الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ج9، ص89، چاپ بشار عواد معروف، بیروت 1424/2003.

^[30] عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات‌الشافعیه الکبری، ج4، ص156، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمد حلو، قاهره 1964ـ1976.

و بار دیگر در 368.

^[31] محمد بن محمد ذهبی، تاریخ‌الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ج9، ص92، چاپ بشار عواد معروف، بیروت 1424/2003.

گفته‌اند که حاکم حدود هزار شیخ داشت.

^[32] ابراهیم‌ بن محمد صریفینی، تاریخ نیسابور: المنتخب من‌السیاق، ج1، ص6، (اصل از) عبدالغافربن اسماعیل فارسی، چاپ محمدکاظم محمودی، قم 1362ش.

^[33] ابن‌ عساکر، تبیین کذب المفتری فیما نسب الی الامام ابی‌الحسن الاشعری، ج1، ص228، بیروت 1404/1984.

^[34] محمد بن محمد ذهبی، تاریخ‌الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ج9، ص89، چاپ بشار عواد معروف، بیروت 1424/2003.

مشایخ حاکم نیشابوری

خود او فهرست بلندی از مشایخ نیشابوریش را در تاریخ نیشابور

^[35] محمد بن عبداللّه حاکم نیشابوری، تاریخ نیشابور، ترجمه محمد بن حسین خلیفه نیشابوری،ص147ـ196، چاپ محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران 1375ش.

عرضه کرده‌است.
حاکم از عالمان و محدّثان بسیاری روایت کرده است، که از آن جمله‌اند: محمد بن یعقوب اصمّ، محمد بن عبداللّه‌ بن احمد اصفهانی صفّار، ابوحامد احمد بن علی‌ بن حسنویه مُقری، و ابو بکر احمد بن اسحاق صبغی.

^[36] خلیل‌ بن عبداللّه خلیلی قزوینی، کتاب‌الارشاد فی معرفه علماءالحدیث، ج3، ص851ـ 852، چاپ محمدسعید بن عمر ادریس، ریاض 1409/1989.

^[37] محمد بن محمد ذهبی، تاریخ‌الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ج9، ص89ـ90، چاپ بشار عواد معروف، بیروت 1424/2003.

اشخاص فراوانی نیز از حاکم حدیث نقل کرده‌اند، از جمله ابوبکر احمد بن حسین بیهقی و ابوالقاسم عبدالکریم‌بن هوازن قشیری.

^[38] محمد بن محمد ذهبی، تاریخ‌الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ج9، ص90، چاپ بشار عواد معروف، بیروت 1424/2003.

^[39] ابن‌عساکر، تبیین کذب المفتری فیما نسب الی الامام ابی‌الحسن الاشعری، ج1، ص228ـ 229، بیروت 1404/1984.

^[40] محمد بن محمد ذهبی، تاریخ‌الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ج9، ص90، چاپ بشار عواد معروف، بیروت 1424/2003.

مقام علمی حاکم در حفظ احادیث

مقام علمی حاکم در حفظ احادیث با اسانید کم‌واسطه (اصطلاحاً: سند عالی)، در روزگار خود (قرن چهارم) منحصر به فرد است، چندان‌که ابوحازم عمر بن احمد عبدویی بر آن است همه کسانی که پس از مسلم‌ بن حجاج، به حفظ حدیث و آگاهی از علل آن شهرت یافتند، در عصر خود واجد نظیر و بدیل بودند، اما حاکم نیشابوری در روزگار خود هیچ نظیر و بدیلی نداشت.

^[41] ابن‌عساکر، تبیین کذب المفتری فیما نسب الی الامام ابی‌الحسن الاشعری، ج1، ص230، بیروت 1404/1984.

^[42] عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات‌الشافعیه الکبری، ج4، ص158ـ160، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمد حلو، قاهره 1964ـ1976.

فارسی از مشایخ خویش نقل کرده است که ابوسهل صعلوکی و ابن‌ فورَک، دو تن از محدّثان و متکلمان بزرگ شافعی در نیشابور، حاکم را بر خود مقدّم می‌داشتند و او را بسیار محترم می‌شمردند.

^[43] محمد بن محمد ذهبی، تاریخ‌الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ج9، ص95، چاپ بشار عواد معروف، بیروت 1424/2003.

^[44] عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات‌الشافعیه الکبری، ج4، ص159، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمد حلو، قاهره 1964ـ1976.

