توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل ابوشامه مقدسي دارای 120 اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ريختگي احتمالي در متون زير ،دليل ان کپي کردن اين مطالب از داخل فایل مي باشد و در فايل اصلي پاورپوینت کامل ابوشامه مقدسي،به هيچ وجه بهم ريختگي وجود ندارد

---

بخشی از متن پاورپوینت کامل ابوشامه مقدسي :

ابوشامه ابوالقاسم شهاب‌الدین عبدالرحمن بن اسماعیل مقدسی

---

اَبو شامه، ابوالقاسم شهاب الدین عبدالرحمن بن اسماعیل بن ابراهیم مقدسی (23 ربیع الآخر 599 ـ 19 رمضان 665ق/9 ژانویه 1203 ـ 13 ژوئن 1267م)، فقیه، محدث، ادیب و مورخ دمشقی شافعی مذهب می‌باشد.

فهرست مندرجات

1 - وجه تسمیه
2 - جد
3 - زندگی
4 - اساتید
5 - مشاغل
6 - شخصیت علمی
7 - خصوصیات
8 - وفات
9 - شاگردان
10 - وثاقت
11 - آثار
11.1 - موضوع
11.2 - چاپی
11.2.1 - ابراز المعانی
11.2.2 - الباعث علی انکار البِّدع
11.2.3 - الروضتین
11.2.4 - الذیل علی الروضتین
11.2.5 - خطبه الکتاب المؤمل
11.2.6 - المرشد الوجیز
11.3 - خطی
11.3.1 - تتمه البیان
11.3.2 - شرح البرده
11.3.3 - شرح القصائد السبع
11.3.4 - شرح القصیده الشقراطیسییه
11.3.5 - ضوء الساری
11.3.6 - مختصر الروضتین
11.3.7 - کتاب البسمله
11.3.8 - کتاب السواک
11.3.9 - کراسه جامعه
11.3.10 - المحقق من علم الاصول
11.3.11 - مختصر تاریخ دمشق
11.3.12 - الممتع المقتضب
11.3.13 - نزهه المقلتین
11.3.14 - نور المسری
11.3.15 - لواضح الجلی
11.4 - آثار یافت نشده
11.5 - آثار دیگر
12 - فهرست منابع
13 - پانویس
14 - منبع

وجه تسمیه

که به سبب خال بزرگی که بر بالای ابروی چب داشت، به ابوشامه معروف شد، نام او را محمد بن عبدالرحمن نیز آورده اند.

^[1] ابن صابونی، محمد، تکلمـه الکمال الاکمال، ص215، به کوشش مصطفی جواد، بغداد، 1377 ق.

جد

نیای بزرگش محمد بن احمد بن علی طوسی بود و ابوشامه خود حدس می‌زند که وی صوفی و امام مسجد صخره بیت المقدس بوده که در شعبان 492 ق به دست صلیبیان کشته شد و سپس فرزندش از بیت المقدس به دمشق رفتند.

^[2] ابوشامه، عبدالرحمن بن اسماعیل، تراجم رجال القرنین، ج1، ص37، به کوشش محمد زاهد بن حسن کوثری وعزت عطار حسینی، قاهره، 1366 ق.

زندگی

ابوشامه در دمشق زاده شد و از خردسالی به حفظ قرآن و آموختن علوم مشتاق بود، در 621ق/ 1224 م همراه پدر به زیارت کعبه رفت، سال بعد نیز دوباره حج گزارد و در 624ق به بیت المقدس و در 628ق به مصر رفت و در شهرهای قاهره، دمیاط و اسکندریه از دانشمندان بهره‌ها برد.

اساتید

از جمله استادان او در مصر و شام، باید از فخر الدین ابومنصور ابن عساکر، ابوالحسن علی سخاوی، ابن صلاح شهرزوری، موفق الدین ابن قدامه، سیف آمدی (در ادب، تاریخ، فقه و قرائت) و نیز احمدبن عبدالله سلمی، داوود بن ملاعب و عبدالجلیل بن مندویه (در حدیث) نام برد.

^[3] ابوشامه، عبدالرحمن بن اسماعیل، تراجم رجال القرنین،ج1، ص37، به کوشش محمد زاهد بن حسن کوثری وعزت عطار حسینی، قاهره، 1366 ق.

