توجه : این فایل به صورت فایل power point (پاور پوینت) ارائه میگردد

 پاورپوینت کامل ابراهيم بن وليد بن عبدالملک دارای 120 اسلاید می باشد و دارای تنظیمات کامل در PowerPoint می باشد و آماده ارائه یا چاپ است

شما با استفاده ازاین پاورپوینت میتوانید یک ارائه بسیارعالی و با شکوهی داشته باشید و همه حاضرین با اشتیاق به مطالب شما گوش خواهند داد.

لطفا نگران مطالب داخل پاورپوینت نباشید، مطالب داخل اسلاید ها بسیار ساده و قابل درک برای شما می باشد، ما عالی بودن این فایل رو تضمین می کنیم.

توجه : در صورت  مشاهده  بهم ريختگي احتمالي در متون زير ،دليل ان کپي کردن اين مطالب از داخل فایل مي باشد و در فايل اصلي پاورپوینت کامل ابراهيم بن وليد بن عبدالملک،به هيچ وجه بهم ريختگي وجود ندارد

---

بخشی از متن پاورپوینت کامل ابراهيم بن وليد بن عبدالملک :

ابراهیم بن ولید

---

ابواسحاق اِبْراهیمِ ‌بْنِ وَلید (خلافت 126-127ق/744-745م) ملقب به مخلوع، سیزدهمین خلیفه اموی است.

فهرست مندرجات

1 - گمنامی ابراهیم بن ولید
2 - ولایتعهدی ابراهیم بن ولید
3 - خلافت ابراهیم بن ولید
4 - طریقه به خلافت رسیدن
4.1 - مخالفت مردم حمص
4.2 - تصمیم امرای شکست خورده
5 - بر کنار شدن از خلافت
6 - شورش مروان بن محمد
7 - قصد جان ابراهیم بن ولید
8 - خلع ابراهیم بن ولید از حکومت
9 - مدت حکومت ابراهیم بن ولید
10 - وفات
11 - القاب
12 - مادر
13 - کاتب
14 - فهرست منابع
15 - پانویس
16 - منبع

گمنامی ابراهیم بن ولید

ابواسحاق پاورپوینت کامل ابراهيم بن وليد بن عبدالملک بن مروان بن حکم، ملقب به مخلوع،

^[1] مسکویه، ابوعلی، تجارب الامم، تحقیق ابوالقاسم امامی، تهران، سروش، چاپ دوم، 1379ش، ج3، ص227.

^[2] ابن عبد ربه، احمد بن محمد، العقدالفرید، بیروت، دارالکتب العلمیه، چاپ اول، 1404، ج5، ص209.

^[3] بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت، دارالفکر، چاپ اول، 1996، ج9، ص318.

^[4] خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه، تحقیق فواز، بیروت، دارالکتب العلمیه، چاپ اول، 1995، ص298.

^[5] طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک (تاریخ الطبری)، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دارالتراث، چاپ دوم، 1967، ج7، ص313.

سیزدهمین خلیفه اموی بود که به حکومت رسید. خلافت ابراهیم که مقارن با نابسامانی‌ها و آغاز فروپاشی امویان بود،

^[6] مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب و معادن الجوهر، تحقیق اسعد داغر، قم، دارالهجره، چاپ دوم، 1409، ج3، ص220.

^[7] ابن‌طقطقی، الفخری فی الآداب السلطانیه و الدول الاسلامیه، تحقیق عبدالقادر محمد مایو، بیروت، دارالقلم العربی، چاپ اول، 1997، ص135.

از سوی مورخان چندان با اهمیت تلقی نشده است؛ به طوری‌ که حتی برخی از مورخان از او و برادرش یزید، در یک‌ جا سخن رانده، مستقلاً از او به عنوان خلیفه نامی‌ نبرده‌اند.

ولایتعهدی ابراهیم بن ولید

در منابع از سال تولد او سخنی به میان نیامده است، تنها می‌دانیم که او از کنیزی به نام سعار

^[8] یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب، تاریخ الیعقوبی، بیروت، دارصادر، بی‌تا، ج2، ص337.

یا سریه

^[9] گردیزی، ابوسعید عبدالحی، زین الاخبار، تحقیق عبدالحی حبیبی، تهران، دنیای کتاب، چاپ اول، 1363ش، ص126.

متولد شده است. در کتب کهن تاریخ، اولین بار از او، در روزگار خلافت برادرش یزید بن ولید، معروف به «ناقص»، یاد شده است؛ نقل است که او پس از به خلافت رسیدن یزید بن ولید، از سوی او به امارت اردن برگزیده شد.