دارقطنی، حاکم را از حیث اتقان و حفظ، بر ابن‌ مَنده ترجیح داده است.

^[45] محمد بن محمد ذهبی، سیراعلام النبلاء، ج17، ص171، چاپ شعیب ارنؤوط و دیگران، بیروت 1401ـ1409/ 1981ـ1988.

همچنین ابوالقاسم سعد بن علی زنجانی، حاکم را خوش‌تصنیف‌تر از دارقطنی و عبدالغنی اَزْدی و ابن‌ منده دانسته است.

^[46] محمد بن محمد ذهبی، تاریخ‌الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ج9، ص97ـ98، چاپ بشار عواد معروف، بیروت 1424/2003.

^[47] عبدالوهاب‌ بن علی سبکی، طبقات‌الشافعیه الکبری، ج4، ص160، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمد حلو، قاهره 1964ـ1976.

در شرح‌حال حاکم از ملاقات او با بدیع‌الزمانِ همدانی یاد کرده و گفته‌اند حاکم که شهرت بدیع‌الزمان را در حفظ اشعار شنیده بود، برای امتحان وی، جزئی مشتمل بر احادیث و اسناد برایش فرستاد و برای حفظ آن‌ها یک جمعه به وی مهلت داد و بدیع‌الزمان آن جزء را پس از جمعه بازفرستاد و این کار را بیهوده شمرد و حاکم، در جواب، او را به معرفت نفس توصیه نمود و برتری حفظ احادیث بر اشعار را یادآوری کرد.

^[48] محمد بن محمد ذهبی، تاریخ‌الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ج9، ص96ـ97، چاپ بشار عواد معروف، بیروت 1424/2003.

^[49] عبدالوهاب‌ بن علی سبکی، طبقات‌الشافعیه الکبری، ج4، ص160، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمد حلو، قاهره 1964ـ1976.

انتساب نیشابوری به مقام قضا

حاکم در دوره سامانیان و وزارت ابوجعفر عُتبی، در 359، مسئولیت قضای نسا را برعهده گرفت

^[50] ابن‌عساکر، تبیین کذب المفتری فیما نسب الی الامام ابی‌الحسن الاشعری، ج1، ص229، بیروت 1404/1984.

^[51] عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات‌الشافعیه الکبری، ج4، ص158، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمد حلو، قاهره 1964ـ1976.

و قضای جرجان هم بعد از آن به او پیشنهاد شد، اما نپذیرفت.

^[52] عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات‌الشافعیه الکبری، ج4، ص158، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمد حلو، قاهره 1964ـ1976.

به نوشته ابن‌عساکر

^[53] ابن‌عساکر، تبیین کذب المفتری فیما نسب الی الامام ابی‌الحسن الاشعری، ج1، ص229، بیروت 1404/1984.

و ابن‌ خلّکان،

^[54] ابن‌خلّکان، وفیات الاعیان وأنباء أبناء الزمان، ج4، ص281.

سامانیان، حاکم را به عنوان پیک و سفیر نزد آل‌بویه می‌فرستادند. شفیعی کدکنی انتساب حاکم به تشیع را با سفارت او میان سامانیان و آل‌بویه مرتبط دانسته است.

^[55] محمد بن عبداللّه حاکم نیشابوری، تاریخ نیشابور، ترجمه محمد بن حسین خلیفه نیشابوری،مقدمه، ص 35ـ36، چاپ محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران 1375ش.

مذهب نیشابوری

بیشتر تراجم‌نویسان اهل سنّت و کسانی که شرح‌حال حاکم را نوشته‌اند، از تمایل وی به تشیع یاد کرده‌اند.

^[56] سمعانی، الانساب، ج1، ص433.

^[57] محمد بن عبداللّه حاکم نیشابوری، تاریخ نیشابور، ترجمه محمد بن حسین خلیفه نیشابوری،مقدمه شفیعی‌کدکنی، ص 36ـ37، چاپ محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران 1375ش.

مستند این قول، روایت «حدیث طَیر» در فضیلت امام‌علی علیه‌السلام

^[58] محمد بن عبداللّه حاکم نیشابوری، المستدرک علی‌الصحیحین، ج3، ص130ـ131، و بذیله التلخیص للحافظ‌الذهبی، بیروت: دارالمعرفه، (بی‌تا).