^[4] ابوشامه، عبدالرحمن بن اسماعیل، المرشد الوجیز، ص212، به کوشش طیار آلتی قولاج، آنکارا، 1406 ق.

^[5] ابن صابونی، محمد، تکلمـه الکمال الاکمال، ج1، ص215 ـ 217، به کوشش مصطفی جواد، بغداد، 1377 ق.

^[6] ابن کثیر، البدابه، ج13، ص250.

^[7] ذهبی محمد بن احمد، تذکر‌ه الحفاظ، ج4، ص1416، حیدرآباد دکن، 1333 ـ 1334 ق.

^[8] ذهبی محمد بن احمد، العبر، ج3، ص313، به کوشش محمد سعید بن بسیونی، بیروت، 1405 ق.

مشاغل

چون به دمشق بازگشت، ظاهراً تا پایان عمر دیگر به سفر نپرداخت و روزگار خود مرا به مطالعه، تدریس، نقل حدیث، تألیف و پاسخ گویی به مسایل شرعی گذرانید،

^[9] ابوشامه، عبدالرحمن بن اسماعیل، تراجم رجال القرنین، ج1، ص37، به کوشش محمد زاهد بن حسن کوثری وعزت عطار حسینی، قاهره، 1366 ق.

در ترجمه‌ای که ابوشامه از احوال خود نوشته، با شیفتگی بسیار به بیان خواب‌هایی که مردمان درباره او می‌دیدند و دالّ بر مقام والای علمی او بوده، پرداخته است،

^[10] ابوشامه، عبدالرحمن بن اسماعیل، تراجم رجال القرنین، ج1، ص38 ـ 39، به کوشش محمد زاهد بن حسن کوثری وعزت عطار حسینی، قاهره، 1366 ق.

از جمله مشاغل او، استادی دارالحدیث اشرفیه،

^[11] ابن کثیر، البدایه، ج1، ص250.

ریاست قاریان تربت اشرفیه

^[12] ذهبی محمد بن احمد، تذکر‌ه الحفاظ، ج4، ص1416، حیدرآباد دکن، 1333 ـ 1334 ق

و در اواخر عمر، مدیریت دارالحدیث اشرفیه بود،

^[13] یونینی، موسی بن محمد، ذیل مرآه الزمان، ج2، ص367، حیدرآباد دکن، 1375 ق.

^[14] صفدی، خلیل بن ایبک، الوافی بالوفیات، ج18، ص116، به کوشش ایمن سید، بیروت، 1408 ق.

اقدام او برای تصدی ریاست داراقرائه بزرگ امّ الصالح، به علت شرط واقف آن، به نتیجه نرسید.

^[15] ابن جزری، محمد، غایه النهایه، ج1، ص366، به کوشش گ، برگشتر سر، قاهره، 1351ق/1932 م.

شخصیت علمی

پایگاه دانش او در فقه به اندازه ای بود که بعضی از معاصرانش از پیروی او از مذهب امام شافعی ابراز شگفتی می‌کردند،

^[16] ابن جزری، محمد، غایه النهایه، ج1، ص366، به کوشش گ، برگشتر سر، قاهره، 1351ق/1932 م.

او به ویژه به فن خلاف (احکام مورد اختلاف فقها) علاقه داشت و نظری را که نزدیک به حقیقت می‌یافت، در صورت استواری دلیل‌های آن، می پذبرفت، هر چند آن نظر با مذهب شافعی موافق مبود.

^[17] ابوشامه، عبدالرحمن بن اسماعیل، تراجم رجال القرنین، ج1، ص40، به کوشش محمد زاهد بن حسن کوثری وعزت عطار حسینی، قاهره، 1366 ق.

خصوصیات

با آن‌که دوستداران منصب نبود و از درگاه اهل دنیا دوری می‌جست

^[18] ابوشامه، عبدالرحمن بن اسماعیل، تراجم رجال القرنین، ج1، ص43، به کوشش محمد زاهد بن حسن کوثری وعزت عطار حسینی، قاهره، 1366 ق.

و متواضع بی تکلف می‌زیست

^[19] ذهبی محمد بن احمد، تذکر‌ه الحفاظ، ج4، ص1416، حیدرآباد دکن، 1333 ـ 1334 ق.

، غلبه خوی بدگویی از دیگران و اهانت به علما و بزرگان

^[20] یونینی، موسی بن محمد، ذیل مرآه الزمان، ج2، ص367، حیدرآباد دکن، 1375 ق.