^[10] مسکویه، ابوعلی، تجارب الامم، تحقیق ابوالقاسم امامی، تهران، سروش، چاپ دوم، 1379ش، ج3، ص199.

^[11] ابن‌اثیر، علی بن ابی‌الکرم، الکامل فی التاریخ، بیروت، دارصادر- داربیروت، 1965، ج5، ص295.

^[12] طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک (تاریخ الطبری)، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دارالتراث، چاپ دوم، 1967، ج7، ص268.

مدتی بعد، یزید برای او و سپس عبدالعزیز بن حجاج بن عبدالملک به عنوان ولیعهد دوم از مردم بیعت گرفت.

^[13] طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک (تاریخ الطبری)، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دارالتراث، چاپ دوم، 1967، ج7، ص299.

برخی از مورخان بر این باورند که این بیعت به سبب فشار «قدریه» (معتقدین به قضا و قدر؛ معتزله) که یزید از معتقدین به این فرقه بود، صورت گرفته است.

^[14] ابن عبد ربه، احمد بن محمد، العقدالفرید، بیروت، دارالکتب العلمیه، چاپ اول، 1404، ج5، ص209-210.

^[15] مسکویه، ابوعلی، تجارب الامم، تحقیق ابوالقاسم امامی، تهران، سروش، چاپ دوم، 1379ش، ج3، ص218.

^[16] ابن‌اثیر، علی بن ابی‌الکرم، الکامل فی التاریخ، بیروت، دارصادر- داربیروت، 1965، ج5، ص308.

خلافت ابراهیم بن ولید

پس از مرگ برادرش در ذی‌الحجه سال 126هجری،

^[17] ابن‌اثیر، علی بن ابی‌الکرم، الکامل فی التاریخ، بیروت، دارصادر- داربیروت، 1965، ج5، ص310.

^[18] ابن عبری، تاریخ مختصر الدول، تحقیق انطون صالحانی الیسوعی، بیروت، دارالشرق، چاپ سوم، 1992، ص46.

^[19] ابن عبری، تاریخ مختصر الدول، تحقیق انطون صالحانی الیسوعی، بیروت، دارالشرق، چاپ سوم، 1992، ص119.

^[20] خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه، تحقیق فواز، بیروت، دارالکتب العلمیه، چاپ اول، 1995، ص293.

^[21] ابن‌قتیبه، المعارف، تحقیق ثروت عکاشه، قاهره، الهیئه المصریه العامه للکتاب، چاپ دوم، 1992، ص367.

^[22] ابن‌عساکر، تاریخ مدینه دمشق، بیروت، دارالفکر، 1415، ج7، ص246.

ابراهیم بن ولید به خلافت نشست؛ اما حکومتش دولتی مستعجل بود و کارش به سامان نرسید؛ چرا که از بیعت بخشی از مردم شام که ابن‌طقطقی آن را بیعتی بی‌اهمیت خوانده است،

^[23] ابن‌طقطقی، الفخری فی الآداب السلطانیه و الدول الاسلامیه، تحقیق عبدالقادر محمد مایو، بیروت، دارالقلم العربی، چاپ اول، 1997، ص135.

برخوردار بود. گفته شده در این مدت گروهی از مردم به عنوان خلافت بر او سلام می‌دادند و گروهی وی را امیر می‌خواندند و بعضی هم او را به هیچ یک از این عناوین نمی‌خواندند.

^[24] ابن‌عساکر، تاریخ مدینه دمشق، بیروت، دارالفکر، 1415، ج7، ص248.

^[25] مسکویه، ابوعلی، تجارب الامم، تحقیق ابوالقاسم امامی، تهران، سروش، چاپ دوم، 1379ش، ج3، ص221.

^[26] ابن عبری، تاریخ مختصر الدول، تحقیق انطون صالحانی الیسوعی، بیروت، دارالشرق، چاپ سوم، 1992، ص119.

^[27] طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک (تاریخ الطبری)، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دارالتراث، چاپ دوم، 1967، ج7، ص299.

^[28] ابن‌طقطقی، الفخری فی الآداب السلطانیه و الدول الاسلامیه، تحقیق عبدالقادر محمد مایو، بیروت، دارالقلم العربی، چاپ اول، 1997، ص135.