و حدیث «من کنت مولاه فعلیٌّ مولاه»

^[59] محمد بن عبداللّه حاکم نیشابوری، المستدرک علی‌الصحیحین، ج3، ص109ـ110، و بذیله التلخیص للحافظ‌الذهبی، بیروت: دارالمعرفه، (بی‌تا).

در المستدرک علی الصحیحین

^[60] خطیب بغدادی، تاریخ بغدادی یا تاریخ مدینه السلام، ج3، ص510.

^[61] سمعانی، الانساب، ج1، ص433.

و گاه روایت مطالبی شیعی، چون زیارت جامعه،

^[62] ابراهیم‌بن محمد جوینی خراسانی، فرائد السمطین فی فضائل المرتضی و البتول و السبطین و الائمه من ذریتهم علیهم‌السلام، ج2، ص179ـ186، چاپ محمدباقر محمودی، بیروت 1398ـ1400/ 1978ـ1980.

توسط حاکم است. حتی برخی، در عین ثقه دانستن وی، از او با تعبیر رافضی خبیث یاد کرده‌اند.

^[63] محمد بن محمد ذهبی، تاریخ‌الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ج9، ص98، چاپ بشار عواد معروف، بیروت 1424/2003.

^[64] عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات‌الشافعیه الکبری، ج4، ص162، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمد حلو، قاهره 1964ـ1976.

در واقع، وجود حدیث طیر در المستدرک علی الصحیحین برای شرح‌حال‌نویسان حاکم معضِلی بوده است و کوشیده‌اند آن را به صورت‌های مختلف توجیه کنند

^[65] محمد بن محمد ذهبی، تاریخ‌الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ج9، ص94، چاپ بشار عواد معروف، بیروت 1424/2003.

^[66] محمد بن محمد ذهبی، تاریخ‌الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ج9، ص99، چاپ بشار عواد معروف، بیروت 1424/2003. محمد بن محمد ذهبی، سیراعلام النبلاء، چاپ شعیب ارنؤوط و دیگران،ج 17، ص 168ـ169، بیروت 1401ـ1409/ 1981ـ1988.

سُبْکی

^[67] عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات‌الشافعیه الکبری، ج4، ص161ـ 171، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمد حلو، قاهره 1964ـ1976.

درباره عقیده مذهبی و تمایل حاکم به تشیع، به‌تفصیل بحث کرده و با ذکر دلایلی، شیعه بودن او را رد کرده است. وی ضمن پاسخگویی به کسانی که حاکم را شیعه و او را در این مذهب متعصب دانسته‌اند، بر تمایل نسبتآ شدید وی به علی علیه‌السلام و تشیع به معنای نقل احادیث وارده در فضائل اهل بیت صحه گذاشته، اما معتقد است این تمایل به حدی نیست که او علی علیه‌السلام را بر شیخین مقدّم بدارد. وی همچنین

^[68] عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات‌الشافعیه الکبری، ج4، ص167، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمد حلو، قاهره 1964ـ1976.

گفته که حاکم در کتاب اربعین خود، بابی درباره تفضیل ابوبکر و عمر و عثمان بر دیگر صحابه آورده است.

مخالفان نیشابوری

حاکم مخالفانی هم داشته است، از جمله ابو اسماعیل عبداللّه‌ بن محمد انصاری و محمد بن طاهر مقدسی، که او را متهم می‌کردند و ضعیف می‌شمردند. سُبْکی آن را ناشی از اختلاف عقیده آنان دانسته و نوشته که شهرت آن دو به داشتن عقیده تجسیم بیش از شهرت حاکم به اعتقاد به تشیع است.

^[69] عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات‌الشافعیه الکبری، ج4، ص162ـ163، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمد حلو، قاهره 1964ـ1976.

از دیگر مخالفان وی، کرّامیان بودند که مدتی از خروج حاکم از منزل و املای حدیث جلوگیری کردند.

^[70] ابن‌ جوزی، المنتظم فی تاریخ‌الملوک والامم، ج15، ص109، چاپ محمد عبدالقادر عطا و مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت 1412/1992.

^[71] محمد بن محمد ذهبی، تاریخ‌الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ج9، ص98، چاپ بشار عواد معروف، بیروت 1424/2003.

^[72] عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات‌الشافعیه الکبری، ج4، ص162ـ163، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمد حلو، قاهره 1964ـ1976.

درباره مرگ حاکم، در سوم صفر 405، نوشته‌اند که وی به حمام رفت و غسل کرد و خارج شد، سپس آهی کشید و در دم مرد.