از طرفی و جسارت در بیان حق و مبارزه با بدعت‌ها و درگیری‌های مذهبی حنبلیان با شافعیان

^[21] فروخ، عمر، تاریخ الادب العربی، ج3، ص624، دمشق، 1925 م، ج5 (1).

^[22] بستانی، جاحظ، عمروبن بحر، البیان و التبیین، ج4، ص375، به کوشش حسن سندوبی، قاهره، 1351ق/1932م.

و اتهام در عقیده

^[23] بستانی، جاحظ، عمروبن بحر، البیان و التبیین، ج4، ص375، به کوشش حسن سندوبی، قاهره، 1351ق/1932م.

از طرف دیگر، او را گرفتار کرد.

وفات

دو تن از شاگردانش

^[24] صقاعی، فضل الله، تالی کتاب و فیات الأعیان، ج1، ص99، به کوشش ژاکلین سوبله، دمشق، 1974 م.

یا به روایتی از مخالفان او، به بهانه ای وارد خانه‌اش شدند و او را زخم زدند، در پی این صدمه یا بر اثر سوءقصدی دیگر درگذشت و در دارالفرادیس دمشق به خاک سپرده شد.

^[25] ذهبی محمد بن احمد، معرفه القراء، ج2، ص539، به کوشش محمد سید جاد الحق، قاهره، 1387 ق.

^[26] ابن کثیر، البدایه، ج13، ص250 251.

^[27] ابن جزری، محمد، غایه النهایه، ج1، ص366، به کوشش گ، برگشتر سر، قاهره، 1351ق/1932 م.

شاگردان

برخی از شاگردان او بدین قرارند: شهاب الدین حسین الکفری، شهاب الدین احمد لبّان و زین الدین ابوبکر یوسف مزّی که از او علم قرائت آموختند؛ شیخ شرف الدین فزاری خطیب که شرح شاطبیه را نزد او خواند،

^[28] ذهبی محمد بن احمد، معرفه القراء، ج2، ص539، به کوشش محمد سید جاد الحق، قاهره، 1387 ق.

^[29] ابن شاکر، محمد، فوات الوفیات 2، ص270ـ 271، به کوشش احسان عباس، بیروت 1974 م.

برهان الدین اسکندرانی، علی بن مهیار و پسر ابوشامه ابولهدی

^[30] احمد ذهبی محمد بن احمد، تذکر‌ه الحفاظ، ج4، ص1416، حیدرآباد دکن، 1333 ـ 1334 ق.

نیز گروهی از بزرگان و فضلا از جمله محیی الدین یحیی بن علی تمیمی برای شنیدن تاریخ و الروضتین و تألیفات دیگر وی در جامع و تربت اشرفیه نزد او حضور می‌یافتند.

^[31] ابوشامه، عبدالرحمن بن اسماعیل،تراجم رجال القرنین، ج1، ص43، به کوشش محمد زاهد بن حسن کوثری وعزت عطار حسینی، قاهره، 1366 ق.

کسانی چون مجدالدین محمد اربلی، شهاب الدین ابوالعباس احمد بن اشبیلی، زین الدین علی بن احمد قرطبی، محمد بن ابی بکر شاغوری، محمد بن عبدالرحمن کنجی و عده ای دیگر الروضتین را در سالهای آخر عمر ابوشامه، از او شنیده‌اند.

^[32] ابوشامه، عبدالرحمن بن اسماعیل، الروضتین فی اخبار الدولتین، ج2، ص379، به کوشش ابوالسعود افندی، قاهره، 1287 ق.

وثاقت

بیشتر نویسندگان معاصر ابوشامه و نزدیکان به آن عصر، او را دانشمندی بزرگ،

^[33] صقاعی، فضل الله، تالی کتاب و فیات الأعیان، ج1، ص99، به کوشش ژاکلین سوبله، دمشق، 1974 م.

موثق در نقل

^[34] ذهبی محمد بن احمد، تذکر‌ه الحفاظ، ج4، ص1416، حیدرآباد دکن، 1333 ـ 1334 ق.

بی نظیر در دیانت و امانت

^[35] ابن کثیر، البدابه، ج1، ص250.

وصف کرده‌اند، او خط را نیز به زیبایی و استواری می‌نوشت.

^[36] اسنوی، عبدالرحیم، طبقات الشافیعه، ج1، ص118، به کوشش عبدالله جبوری، بغداد 1391 ق.