^[29] ابن‌اثیر، علی بن ابی‌الکرم، الکامل فی التاریخ، بیروت، دارصادر- داربیروت، 1965، ج5، ص311.

یکی از مردم آن روزگار در وصف این ایام، شعری سروده بدین مضمون:
«نبایع ابراهیم فی کل جمعه الا ان امراً انت و الیه ضائع؛ هر جمعه با ابراهیم بیعت می‌کنیم ولی کاری که تو علمدار آن باشی سامان ندارد.»

^[30] ابن‌عساکر، تاریخ مدینه دمشق، بیروت، دارالفکر، 1415، ج7، ص248.

^[31] مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب و معادن الجوهر، تحقیق اسعد داغر، قم، دارالهجره، چاپ دوم، 1409، ص220.

^[32] سیوطی، جلال الدین عبدالرحمن بن ابی بکر، تاریخ الخلفاء، تحقیق محیی الدین عبدالحمید، قم، شریف رضی، چاپ اول، ص189-190.

کار ابراهیم در امر حکومت، هم‌چنان آشفته و نابسامان بود تا این‌که مروان بن محمد بن حکم بر او شورید و او را از سلطنت خلع کرد.

^[33] طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک (تاریخ الطبری)، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دارالتراث، چاپ دوم، 1967، ج7، ص299.

طریقه به خلافت رسیدن

در منابع تاریخی نخستین‌بار از ابراهیم در روزگار خلافت برادرش یزید بن ولید بن یزید معروف به ناقص، یاد شده است. گفته‌اند که یزید 3 روز پس از آغاز خلافت، زیر فشار قَدَریه که خود به آنان گرایش داشت، ابراهیم را به جانشینی خود برگزید

^[34] احمد بن واضح یعقوبی، تاریخ، ج2، ص335، بیروت، 1379ق.

^[35] احمد بن محمد ابن عبدربه، عقدالفرید، ج4، ص465، به کوشش احمد امن و دیگران، قاهره، 1948م.

^[36] عبدالحی ابن عماد، شذرات الذهب، ج1، ص167، قاهره، 1350ق.

و وی را به حکومت اردن گماشت.

^[37] طبری، تاریخ، ج2، ص1834، به کوشش یان دخویه، لیدن، 1885-1889م.

^[38] ابن کثیر، البدایه والنهایه، ج10، ص13، 1351ق/1932م.

اگرچه طبری

^[39] طبری، تاریخ، ج2، ص1869، به کوشش یان دخویه، لیدن، 1885-1889م.

و به تبع او ابن اثیر

^[40] ابن اثیر، الکامل، ج5، ص308، بیروت، 1402ق/1982م.

نیز اشاره کرده‌اند که یزید در بستر بیماری و به تشویق قدریه برادر خود را به جانشینی برگزید، ولی خلیفه‌ بن خیاط براساس روایتی از علاء بن بُرد بن سنان نوشته است که قَطَن غلام یزید، هنگامی که خلیف بیمار در بیهوشی بود به‌رغم مخالفت او، ولایتعهدنام ابراهیم را از سوی او جعل کرد. بدین‌سان ابراهیم پس از مرگ یزید به خلافت نشست ( ذیحج 126ق/سپتامبر ـ اکتبر 744م)، ولی فقط از بیعت بخشی از شام که ابن طقطقی

^[41] محمد بن علی ابن طقطقی، تاریخ فخری، ج1، ص183، ترجم وحید گلپایگانی، تهران، 1360ش.

^[42] محمد بن علی ابن طقطقی، تاریخ فخری، ج1، ص184، ترجم وحید گلپایگانی، تهران، 1360ش.

آن را بیعتی بی‌اهمیت خوانده است، برخوردار شد

^[43] ابوحنیفه دینوری، اخبار الطوال، ج1، ص350، به کوشش محمد محیی‌الدین عبدالحمید، قاهره، 1952م.

مخالفت مردم حمص

به گفت طبری برخی او را نه به خلافت پذیرفتند و نه به امارت

^[44] طبری، تاریخ، ج2، ص1875، به کوشش یان دخویه، لیدن، 1885-1889م.

و حتی مردم حِمْص آشکارا به مخالفت با او برخاستند. ابراهیم نیز عبدالعزیز بن حجاج‌ بن عبدالملک پسرعمّ خود را که به ولایتعهدی برگزیده بود

^[45] ابوحنیفه دینوری، اخبار الطوال، ج1، ص350، به کوشش محمد محیی‌الدین عبدالحمید، قاهره، 1952م.