^[73] محمد بن محمد ذهبی، ج9، ص99، تاریخ‌الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، چاپ بشار عواد معروف، بیروت 1424/2003.

^[74] محمد بن محمد ذهبی، ج9، ص92، تاریخ‌الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، چاپ بشار عواد معروف، بیروت 1424/2003.

^[75] عبدالوهاب بن علی سبکی، طبقات‌الشافعیه الکبری، ج4، ص161، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمد حلو، قاهره 1964ـ1976.

^[76] ابن‌ عساکر، تبیین کذب المفتری فیما نسب الی الامام ابی‌الحسن الاشعری، ج1، ص231، بیروت 1404/1984.

^[77] خلیل‌ بن عبداللّه خلیلی قزوینی، کتاب‌الارشاد فی معرفه علماءالحدیث، ج3، ص852، چاپ محمدسعید بن عمر ادریس، ریاض 1409/1989.

و بعد از آن‌که قاضی ابوبکر بر او نماز گزارد، به خاک سپرده شد.

^[78] محمد بن محمد ذهبی، تاریخ‌الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ج1، ص100، چاپ بشار عواد معروف، بیروت 1424/2003.

تألیفات حاکم نیشابوری

حاکم نخستین اثر خود را در 337 تألیف کرد.

^[79] ابراهیم‌ بن محمد صریفینی، تاریخ نیسابور: المنتخب من‌السیاق، ج1، ص6، (اصل از) عبدالغافر بن اسماعیل فارسی، چاپ محمدکاظم محمودی، قم 1362ش.

آثاری که موجود نیستند

او کتاب‌هایی تألیف کرد که موجود نیستند و فقط نقل‌قول‌هایی از آن‌ها در متون بعدی باقی‌مانده است، از جمله: تاریخ نیسابوریین (تاریخ نیشابور)، الاکلیل فی دلائل النبوه،

^[80] خلیل‌ بن عبداللّه خلیلی قزوینی، کتاب‌الارشاد فی معرفه علماءالحدیث، ج3، ص854، چاپ محمدسعید بن عمر ادریس، ریاض 1409/1989.

مزکّی‌الاخبار، فضائل‌الشافعی، فضائل فاطمه الزهراء

^[81] محمد بن محمد ذهبی، تاریخ‌الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ج9، ص99، چاپ بشار عواد معروف، بیروت 1424/2003.

و مفاخرالرضا. حاکم کتاب الاکلیل را درباره ایام پیامبر و همسران ایشان و برای ابوعلی سیمجور، سپهسالار سامانیان در خراسان، تألیف کرده و در معرفه علوم‌الحدیث

^[82] محمد بن عبداللّه حاکم نیشابوری، کتاب معرفه علوم‌الحدیث، ج1، ص296، چاپ معظم حسین، حیدرآباد، دکن 1385/1966.

به برخی مباحث آن اشاره کرده است.

^[83] ابن‌ حجر عسقلانی، الاصابه فی‌تمییز الصحابه، ج1، ص291، چاپ عادل احمد عبدالموجود و علی محمد معوض، بیروت 1415/1995.

^[84] ابن‌ حجر عسقلانی، الاصابه فی‌تمییز الصحابه، ج1، ص304، چاپ عادل احمد عبدالموجود و علی محمد معوض، بیروت 1415/1995.

^[85] ابن‌ حجر عسقلانی، الاصابه فی‌تمییز الصحابه، ج1، ص308، چاپ عادل احمد عبدالموجود و علی محمد معوض، بیروت 1415/1995.

^[86] ابن‌ حجر عسقلانی، الاصابه فی‌تمییز الصحابه، ج2، ص132، چاپ عادل احمد عبدالموجود و علی محمد معوض، بیروت 1415/1995.

^[87] ابن‌ حجر عسقلانی، الاصابه فی‌تمییز الصحابه، ج2، ص143، چاپ عادل احمد عبدالموجود و علی محمد معوض، بیروت 1415/1995.

در مزکّی‌الاخبار ــکه خود حاکم از آن با نام المزکیین لرواه الأخبار یاد کرده

^[88] محمد بن عبداللّه حاکم نیشابوری، کتاب معرفه علوم‌الحدیث، ج1، ص66، چاپ معظم حسین، حیدرآباد، دکن 1385/1966.

وی به بحث از جرح و تعدیل راویان حدیث در ده طبقه پرداخته است.