یونینی بر آن است که او به علت خودپسندی و حقیر شمردن دانشمندان و بزرگان، از چشم مردم افتاد و در غالب کارهایش ناموفق بود.

^[37] اسنوی، عبدالرحیم، طبقات الشافیعه، ج1، ص118، به کوشش عبدالله جبوری، بغداد 1391 ق.

ابن خلکان به سبب خصومتی که با ابوشامه داشت،

^[38] ابن تغری بردی، یوسف، المنهل الصافی، 2، ص90ـ 91، به کوشش محمد امین، قاهره، 1984 م.

در وفیات شرح احوال او را ذکر نکرده است.

آثار

ابوشامه از مؤلفان پر کاری است که در فنون مختلف به تصنیف و تألیف و تهذیب و شرح و تلخیص پرداخته است، او خود بیش از 40 عنوان از آثارش را یاد کرده است،

^[39] ابوشامه، عبدالرحمن بن اسماعیل، تراجم رجال القرنین، ص39-40، به کوشش محمد زاهد بن حسن کوثری وعزت عطار حسینی، قاهره، 1366 ق.

این نوشته‌ها بیش‌تر به نثر و گاه به نظم بوده و شماری از آن‌ها ناتمام مانده است،

^[40] ابوشامه، عبدالرحمن بن اسماعیل، تراجم رجال القرنین، ص39-40، به کوشش محمد زاهد بن حسن کوثری وعزت عطار حسینی، قاهره، 1366 ق.

^[41] ذهبی محمد بن احمد، معرفه القراء، ج2، ص538، به کوشش محمد سید جاد الحق، قاهره، 1387 ق.

نثر ابوشامه بجز در مقدمه کتاب‌ها که تا حدّی زیباست، بسیار معمولی است،

^[42] فروخ، عمر، تاریخ الادب العربی، ج1، ص625، دمشق، 1925 م، ج5 (1).

نظم او هم متوسط

^[43] یونینی، موسی بن محمد، ذیل مرآه الزمان، ج2، ص367، حیدرآباد دکن، 1375 ق.

، گاه زیبا و گاه نازیباست.

^[44] ابن کثیر، البدایه، ج1، ص250.

ابوشامه دز نحو و لغت و صناعت شعر نیز آثاری دارد و بعضی از کتاب‌های خود را به دو صورت مفصل و مختصر تدوین کرده است، او بیش‌تر کتاب‌هایش را بر کتابخانه بزرگ عادلیه وقف کرد، اما چنان شرایط سنگینی گذاشت که ناگزیر نادیده گرفته شد و در یک آتش سوزی همه از میان رفت.

^[45] ابوشامه، عبدالرحمن بن اسماعیل، الروضتین فی اخبار الدولتین، ج2، ص379، به کوشش ابوالسعود افندی، قاهره، 1287 ق.

^[46] یونینی، موسی بن محمد، ذیل مرآه الزمان، ج2، ص368، حیدرآباد دکن، 1375 ق.

^[47] ابن شاکر، محمد، عیون التواریخ، ج20، ص355، به کوشش فیصل سامر و عبدالمنعم خدور، بغداد، 1400 ق.

، نظر به اهمیت علم دین در اندیشه ابوشامه و این‌که تاریخ برای یاری رساندن به فقه است و توجه به تاریخ رسم و سنتی است از پیشوایان دین،

^[48] ابوشامه، عبدالرحمن بن اسماعیل، الروضتین فی اخبار الدولتین، ج1، ص2 ـ 3، به کوشش ابوالسعود افندی، قاهره، 1287 ق.

موضوع

آثار او را در ذیل 3 عنوان : دین، تاریخ و لغت و ادب می‌توان دسته بندی کرد، از مجموعه نوشته‌های او که در مآخذ مختلف آمده، بیش از 30 عنوان در موضوع دین، نزدیک به 10 عنوان در تاریخ و در حدود 10 عنوان در لغت و ادب است. از بیش‌تر آثار او هنوز نسخه‌ای به دست نیامده و از نوشته های شناخته شده او، کمتر از ثلث آن به چاپ رسیده است:

چاپی

ابراز المعانی

ابراز المعانی من حرز الامانی یا شرح الشاطبیه، که به دو صورت مفصل و مختصر بود، شرح بزرگ ناتمام ماند و شرح کوچک در 2 مجلد نوشته شد،

^[49] ابوشامه، عبدالرحمن بن اسماعیل، تراجم رجال القرنین، ص39، به کوشش محمد زاهد بن حسن کوثری وعزت عطار حسینی، قاهره، 1366 ق.