با لشکر شام به محاصر حمص فرستاد.

^[46] ابن اثیر، الکامل، ج5، ص321، بیروت، 1402ق/1982م.

از سوی دیگر مروان‌ بن محمد (ملقب به حِمار) والی ارمنستان و آذربایجان که در روزگار خلافت یزید بن ولید ظاهراً به خونخواهی ولید به حدود شام آمده و از مردم جزیره برای خود بیعت ستانده بود، پس از آگاهی از مرگ یزید و خلافت ابراهیم، باز سر به مخالفت برداشت و قصد هجوم به شام کرد. گرچه مروان ظاهراً به خونخواهی ولید

^[47] طبری، تاریخ، ج2، ص1850، به کوشش یان دخویه، لیدن، 1885-1889م.

و آزاد ساختن پسران او حَکَم و عثمان که در دمشق زندانی بودند از اطاعت دولت مرکزی سرپیچید، ولی آشکار است که وی خود داعی خلافت داشت.

^[48] عبدالله‌ بن مسلم ابن قتیبه، المعارف، ج1، ص367، به کوشش ثروت عکاشه، قاهره، 1388ق/1969م.

^[49] عبدالله‌ بن مسلم ابن قتیبه، المعارف، ج1، ص368، به کوشش ثروت عکاشه، قاهره، 1388ق/1969م.

از این‌رو با اعطای مال، برخی از قبایل عرب را با خود همراه و بی‌درنگ آهنگ شام کرد. وی نخست به قِنَّسْرین و به روایتی به حلب

^[50] احمد بن واضح یعقوبی، تاریخ، ج2، ص337، بیروت، 1379ق.

که در دست بِشْر بن ولید برادر ابراهیم بود تاخت.

^[51] طبری، تاریخ، ج2، ص1876، به کوشش یان دخویه، لیدن، 1885-1889م.

در آن‌جا یزید ابن عمر بن هُبَیره با بنی قیس به مهاجمان پیوست و بِشْر و برادر او مسرور را به مروان تسلیم کرد.

^[52] ابن اثیر، الکامل، ج5، ص321، بیروت، 1402ق/1982م.

آنگاه مروان با لشکر خویش به حمص که در محاصر عبدالعزیز بن حجاج بود تاخت و چون به شهر نزدیک شد، عبدالعزیز از محاصره دست برداشت و عقب نشست.

^[53] طبری، تاریخ، ج2، ص1877، به کوشش یان دخویه، لیدن، 1885-1889م.

مردم حمص با مروان بیعت کردند و به لشکر او پیوستند و مروان به سوی مرکز خلافت بیمناک شده بود، به عنوان آخرین راه چاره سلیمان‌ بن هشام‌ بن عبدالملک را با 000 120 تن به مقابل مروان فرستاد. سلیمان در عین‌الجَرّ با لشکر 000 80 نفری مروان نخست کوشید تا یاران سلیمان را از جنگ بازدارد و خواستار آزادی حَکَم و عثمان پسران ولید شد، ولی سرانجام در 7 صفر 127ق/18 نوامبر 744م کار به جنگی سخت کشید

^[54] احمد بن واضح یعقوبی، تاریخ، ج2، ص337، بیروت، 1379ق.

و سلیمان شکست خورد و به دمشق گریخت.

^[55] طبری، تاریخ، ج2، ص1877، به کوشش یان دخویه، لیدن، 1885-1889م.

^[56] ابن اثیر، الکامل، ج5، ص322، بیروت، 1402ق/1982م.

تصمیم امرای شکست خورده

امرای شکست خورد ابراهیم در دمشق گرد آمدند و از بیم آن‌که حکم و عثمان، پسران ولید، پس از ازاد شدن به دست مروان، از امیرانی که در قتل پدرشان دست داشتند، انتقام خواهند گرفت، تصمیم به قتل آن دو گرفتند. این مأموریت به عهد یزید بن خالد بن عبداللـه القَسْری نهاده شد و او نیز ابوالاسد، مولای پدرش را مأمور ساخت تا پسران ولید را در زندان بکشد.

^[57] طبری، تاریخ، ج2، ص1878-1879، به کوشش یان دخویه، لیدن، 1885-1889م.

بر کنار شدن از خلافت

در این میان مروان به دیر العالیه رسید و مردم با او بیعت کردند

^[58] احمد بن واضح یعقوبی، تاریخ، ج2، ص337، بیروت، 1379ق.