^[89] ابن‌ عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج21، ص252، چاپ علی شیری، بیروت 14151421/19952001.

^[90] ابن‌ عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج56، ص393، چاپ علی شیری، بیروت 14151421/19952001.

^[91] محمد بن محمد ذهبی، سیراعلام النبلاء، ج5، ص301، چاپ شعیب ارنؤوط و دیگران، بیروت 1401ـ1409/ 1981ـ1988.

^[92] محمد بن محمد ذهبی، سیراعلام النبلاء، ج8، ص118، چاپ شعیب ارنؤوط و دیگران، بیروت 1401ـ1409/ 1981ـ1988.

^[93] محمد بن محمد ذهبی، سیراعلام النبلاء، ج14، ص558، چاپ شعیب ارنؤوط و دیگران، بیروت 1401ـ1409/ 1981ـ1988.

باتوجه به شافعی بودن حاکم و منازعات تند حنفیان و شافعیان در دوران او، حاکم کتاب فضائل‌الشافعی را، مشتمل بر اخبار متداول میان شافعیان در فضیلت محمد بن ادریس شافعی، تألیف کرد.

^[94] محمد بن محمد ذهبی، تاریخ‌الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، ج9، ص95، چاپ بشار عواد معروف، بیروت 1424/2003.

^[95] عبدالوهاب‌ بن علی سبکی، طبقات‌الشافعیه الکبری، ج4، ص156، چاپ محمود محمد طناحی و عبدالفتاح محمد حلو، قاهره 1964ـ1976.

نسخه‌ای از این کتاب یافت نشده، اما احتمالا بخش اعظمی از مطالب آن در کتاب مناقب‌الشافعی ابوبکر احمدبن حسین بیهقی (متوفی 458)، که یکی از مهم‌ترین راویان آثار حاکم بوده، باقی مانده است

^[96] احمد بن حسین بیهقی، مناقب الشافعی، ج1، ص154، چاپ احمد صقر، قاهره 1971.

^[97] احمد بن حسین بیهقی، مناقب الشافعی، ج1، ص158، چاپ احمد صقر، قاهره 1971.

^[98] احمد بن حسین بیهقی، مناقب الشافعی، ج1، ص183، چاپ احمد صقر، قاهره 1971.

^[99] احمد بن حسین بیهقی، مناقب الشافعی، ج1، ص314، چاپ احمد صقر، قاهره 1971.

^[100] احمد بن حسین بیهقی، مناقب الشافعی، ج2، ص125، چاپ احمد صقر، قاهره 1971.

^[101] احمد بن حسین بیهقی، مناقب الشافعی، ج2، ص138، چاپ احمد صقر، قاهره 1971.

^[102] احمد بن حسین بیهقی، مناقب الشافعی، ج2، ص204، چاپ احمد صقر، قاهره 1971.

مفاخرالرضا، که در مناقب امام علی‌ بن موسی الرضا علیه‌السلام بوده، تنها از طریق نقل‌قول‌هایی که ابن‌ حمزه طوسی

^[103] ابن‌ حمزه، الثاقب فی المناقب، ج1، ص483، چاپ نبیل رضا علوان، قم 1412.

^[104] الرضا ابن‌ حمزه، الثاقب فی المناقب، ج1، ص496، چاپ نبیل رضا علوان، قم 1412.

^[105] ابن‌ حمزه، الثاقب فی المناقب، ج1، ص546، چاپ نبیل رضا علوان، قم 1412.

آورده، شناخته شده است و احتمالا حاکم کتاب مستقلی به این نام نداشته و مطالبی که ابن‌ حمزه نقل کرده، بخشی از شرح‌حال امام رضا علیه‌السلام، در تاریخ نیشابور بوده است.

^[106] محمد بن عبداللّه حاکم نیشابوری، تاریخ نیشابور، ترجمه محمد بن حسین خلیفه نیشابوری،همان مقدمه، ص 42، چاپ محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران 1375ش.

به‌نوشته ابن‌ شهرآشوب،

^[107] ابن‌شهرآشوب، کتاب معالم‌العلماء، ج1، ص121، چاپ عباس اقبال آشتیانی، تهران 1353.

شخصی به نام ابوعبداللّه مفید نیشابوری کتابی به نام مناقب‌الرضا تألیف کرده و آقابزرگ طهرانی

^[108] آقابزرگ طهرانی، الذریعه،