این قصیده را که از ابومحمد قاسم شاطبی (د 590ق/1194م) و در قرائیت‌های هفتگانه و از نوشته های اساسی این فن است، نخستین بار علم الدین سخاوی، استاد ابوشامه، شرح کرد، این اثر بار اول در قاهره (1349 ق) و بعد (1350ق) همراه با ارشاد المرید و البهجه المرضیه در یک مجلد و سپس به کوشش ا. ع. عوض در همانجا (1402 ق) منتشر شده است.

الباعث علی انکار البِّدع

الباعث علی انکار البِّدع الحوادث، کتابی است در اخلاق که در مصر (1310ق)، هند (1314ق) و باز در مصر (1955م) چاپ شده است.

الروضتین

الروضتین فی اخبار الدولتین با ازهار الروضتین…

^[50] حاجی خلیفه، کشف، ج1، ص27.

، درباره حوادث زمان فرمانروایی نوالدین محمود زنگی و صلاح الدین ایوبی، از بهترین مآخذ تاریخ جنگ‌های صلیبی

^[51] فروخ، عمر، تاریخ الادب العربی، ج1، ص624، دمشق، 1925 م.

و مهم ‌ترین تألیف تاریخی برجای مانده از ابوشامه است، نظر مؤلف در تدوین این اثر برانگیختن فرمانروایان به پیروی از دو سلطان یاد شده «صاحب فضایل» بوده است

^[52] ابوشامه، عبدالرحمن بن اسماعیل، الروضتین فی اخبار الدولتین، ج1، ص3 ـ 5، به کوشش ابوالسعود افندی، قاهره، 1287 ق.

او در این کتاب حوادث تاریخی را از زمان نورالدین محمود زنگی (511 ـ 569ق/ 1117 ـ 1174م) تا هنگام فوت صلاح الدین در 589ق/ 1193 م، سال به سال، به استفاده از مآخذ معتبر معاصر مانند التاریخ الباهر فی دوله الاتابکیه ابن اثیر، البرق الشامی، الفتح القدسی و الخریده، هر سه از عماد اصفهانی، النوادر السلطانیه ابن شداد تاریخ ابن قلانسی، الرسائل قاضی فاضل و کتاب ابن ابی طی حلبی در سیرت صلاح الدین با ذکر منابع مذکور آورده است.

^[53] ابوشامه، عبدالرحمن بن اسماعیل، الروضتین فی اخبار الدولتین، ج1، ص4 ـ 7، به کوشش ابوالسعود افندی، قاهره، 1287 ق.

^[54] ابوشامه، عبدالرحمن بن اسماعیل، الروضتین فی اخبار الدولتین، ج1، ص17، به کوشش ابوالسعود افندی، قاهره، 1287 ق.

^[55] ابوشامه، عبدالرحمن بن اسماعیل، الروضتین فی اخبار الدولتین، ج1، ص18، به کوشش ابوالسعود افندی، قاهره، 1287 ق.

گاه نیز مطالب خود را از شاهد آن وقایع برگرفته است،

^[56] ابوشامه، عبدالرحمن بن اسماعیل، الروضتین فی اخبار الدولتین، ج1، ص5، به کوشش ابوالسعود افندی، قاهره، 1287 ق.

^[57] ابوشامه، عبدالرحمن بن اسماعیل، الروضتین فی اخبار الدولتین، ج1، ص6، به کوشش ابوالسعود افندی، قاهره، 1287 ق.

این اثر در 1287ق/ 1870م به تصحیح ابوالسعود در مصر در 2 مجلد و در همان زمان در بیروت (2 جزء در یک مجلد) منتشر شد. سپس محمد حلمی حزء اول آن را در 2 مجلد در 1956 و 1962 م در قاهره متشر کردف باربیه دومنار نیز متن عربی الروضتین را همراه ترجمه فرانسوی آن در پاریس (1898 ـ 1906م) چاپ و منتشر کرد، پیش تر، گورگنس ترجمه ناقص و غیر دقیقی به آلمانی از این کتاب به عمل آورده و در برلین (1879 م) چاپ کرده بود.
الروضتین از مآخذ ذهبی بوده است ،

^[58] ذهبی محمد بن احمد، سیر اعلام النبلاء، 15، ص212 ـ 213، به کوشش شعیب ارنؤوط و ابراهیم زیبق، بیروت، 1404 ق.