و خبر ورود او به شهر، شایع شد. ابراهیم‌ بن ولید که به گفت خلیفه‌ بن خیاط پیش از آن برای گردآوری نیرو و ادام جنگ به باب الجابه رفته، ولی کسی به او نپیوسته بود، به تدمُر گریخت. سلیمان‌ بن هشام نیز پس از غارت بیت‌المال

^[59] طبری، تاریخ، ج2، ص1879، به کوشش یان دخویه، لیدن، 1885-1889م.

به او پیوست. عبدالعزیز بن حجاج نیز که مستقیماً در قتل ولید دست داشت،

^[60] احمد بن علی ابن بابه، رأس مال النّدیم، ج1، ص270، نسخ عکسی کتابخان مرکزی دانشگاه تهران، شم‌ 175.

به دست مردم خشمناک دمشق و به قولی به دست موالی ولید بن یزید افتاد و به قتل رسید.

^[61] طبری، تاریخ، ج2، ص1880، به کوشش یان دخویه، لیدن، 1885-1889م.

به این ترتیب دوران کوتاه و نافرجام خلافت ابراهیم‌ بن ولید که آن را از 70 روز تا 4 ماه دانسته‌اند،

^[62] طبری، تاریخ، ج2، ص1875، به کوشش یان دخویه، لیدن، 1885-1889م.

^[63] احمد بن علی ابن بابه، رأس مال النّدیم، ج1، ص271، نسخ عکسی کتابخان مرکزی دانشگاه تهران، شم‌ 175.

^[64] احمد بن واضح یعقوبی، تاریخ، ج2، ص337، بیروت، 1379ق.

به سر آمد. گفته‌اند که ابراهیم پس از شکست سلیمان در دمشق، از خلافت کناره گرفت (نیم صفر 127ق/26 نوامبر 744م) و به بیعت با مروان گردن نهاد.

^[65] عبدالله‌ بن مسلم ابن قتیبه، المعارف، ج1، ص368، به کوشش ثروت عکاشه، قاهره، 1388ق/1969م.

^[66] احمد بن واضح یعقوبی، تاریخ، ج2، ص337، بیروت، 1379ق.

شورش مروان بن محمد

پس از کشته شدن ولید بن یزید به دست یزید بن ولید، مروان بن محمد والی ارمنستان و آذربایجان به سوی جزیره (نام موصل و اطراف آن در زمان‌های گذشته) رفت و به بهانه‌ی خونخواهی ولید و آزادی پسران او ـ حکم و عثمان ‌ـ سر به شورش نهاد و بر آن‌جا مسلط شد. او چنین وانمود کرد که به سبب قتل ولید شوریده و بر کشته شدن وی معترض است.

^[67] طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک (تاریخ الطبری)، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دارالتراث، چاپ دوم، 1967، ج7، ص300.

^[68] ابن‌اثیر، علی بن ابی‌الکرم، الکامل فی التاریخ، بیروت، دارصادر- داربیروت، 1965، ج5، ص321.

مروان پس از آن‌که یزید بن ولید تمامی‌ ولایات پدرش ـ محمد بن مروان - را بدو سپرد با یزید بیعت کرده بود؛

^[69] طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک (تاریخ الطبری)، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دارالتراث، چاپ دوم، 1967، ج7، ص300.

^[70] ابن‌اثیر، علی بن ابی‌الکرم، الکامل فی التاریخ، بیروت، دارصادر- داربیروت، 1965، ج5، ص321.

اما پس از آگاهی از مرگ یزید و خلافت ابراهیم، باز به مخالفت برخاست، او گرچه به بهانه خون‌خواهی ولید و آزادی پسران او - حکم و عثمان - سر به شورش نهاده بود؛ اما در واقع، خلافت را برای خویش می‌خواست

^[71] مقدسی، مطهر بن طاهر، البدء و التاریخ، بور سعید، مکتبه الثقافه الدینیه، بی‌تا، ج6، ص53.

و مردم را مخفیانه به خلافت خود می‌خواند.

^[72] بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت، دارالفکر، چاپ اول، 1996، ج9، ص199.

^[73] یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب، تاریخ الیعقوبی، بیروت، دارصادر، بی‌تا، ج2، ص337.

^[74] سراج، منهاج، طبقات ناصری تاریخ ایران و اسلام، تحقیق عبدالحی حبیبی، تهران، دنیای کتاب، چاپ اول، 1363ش، ج1، ص101.

^[75] ابن‌قتیبه، المعارف، تحقیق ثروت عکاشه، قاهره، الهیئه المصریه العامه للکتاب، چاپ دوم، 1992، ص367.

^[76] ابن عبد ربه، احمد بن محمد، العقدالفرید، بیروت، دارالکتب العلمیه، چاپ اول، 1404، ج5، ص210.

او توانست با بذل و بخشش اموال بسیار، برخی از قبایل عرب جزیره را با خود همراه کند

^[77] ذهبی، شمس الدین محمد، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، تحقیق عمر عبدالسلام تدمری، بیروت، دارالکتاب العربی، چاپ دوم، 1993، ج8، ص16.

و به سوی شام حرکت کند. او ابتدا به قنسرین

^[78] طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک (تاریخ الطبری)، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دارالتراث، چاپ دوم، 1967، ج7، ص300.

^[79] ابن‌اثیر، علی بن ابی‌الکرم، الکامل فی التاریخ، بیروت، دارصادر- داربیروت، 1965، ج5، ص321.

یا حلب

^[80] یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب، تاریخ الیعقوبی، بیروت، دارصادر، بی‌تا، ج2، ص337.

که توسط بشر بن ولید - برادر ابراهیم بن ولید - اداره می‌شد، حمله برد در آن‌جا یزید بن عمر بن هبیره به همراه بنی‌قیس به مروان پیوستند و بشر و برادرش مسرور را به مروان تسلیم کردند.

^[81] بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت، دارالفکر، چاپ اول، 1996، ج9، ص199.

^[82] طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک (تاریخ الطبری)، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دارالتراث، چاپ دوم، 1967، ج7، ص300.

^[83] ابن‌اثیر، علی بن ابی‌الکرم، الکامل فی التاریخ، بیروت، دارصادر- داربیروت، 1965، ج5، ص321.

قصد جان ابراهیم بن ولید

مروان سپس به سوی حمص که چندان دل‌ خوشی از یزید بن ولید و ابراهیم نداشتند، حرکت کرد. مردم حمص پس از مرگ یزید بن ولید، از بیعت با ابراهیم خودداری کرده، علناً با او به مخالفت برخاسته بودند.

^[84] خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه، تحقیق فواز، بیروت، دارالکتب العلمیه، چاپ اول، 1995، ص293.

از این‌رو ابراهیم، پسر عموی خویش عبدالعزیز بن حجاج را که ولیعهد او نیز به حساب می‌آمد با لشکری روانه حمص کرد.

^[85] ابن‌اثیر، علی بن ابی‌الکرم، الکامل فی التاریخ، بیروت، دارصادر- داربیروت، 1965، ج5، ص321.

مردم شهر، هم‌چنان به جهت سر بر تافتن از بیعت با خلیفه اموی از سوی لشکر اعزامی‌ ابراهیم بن ولید، در محاصره بودند تا این‌که خبر یافتند مروان بن محمد جهت یاری آن‌ها به حمص نزدیک شده است، پس حلقه محاصره را شکستند و خود را به مروان رساندند و با او بیعت کردند و سپس به همراه سپاه او راهی دمشق شدند.

^[86] طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک (تاریخ الطبری)، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دارالتراث، چاپ دوم، 1967، ج7، ص300.

^[87] ابن‌اثیر، علی بن ابی‌الکرم، الکامل فی التاریخ، بیروت، دارصادر- داربیروت، 1965، ج5، ص321.

ابراهیم بن ولید، چون از این امر اطلاع یافت، لشکری صد و بیست هزار نفره‌ای را تدارک دیده به فرماندهی سلیمان بن هشام بن عبدالملک به مقابله با قوای هشتاد هزار نفری مروان فرستاد

^[88] طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک (تاریخ الطبری)، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دارالتراث، چاپ دوم، 1967، ج7، ص301.

^[89] مسکویه، ابوعلی، تجارب الامم، تحقیق ابوالقاسم امامی، تهران، سروش، چاپ دوم، 1379ش، ج3، ص221-222.

^[90] ابن‌اثیر، علی بن ابی‌الکرم، الکامل فی التاریخ، بیروت، دارصادر- داربیروت، 1965، ج5، ص321-322.

دو سپاه در عین‌الجر (موضعی بین بعلبک و دمشق)

^[91] یاقوت حموی، معجم البلدان، بیروت، دارصادر، چاپ دوم، 1995، ج4، ص177.