آنچه در لغت نامه دهخدا مبنی بر این آمده که مؤلف حبیب السیر قسمتی از تاریخ ایوبیان را از کتاب ازهار الروضتین نقل کرده است، درست نیست، زیرا خواندمیر این قسمت را از یافعی نقل کرده است.

^[59] خواندمیر، غیاث الدین، حبیب السیر، ج2، ص584 ـ 597، به کوشش محمد دبیرسیاقی، تهران، 1353 ش.

الذیل علی الروضتین

الذیل علی الروضتین یا الروض الآنق فی الذیل علی ازهار الروضتین،

^[60] بغدادی، هدیه، ج1، ص525.

یا تراجم رجال القرنین، شامل حوادث سال به سال پس از مرگ صلاح الدین، یعنی از 590 ق تا سال آخر زندگانی ابوشامه در 665 ق است.

^[61] ابوشامه، عبدالرحمن بن اسماعیل، تراجم رجال القرنین، ص6، به کوشش محمد زاهد بن حسن کوثری وعزت عطار حسینی، قاهره، 1366 ق.

^[62] ابوشامه، عبدالرحمن بن اسماعیل، تراجم رجال القرنین، ص240، به کوشش محمد زاهد بن حسن کوثری وعزت عطار حسینی، قاهره، 1366 ق.

مؤلف در اول هر سال به حوادث آن سال اشاره و پس از آن وفیات همان سال را نقل می‌کند، انگیزه وی در تدوین این اثر کثرت مرگ و میر افراد سرشناس و در نتیجه توجه به کار آخرت بوده است.

^[63] ابوشامه، عبدالرحمن بن اسماعیل، تراجم رجال القرنین، ص5، به کوشش محمد زاهد بن حسن کوثری وعزت عطار حسینی، قاهره، 1366 ق.

در الذیل توجه مؤلف به وفیات بیش‌تر از حوادث است، تراجم کتاب، مختصر و تنها مشتمل بر موارد مهم است، ابوشامه در این اثر بیش‌تر بر مرآه الزمان سبط ابن جوزی

^[64] جواد، مصطفی، «نظرات فی الذیل علی الروضتین»، مجله المجمع العلمی العربی، ص619، دمشق، 1367 ـ 1368 ق.

تکیه کرده است. این اثر با نام تراجم رجال القرنین السادس و السابع به طبع رسیده است، منتخباتی با الذیل با ترجمه فرانسوی آن منتشر شده است، این کتاب از جمله مآخذ ابن خلکان،

^[65] ابن خلکان، وفیات، ج3، ص245.

ابن دواداری،

^[66] ابن دواداری، ابوبکر بن عبدالله، کنزالدار و جامع الغرر، ج8، ص51، به کوشش ا هارمان، قاهره، 1391 ق.

^[67] ابن دواداری، ابوبکر بن عبدالله، کنزالدار و جامع الغرر، ج8، ص90 ـ 91، به کوشش ا هارمان، قاهره، 1391 ق.

و ابن تغری بردی

^[68] ابن تغری بردی، یوسف، النجوم، ج7، ص36.

^[69] ابن تغری بردی، یوسف، النجوم، ج7، ص82.

بوده است.

خطبه الکتاب المؤمل

مختصر کتب المؤمّل، یا به گفته خود مؤلف خطبه الکتاب المؤمل للرّد الی الامر الاول

^[70] ابوشامه، عبدالرحمن بن اسماعیل، تراجم رجال القرنین، ص39، به کوشش محمد زاهد بن حسن کوثری وعزت عطار حسینی، قاهره، 1366 ق.

، که قسمتی است از یک نوشته مفصل تر با عنوان الکتاب المرقوم فی جمله من العلوم در 2 مجلد

^[71] ابوشامه، عبدالرحمن بن اسماعیل، تراجم رجال القرنین، ص39، به کوشش محمد زاهد بن حسن کوثری وعزت عطار حسینی، قاهره، 1366 ق.

، در لزوم رجوع به کتاب و سنت

^[72] سرکیس، یوسف الیان، معجم المطبوعات العربیه، ج1، ص318، قاهره، 1346ق/ 1928 م.