با هم روبرو شدند کار به جنگ کشید این جنگ که از ابتدای بر آمدن روز چهارشنبه هفتم صفر سال صد و بیست و هفت هجری

^[92] یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب، تاریخ الیعقوبی، بیروت، دارصادر، بی‌تا، ج2، ص337.

تا غروب آن روز ادامه یافت به مدد نبوغ بالای نظامی‌ مروان با شکست سپاه سلیمان بن هشام خاتمه یافت.

^[93] یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب، تاریخ الیعقوبی، بیروت، دارصادر، بی‌تا، ج2، ص337.

^[94] مسکویه، ابوعلی، تجارب الامم، تحقیق ابوالقاسم امامی، تهران، سروش، چاپ دوم، 1379ش، ج3، ص222-223.

^[95] طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک (تاریخ الطبری)، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دارالتراث، چاپ دوم، 1967، ج7، ص301.

^[96] ابن‌اثیر، علی بن ابی‌الکرم، الکامل فی التاریخ، بیروت، دارصادر- داربیروت، 1965، ج5، ص321-322.

تعداد زیادی از سپاهیان دو طرف کشته شدند. امرای شکست خورده ابراهیم در دمشق فراهم آمدند و از بیم آن‌که حکم و عثمان ـ پسران ولید ـ پس از آزادی از زندان از امیرانی که در قتل پدرشان دست داشتند، انتقام بگیرند تصمیم به قتل آن دو گرفتند و این ماموریت را به عهده‌ی یزید بن خالد بن عبدالله قسری سپردند او نیز ابوالاسود غلام پدرش را مامور این کار کرد.

^[97] طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک (تاریخ الطبری)، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دارالتراث، چاپ دوم، 1967، ج7، ص302.

^[98] ابن‌اثیر، علی بن ابی‌الکرم، الکامل فی التاریخ، بیروت، دارصادر- داربیروت، 1965، ج5، ص322.

^[99] مسکویه، ابوعلی، تجارب الامم، تحقیق ابوالقاسم امامی، تهران، سروش، چاپ دوم، 1379ش، ج3، ص222-223.

خلع ابراهیم بن ولید از حکومت

ابراهیم نیز به روایتی پس از شکست سپاه سلیمان، در دمشق از خلافت کناره‌گیری کرد و با مروان بیعت نمود

^[100] یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب، تاریخ الیعقوبی، بیروت، دارصادر، بی‌تا، ج2، ص337.

و به نقلی دیگر فرار کرده، مخفی شد و‌ اندکی پس از مراجعت مروان به جزیره، امان خواسته نزد او رفت و ضمن خلع خود از خلافت با او بیعت کرد.

^[101] خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه، تحقیق فواز، بیروت، دارالکتب العلمیه، چاپ اول، 1995، ص298.

^[102] بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت، دارالفکر، چاپ اول، 1996، ج9، ص201.

^[103] طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک (تاریخ الطبری)، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دارالتراث، چاپ دوم، 1967، ج7، ص311.

^[104] ابن‌اثیر، علی بن ابی‌الکرم، الکامل فی التاریخ، بیروت، دارصادر- داربیروت، 1965، ج5، ص322.

^[105] مسکویه، ابوعلی، تجارب الامم، تحقیق ابوالقاسم امامی، تهران، سروش، چاپ دوم، 1379ش، ج3، ص226.

برخی از مورخان تاریخ این خلع را دوشنبه چهاردهم صفر سال صد و بیست و هفت هجری دانسته‌اند.

^[106] یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب، تاریخ الیعقوبی، بیروت، دارصادر، بی‌تا، ج2، ص337.

^[107] ابن‌عساکر، تاریخ مدینه دمشق، بیروت، دارالفکر، 1415، ج7، ص248.

^[108] سیوطی، جلال الدین عبدالرحمن بن ابی بکر، تاریخ الخلفاء، تحقیق محیی الدین عبدالحمید، قم، شریف رضی، چاپ اول، ص189.

زین پس ابراهیم در سلک یاران وفادار مروان درآمد و در جنگ‌های خلیفه با دشمنان بنی‌امیه شرکت جست.

^[109] یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب، تاریخ الیعقوبی، بیروت، دارصادر، بی‌تا، ج2، ص337.

از این پس تا سال صد و سی و دو هجری، از ابراهیم در منابع تاریخی ذکری به میان نیامده است.
در این سال به نقلی ابراهیم بن ولید پس از شکست امویان از سپاه عباسیان در منطقه «زاب»، حین فرار، در آب رودخانه فرات غرق شد؛

^[110] یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب، تاریخ الیعقوبی، بیروت، دارصادر، بی‌تا، ج2، ص337.