و شامل نکاتی است سودمند بر گزیده از نوشته‌های دیگر، این اثر در ضمن مجموعه الرسائل ابوشامه

^[73] ابوشامه، عبدالرحمن بن اسماعیل، مجموعه الرسائل، ج1، ص2 ـ 44، به کوشش محیی الدین صبری کردی، قاهره، 1328 ق.

در مصر چاپ شده است.

المرشد الوجیز

المرشد الوجیز الی علوم تتعلق بالکتاب العزیز، که در شناخت کیفیت نزول قرآن، جمع و تلاوت آن و تفسیر و توضیح حدیث «انزل القرآن علی سبعه احرف» و قرائت‌های هفتگانه قرآن است

^[74] ابوشامه، عبدالرحمن بن اسماعیل، المرشد الوجیز، ص6 ـ 7، به کوشش طیار آلتی قولاج، آنکارا، 1406 ق.

این اثر 2 بار در بیروت (بار اول در 1395 ق) چاپ شده است.

خطی

تتمـه البیان

تتمـه البیان لما اشکل من متشابه القرآن، منظومه‌ای است به صورت تکمله بر منظومه دیگر مؤلف با نام البیان لما اشکل من متشابه القرآن، نسخه‌ای از آن مکتوب در 663 ق (زمان مؤلف) در ظاهریه

^[75] ظاهریه، علوم قرآنی، خیمه، ج2، ص70 ـ 71.

موجود است، این منظومه احتمالاً همان است که ابوشامه با نام «نظم شیء من متشابه القرآن» از آن یاد کرده است.

^[76] ابوشامه، عبدالرحمن بن اسماعیل، تراجم رجال القرنین، ص40، به کوشش محمد زاهد بن حسن کوثری وعزت عطار حسینی، قاهره، 1366 ق.

شرح البرده

شرح البرده

^[77] حاجی خلیفه، کشف، ج2، ص1331.

^[78] حاجی خلیفه، کشف، ج2، ص1334.

، که شرحی است بر قصیده برده موسوم به الکواکب الدرّیه فی مدح خیر البریه، از شرف الدین ابوعبدالله محمد بو صیری.
نسخه های متعددی از این شرح در تهران،

^[79] مرکزی، خطی، ج1، ص638.

^[80] ملی، خطی، ج1، ص26.

^[81] ملی، خطی، ج1، ص356.

بغداد،

^[82] نقشبندی، اسامه ناصر و عباس ضیاء محمد، مخطوطات الادب فی المتحف العراقی، ص370، کویت، 1985 م.

موصل

^[83] احمد، سالم عبدالرزاق، فهرس مخطوطات مکتبه الاوقاف العامـه فی الموصل (خزائن المدرسه الامینیه فی جامع الباشا)، ج4، ص206، بغداد، 1397ق/ 1977 م.

، سلیمانیه

^[84] محمد، محمود احمد، فهرس مخطوطات مکتبه الاوقاف المرکزیه فی السلیانیه (مکتب‌ه، بیاره، طویل‌ه، خورمال)، ج2، ص215 ـ 216، بغداد، وزاره الاوقاف.

، مصر،

^[85] دارالکتب، فهرست، ج1، ص172.

دمشق،

^[86] ظاهریه، خطی، ص287.

مونیخ، ترکیه و پاریس وجود دارد، نسخه اخیر که در ضمن مجموعه شماره 1620 دستنویس‌های عربی کتابخانه ملی پاریس معرفی شده، در حاشیه شامل ترجمه برده به شعر فارسی است.

شرح القصائد السبع

شرح القصائد السبع فی المدائح النبویه، شرحی است بر قصاید استادش علم الدین سخاوی

^[87] حاجی خلیفه، کشف، ج1، ص1327.

و همان است که شارح خود با عنوان شرح القصائد النبویه از آن یاد کرده است،

^[88] ابوشامه، عبدالرحمن بن اسماعیل، تراجم رجال القرنین، ص39، به کوشش محمد زاهد بن حسن کوثری وعزت عطار حسینی، قاهره، 1366 ق.

نسخه‌ای از این شرح با عنوان شرح سبع قصائد السخاوی فی مدح النبی در پاریس و نسخه‌ای در برلین موجود است.

شرح القصیده الشقراطیسییـه

شرح القصیده الشقراطیسییه فی مدح النبی، که اصل قصیده آن از ابومحمد شقراطیسی است، نسخه‌ای از این شرح در سوهاج مصر نگهداری می‌شود

^[89] دارالکتب، فهرست، ج(2)، ص56.

نسخه دیگری از آن همراه با شرح فصاید سخاوی (شم 3) با عنوان المقاصد (المنائح) السّنیه فی شرح القصائد النبوییه در قاهره موجود است.

ضوء الساری

ضوء (القمر) الساری الی رؤیه معرفه الباری

^[90] ابوشامه، عبدالرحمن بن اسماعیل، تراجم رجال القرنین، ص39، به کوشش محمد زاهد بن حسن کوثری وعزت عطار حسینی، قاهره، 1366 ق.

^[91] حاجی خلیفه، کشف، ج2، ص1088.

، در تفسیر آیات و احادیث مربوط به رؤیت خداوند در آخرت، که نسخه‌ای از آن در قاهره

^[92] ازهریه، فهرست، ج1، ص553.

و دیگری در کتابخانه چستربیتی شناسایی شده است.

مختصر الروضتین

مختصر الروضتین، که تلخیصی است از الروضتین به دست خود مؤلف. ابوشامه گوید این مختصر مجلدی کوچک است، در برخی از منابع از کتابی به عنوان عیون الروضتین یاد شده که ظاهراً همین مختصر است،

^[93] مجموعه مختاره لمخطوطات عربیه نادره من مکتبات عامـه فی المغرب، ج1، ص68، بیروت، 1407 ق.

از این اثر یک نسخه در مغرب

^[94] مجموعه مختاره لمخطوطات عربیه نادره من مکتبات عامـه فی المغرب، ج1، ص68، بیروت، 1407 ق.

از سده 10 ق/16 م و نسخه‌ای در استانبول

^[95] کوپریلی خطی، ج1، ص591.

از سده 9ق/15م وجود دارد و نسخه موزه بریتانیا از آن کهن تر و کامل تر است و بنا به نوشته کاتب این نسخه در صفحه نخست، عیون الروضتین همان مختصر الروضتین است که به وسیله خود مصنف تلخیص شده است، در این نسخه، پس از استنساخ مختصر، خلیل بن کَیْکَلدی بن علائی شافعی نکاتی بر آن افزوده است، نسخه دارای تاریخ ذیقعده 734 است.

کتاب البسمله

کتاب البَسْمَلـه

^[96] ابوشامه، عبدالرحمن بن اسماعیل، تراجم رجال القرنین، ص39، به کوشش محمد زاهد بن حسن کوثری وعزت عطار حسینی، قاهره، 1366 ق.

، که به دو صورت مفصل و مختصر بوده است،

^[97] حاجی خلیفه، کشف، ج2، ص1402.

کهن ‌ترین نسخه مختصر مورخ 701ق در چستربیتی وجود دارد، نسخه‌ای دیگر با نام کتاب البسملـه الصغیر در آن‌جا موجود است و واتیکان شناسایی شده است.

کتاب السواک

کتاب السواک و ما اشبه ذاک

^[98] ابوشامه، عبدالرحمن بن اسماعیل، تراجم رجال القرنین، ص39، به کوشش محمد زاهد بن حسن کوثری وعزت عطار حسینی، قاهره، 1366 ق.

، درباره مسواک زدن و مسائل بهداشتی دیگر، نسخه‌ای در چستربیتی دارای تاریخ 609ق (شاید 709 درست تر باشد: و نسخه‌ای دیگر در واتیکان موجود است.

کراسه جامعه

کراسه جامعه لمسائل نافعـه، خود ابوشامه و نیز مراجع قدیمی از این اثر یاد نکرده‌اند، تنها نسخه آن در چستربیتی است، این نسخه مورخ 710ق و در حدود 30 برگ است، مطالب آن مربوط به مسائل دینی و از جمله معراج پیامبر (ص) و امکان رؤیت خداست.

المحقق من علم الاصول

المحقق من علم الاصول فیما یتعلق بافعال الرسول

^[99] ابوشامه، عبدالرحمن بن اسماعیل، تراجم رجال القرنین، ص39، به کوشش محمد زاهد بن حسن کوثری وعزت عطار حسینی، قاهره، 1366 ق.

، یگانه نسخه آن در چستربیتی است.

مختصر تاریخ دمشق

مختص