^[111] بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت، دارالفکر، چاپ اول، 1996، ج9، ص318.

^[112] طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک (تاریخ الطبری)، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دارالتراث، چاپ دوم، 1967، ج7، ص334.

^[113] ابن‌اثیر، علی بن ابی‌الکرم، الکامل فی التاریخ، بیروت، دارصادر- داربیروت، 1965، ج5، ص420.

^[114] مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب و معادن الجوهر، تحقیق اسعد داغر، قم، دارالهجره، چاپ دوم، 1409، ص245.

به روایتی دیگر پیش از آن روز مروان او را کشته و به دار آویخته بود؛

^[115] بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت، دارالفکر، چاپ اول، 1996، ج9، ص318.

^[116] مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب و معادن الجوهر، تحقیق اسعد داغر، قم، دارالهجره، چاپ دوم، 1409، ص245.

بنا به روایتی دیگر او زنده بود تا این‌که در آخرین کشتار امویان توسط دولت نو ظهور عباسی به دست عبدالله بن علی بن عباس در شام کشته شد.

^[117] بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت، دارالفکر، چاپ اول، 1996، ج9، ص331.

^[118] طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک (تاریخ الطبری)، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دارالتراث، چاپ دوم، 1967، ج7، ص443.

^[119] ابن‌اثیر، علی بن ابی‌الکرم، الکامل فی التاریخ، بیروت، دارصادر- داربیروت، 1965، ج5، ص420.

مدت حکومت ابراهیم بن ولید

از مدت دقیق حکومت ابراهیم بن ولید اطلاع دقیقی در دست نیست؛ منابع و کتب تاریخی در تعیین مدت حکومت او اختلاف کرده هر یک به قولی از اقوال تمسک جسته‌اند؛ چهل روز،

^[120] بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت، دارالفکر، چاپ اول، 1996، ج9، ص201.

^[121] ابن جوزی، عبدالرحمن بن علی، المنتظم فی تاریخ الامم و الملوک، تحقیق محمد عبدالقادر عطا و مصطفی عبدالقادر عطا، بیروت، دارالکتب العلمیه، چاپ اول، 1992، ج7، ص259.

دو ماه،

^[122] مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب و معادن الجوهر، تحقیق اسعد داغر، قم، دارالهجره، چاپ دوم، 1409، ص220.

هفتاد روز،

^[123] ابن‌اثیر، علی بن ابی‌الکرم، الکامل فی التاریخ، بیروت، دارصادر- داربیروت، 1965، ج5، ص311.

^[124] طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک (تاریخ الطبری)، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دارالتراث، چاپ دوم، 1967، ج7، ص299.

^[125] مقدسی، مطهر بن طاهر، البدء و التاریخ، بور سعید، مکتبه الثقافه الدینیه، بی‌تا، ج6، ص54.

^[126] ابن‌طقطقی، الفخری فی الآداب السلطانیه و الدول الاسلامیه، تحقیق عبدالقادر محمد مایو، بیروت، دارالقلم العربی، چاپ اول، 1997، ص135.

^[127] ابن‌قتیبه، المعارف، تحقیق ثروت عکاشه، قاهره، الهیئه المصریه العامه للکتاب، چاپ دوم، 1992، ص368.

سه ماه

^[128] ابن قتیبهدینوری، الامامه و السیاسه، تحقیق علی شیری، بیروت، دارالاضواء، چاپ اول، 1990، ج2، ص155.

^[129] ابن خلدون، عبدالرحمن بن محمد، تاریخ ابن خلدون، تحقیق خلیل شحاده، بیروت، دارالفکر، چاپ دوم، 1988، ج3، ص140.

^[130] بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت، دارالفکر، چاپ اول، 1996، ج9، ص201.

و چهار ماه

^[131] یعقوبی، احمد بن ابی یعقوب، تاریخ الیعقوبی، بیروت، دارصادر، بی‌تا، ج2، ص337.

^[132] بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، تحقیق سهیل زکار و ریاض زرکلی، بیروت، دارالفکر، چاپ اول، 1996، ج9، ص201.

^[133] طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک (تاریخ الطبری)، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دارالتراث، چاپ دوم، 1967، ج7، ص299.

^[134] ابن‌اثیر، علی بن ابی‌الکرم، الکامل فی التاریخ، بی